به گزارش خبرگزاری ایمنا، خواب بخش قابل توجهی از زندگی انسان را تشکیل میدهد، اما اختلال در آن همیشه به شکل یک مشکل آشکار و قابل تشخیص بروز نمیکند. گاهی فرد تنها از خستگی روزانه یا خواب بیکیفیت شکایت دارد، در حالی که پشت این علائم ممکن است اختلالی در تنفس، حرکات بدن یا روند طبیعی مراحل خواب وجود داشته باشد. همین تفاوت میان احساس اختلال در خواب و علت واقعی آن، تشخیص دقیق را به نقطه آغاز درمان تبدیل میکند.
پزشکی خواب برای بررسی این مشکلات تنها به شنیدن شرح حال بیمار متکی نیست و در شرایطی که نیاز به اطلاعات دقیقتری وجود داشته باشد، از ابزارهای تخصصی برای مشاهده آنچه در طول شب رخ میدهد استفاده میکند. در واقع، خواب فرایندی پویاست که همزمان با تغییر سطح هوشیاری، فعالیت مغز، تنفس، ضربان قلب و حرکات بدن نیز تغییر میکند. ثبت همزمان این تغییرات میتواند تصویری دقیقتر از وضعیت فرد در طول شب ارائه دهد.
پلیسومنوگرافی یکی از روشهایی است که امکان مشاهده این فرایند را از زوایای مختلف فراهم میکند. فرد در یک محیط تخصصی میخوابد و حسگرهایی که روی بخشهای مختلف بدن قرار میگیرند، دادههای گوناگونی را ثبت میکنند. حاصل این پایش یک تصویر چندبعدی از خواب است؛ تصویری که میتواند به پزشک کمک کند میان اختلالات مختلف تمایز ایجاد کند و تشخیص را بر پایه دادههای عینی پیش ببرد.
با این حال، تخصصی بودن این آزمایش به معنای آن نیست که هر فردی با مشکل خواب باید آن را انجام دهد. مسیر تشخیص از علائم و سابقه فرد آغاز میشود و تنها در صورت وجود ضرورت پزشکی، بررسیهای تخصصیتر مطرح خواهند شد، بنابراین مسئله اصلی فقط انجام تست خواب نیست، بلکه انتخاب درست بیمار، زمان مناسب و روش تشخیصی متناسب با مشکل اوست؛ موضوعی که میتواند از بررسیهای غیرضروری و هزینههای اضافی نیز جلوگیری کند.
یک خواب و دهها داده؛ چگونه فناوری به تشخیص اختلالات شبانه کمک میکند؟
میلاد مسائلی، فلوشیپ پزشکی خواب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه اختلالات خواب روشهای تشخیصی و درمانی مختلفی دارند، اظهار کرد: درمان نیز بسته به نوع اختلال و شرایط فرد میتواند دارویی یا غیردارویی باشد و به همین دلیل، تشخیص دقیق نوع اختلال پیش از انتخاب روش درمان اهمیت بسیار زیادی دارد و نمیتوان برای تمام افرادی که از مشکلات خواب شکایت دارند، یک روش درمانی یکسان در نظر گرفت.
وی با بیان اینکه یکی از روشهای تشخیصی مهم در حوزه پزشکی خواب، پلیسومنوگرافی یا تست جامع خواب است، افزود: این آزمایش در محیط مناسب، مانند آزمایشگاه یا کلینیک خواب و طی یک شب انجام میشود و به دلیل ماهیت آن، باید همزمان با خواب طبیعی فرد صورت گیرد و در جریان این بررسی، بسته به نوع آزمایش و تشخیص مورد نظر پزشک، مجموعهای از شاخصهای فیزیولوژیک بدن ثبت و بررسی میشوند.
فلوشیپ پزشکی خواب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه در پلیسومنوگرافی، امواج مغزی، حرکات چشم، فعالیت عضلات چانه، حرکات قفسه سینه و شکم، ضربان قلب، میزان اکسیژن خون و فعالیت عضلات دست و پا ثبت میشود، تصریح کرد: در صورت نیاز، اطلاعات مربوط به جریان تنفس و سایر شاخصهای مرتبط با عملکرد دستگاه تنفسی نیز مورد بررسی قرار میگیرد و الکترودها و حسگرهای مخصوص به قسمتهای مختلف بدن متصل میشوند و این اطلاعات به یک دستگاه ثبتکننده و سپس به سامانه مرکزی منتقل میشود تا در طول شب به صورت دقیق ثبت شوند.
مسائلی ادامه داد: اطلاعات بهدستآمده در فواصل زمانی مشخص، به طور معمول در قطعات ۱۰ ثانیهای، در کنار یکدیگر بررسی و تحلیل میشوند. این دادهها به پزشک متخصص خواب اجازه میدهند مراحل مختلف خواب را از طریق بررسی امواج مغزی شناسایی کند و همزمان وضعیت ضربان قلب، میزان اکسیژن خون، الگوی تنفس، حرکات قفسه سینه و شکم و سایر شاخصهای فیزیولوژیک را مورد ارزیابی قرار دهد.
پلیسومنوگرافی برای چه کسانی کاربرد دارد؟
وی گفت: این بررسی میتواند در تشخیص طیف مختلفی از اختلالات خواب کاربرد داشته باشد؛ از جمله اختلالات تنفسی حین خواب مانند آپنه خواب، برخی اختلالات حرکتی مانند سندرم پای بیقرار، حرکات غیرطبیعی اندامها، دندانقروچه و برخی اختلالات مرتبط با رفتارها و فعالیتهای غیرطبیعی در طول خواب، همچنین تغییرات میزان اکسیژن خون و الگوی تنفسی در طول شب نیز میتواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت بیمار در اختیار پزشک قرار دهد.
فلوشیپ پزشکی خواب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه با وجود اهمیت پلیسومنوگرافی، انجام این آزمایش برای تمام افرادی که با شکایت اختلال خواب به پزشک مراجعه میکنند، ضروری نیست، اضافه کرد: تنها درصد مشخصی از بیماران بر اساس علائم، شرح حال، معاینه و ارزیابی تخصصی به انجام تست خواب نیاز پیدا میکنند.
مسائلی افزود: پلیسومنوگرافی آزمایشی تخصصی و به نسبت پرهزینه است و انجام آن بدون اندیکاسیون پزشکی نهتنها ضرورت ندارد، بلکه ممکن است اطلاعاتی ایجاد کند که در فرایند تشخیص بیمار نقشی نداشته باشد، بنابراین تصمیمگیری درباره نیاز به انجام تست خواب باید بر عهده پزشک متخصص و بهویژه متخصص یا فلوشیپ پزشکی خواب باشد.
اختلالات خواب را نمیتوان فقط بر اساس میزان خواب یا احساس خستگی فرد قضاوت کرد. کیفیت خواب، نحوه تنفس، تغییرات فعالیت مغز و حرکات بدن همگی میتوانند سرنخهایی درباره وضعیت فرد ارائه دهند و گاهی علت اصلی یک شکایت ساده، تنها با بررسی دقیقتر مشخص میشود و به همین دلیل، تشخیص درست پیش از درمان، اهمیت بیشتری از انتخاب شتابزده یک روش درمانی پیدا میکند.
پلیسومنوگرافی این امکان را فراهم میکند که خواب فرد از حالت یک تجربه شخصی و غیرقابل مشاهده، به مجموعهای از دادههای قابل بررسی تبدیل شود. اطلاعات ثبتشده در طول شب میتواند به متخصص کمک کند الگوهای طبیعی و غیرطبیعی را از یکدیگر تفکیک کند و در صورت وجود اختلال، مسیر بررسی و درمان را دقیقتر ادامه دهد.
با وجود این، فناوری تشخیصی هرچه پیشرفتهتر باشد، استفاده از آن بدون ضرورت پزشکی به معنای تصمیم بهتر نیست. تست خواب یک بررسی تخصصی است و ارزش آن زمانی بیشتر میشود که بر اساس علائم، شرح حال و ارزیابی پزشک انجام گیرد و در غیر این صورت، انبوه دادهها ممکن است نهتنها کمکی به بیمار نکند، بلکه مسیر تشخیص را نیز پیچیدهتر کند.
مواجهه درست با مشکلات خواب از شناخت مسئله آغاز میشود، نه از انجام خودکار یک آزمایش. فردی که خواب نامناسب یا علائم مرتبط با آن را تجربه میکند، ابتدا به ارزیابی تخصصی نیاز دارد تا مشخص شود مشکل از کجا ناشی میشود و چه سطحی از بررسی ضرورت دارد. در این مسیر، پلیسومنوگرافی میتواند ابزار ارزشمندی باشد، اما زمانی که در جای درست و برای بیمار مناسب به کار گرفته شود.
نظر شما