به گزارش خبرگزاری ایمنا، خواب یکی از بنیادیترین نیازهای انسان است؛ نیازی که اگرچه هر شب و به شکلی طبیعی تجربه میشود، اما اهمیت آن تا زمانی که دچار اختلال نشود، چندان مورد توجه قرار نمیگیرد. بدن در زمان خواب وارد مرحلهای از بازسازی و تنظیم میشود و مغز نیز فرصت پیدا میکند بسیاری از فرایندهای مرتبط با یادگیری، حافظه، هیجان و عملکرد روزانه را سامان دهد و به همین دلیل، کیفیت خواب را نمیتوان تنها با تعداد ساعتهایی که فرد در تختخواب میگذراند سنجید.
در زندگی امروز، تغییر سبک زندگی، فشارهای کاری، استفاده طولانیمدت از وسایل دیجیتال، فعالیتهای شیفتی و مشکلات روانی میتوانند نظم طبیعی خواب را تحت تأثیر قرار دهند. گاهی فرد به اختلال خواب عادت میکند و آن را بخشی از زندگی روزمره خود میداند، در حالی که ادامه این وضعیت ممکن است به تدریج توانایی جسمی و ذهنی او را کاهش دهد و بر عملکرد روزانه اثر بگذارد.
از سوی دیگر، همه مشکلات خواب یکسان نیستند و هر اختلالی نیز به معنای ابتلا به بیخوابی نیست. تشخیص دقیق نیازمند توجه به الگوی خواب، مدت و تکرار علائم، شرایط جسمی و روانی و حتی سبک زندگی فرد است؛ موضوعی که اهمیت پزشکی خواب را به عنوان حوزهای تخصصی و میانرشتهای بیش از پیش آشکار میکند.
خواب؛ سکوت شبانهای که سلامت روز را میسازد
میلاد مسائلی، فلوشیپ پزشکی خواب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه خواب یکی از نیازهای اساسی و حیاتی انسان است و بخش قابلتوجهی از زندگی در خواب سپری میشود، اظهار کرد: برخلاف تصور رایج، خواب فقط نوعی خاموشی یا استراحت ساده برای بدن نیست، بلکه فرایندی پیچیده و فعال در مغز و سایر دستگاههای بدن است که نقش مهمی در ترمیم جسمی، تنظیم عملکردهای شناختی و عاطفی و حفظ سلامت عمومی ایفا میکند.
وی با بیان اینکه هنگامی که کیفیت، مدت یا نظم خواب دچار اختلال شود، پیامدهای آن تنها به احساس خستگی محدود نمیماند، بلکه میتواند بر تمرکز، حافظه، خلقوخو، فشار خون، قند خون، عملکرد سیستم ایمنی و حتی ایمنی فرد در هنگام رانندگی یا انجام فعالیتهای شغلی اثر بگذارد، افزود: در پزشکی امروز، حوزهای تخصصی با عنوان پزشکی خواب یا Sleep Medicine برای بررسی، تشخیص و درمان اختلالات خواب شکل گرفته است.
فلوشیپ پزشکی خواب با بیان اینکه فلوشیپ پزشکی خواب یک دوره فوقتخصصی است که پزشکان پس از گذراندن دوره پزشکی عمومی و تخصص، آموزشهای تخصصی مرتبط با اختلالات خواب را در آن فرا میگیرند، تصریح کرد: ویژگی مهم این رشته، نگاه چندرشتهای به اختلالات خواب است. به این معنا که مشکلات خواب فقط از منظر یک تخصص خاص بررسی نمیشوند، بلکه مجموعهای از عوامل جسمی، روانشناختی، تنفسی، عصبی، رفتاری و حتی شرایط شغلی و سبک زندگی فرد در کنار یکدیگر مورد توجه قرار میگیرند.
مسائلی ادامه داد: به عنوان مثال، فردی که دچار خروپف است ممکن است تصور کند مشکل او فقط به ساختار مسیر تنفسی مربوط میشود و بنابراین باید تنها به متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کند. فرد دیگری ممکن است مشکلات خواب خود را ناشی از بیماریهای ریوی بداند و شخص دیگری آن را به اضطراب، افسردگی یا اختلالات تمرکز مرتبط کند، در حالی که ممکن است یک بیمار همزمان با چند عامل مواجه باشد؛ برای نمونه، علاوه بر اختلال کیفیت خواب، دچار اضطراب یا افسردگی باشد، خروپف و آپنه خواب داشته باشد یا به دلیل شرایط شغلی، کار شیفتی انجام دهد.
مهمترین نشانههایی که میتواند افراد را نسبت به وجود اختلال خواب هوشیار کند، چیست؟
وی با بیان اینکه در پزشکی خواب، تمام این عوامل در کنار یکدیگر بررسی و در فرایند تشخیص و درمان لحاظ میشوند، گفت: در واقع پزشکی خواب به بررسی اختلالاتی میپردازد که موجب میشوند خواب به جای آنکه منبع ترمیم، آرامش و بازسازی قوای جسمی و روانی باشد، خود به عاملی برای ایجاد مشکل تبدیل شود، بنابراین موضوع خواب تنها به کم خوابیدن محدود نیست، بلکه کیفیت خواب، نظم خواب، زمانبندی خواب و بیداری و بیماریهایی که بر چرخه خواب و بیداری و عملکرد روزانه فرد تأثیر میگذارند، همگی در این حوزه اهمیت دارند.
فلوشیپ پزشکی خواب با بیان اینکه یکی از مهمترین نشانههایی که میتواند افراد را نسبت به وجود اختلال خواب هوشیار کند، خوابآلودگی بیش از حد در طول روز است، اضافه کرد: نارضایتی مداوم از کیفیت خواب، دشواری در به خواب رفتن، بیدار شدنهای مکرر در طول شب یا بیدار شدن صبحگاهی همراه با احساس نارضایتی از خواب، از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.
مسائلی خاطرنشان کرد: در تعریف پزشکی، زمانی میتوان از بیخوابی به عنوان یک اختلال سخن گفت که فرد بیش از سه روز در هفته و برای بیش از یک ماه، در شروع خواب، ادامه خواب یا بیدار شدن صبحگاهی با مشکل مواجه باشد یا از کیفیت خواب خود رضایت نداشته باشد، بنابراین هر شب بد خوابیدن یا یک دوره کوتاه اختلال در خواب به معنای ابتلا به بیماری بیخوابی نیست و تشخیص نهایی باید بر اساس ارزیابی پزشکی و معیارهای تخصصی صورت گیرد.
اختلالات خواب گاهی به دلیل عادی شدن علائم، مدتها بدون بررسی باقی میمانند، فرد ممکن است خستگی روزانه، کاهش تمرکز یا خوابآلودگی را نتیجه فشار کاری و زندگی پرمشغله بداند و توجهی به الگوی خواب خود نداشته باشد، در حالی که تداوم این نشانهها میتواند بیانگر وجود مشکلی باشد که نیازمند ارزیابی تخصصی است.
از سوی دیگر، توجه به خواب نباید فقط به زمانی محدود شود که فرد دچار بیخوابی شدید شده است. کیفیت خواب، زمانبندی مناسب، پیوستگی خواب شبانه و احساس شادابی پس از بیدار شدن، همگی در ارزیابی وضعیت خواب اهمیت دارند و نادیده گرفتن هر یک از این مؤلفهها میتواند باعث شود مشکل اصلی دیرتر شناسایی شود.
پزشکی خواب نیز با همین نگاه جامع شکل گرفته است؛ نگاهی که خواب را جدا از سایر ابعاد سلامت بررسی نمیکند و عوامل جسمی، روانی، رفتاری و محیطی را در کنار یکدیگر مورد توجه قرار میدهد. چنین رویکردی میتواند به شناسایی دقیقتر علت اختلال و انتخاب مسیر مناسب برای درمان کمک کند.
خواب سالم یک امتیاز تجملی یا فقط راهی برای رفع خستگی نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از سلامت و عملکرد مطلوب انسان است. توجه به نشانههای پایدار اختلال خواب و مراجعه بهموقع برای بررسی تخصصی، میتواند از تبدیل یک مشکل قابل مدیریت به اختلالی مزمن و اثرگذار بر کیفیت زندگی جلوگیری کند.
نظر شما