به گزارش خبرگزاری ایمنا، پژوهشگران دانشکده سالمندی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC Leonard Davis School of Gerontology) در مطالعهای تازه نشان دادهاند که فواید رژیم غذایی مدیترانهای تنها به کاهش خطر بیماریهای قلبی و زوال شناختی محدود نمیشود، بلکه این الگوی غذایی میتواند از طریق فعالسازی پروتئینهای بسیار کوچکی درون میتوکندری، روند پیری سلولها را نیز تحت تأثیر قرار دهد. نتایج این پژوهش که در نشریه Frontiers in Nutrition منتشر شده، نشان میدهد افرادی که بیشترین پایبندی را به رژیم مدیترانهای دارند، سطح بالاتری از دو ریزپروتئین میتوکندریایی به نامهای Humanin و SHMOOSE در خون خود دارند؛ مولکولهایی که پیشتر نقش محافظتی آنها در برابر بیماریهای قلبی، آلزایمر و تخریب سلولهای عصبی اثبات شده بود.
مسیر تازهای برای توضیح فواید رژیم مدیترانهای
رژیم مدیترانهای بر مصرف روغن زیتون، ماهی، حبوبات، غلات کامل، میوه و سبزیجات و در مقابل، کاهش مصرف غذاهای فوقفرآوریشده، قندهای افزوده و کربوهیدراتهای تصفیهشده تأکید دارد.
اگرچه دهههاست این الگوی غذایی با کاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، دیابت نوع ۲، زوال شناختی و مرگ زودرس ارتباط داده میشود، اما تاکنون سازوکار دقیق اثر آن در سطح سلولی مشخص نبود.
«روبرتو ویچینانزا»، سرپرست این پژوهش، میگوید این ریزپروتئینها احتمالاً پیامرسانهایی هستند که رژیم غذایی را به عملکرد سلولها و روند سالمندی متصل میکنند و میتوانند توضیح دهند چرا رژیم مدیترانهای چنین اثرات گستردهای بر سلامت دارد.
کاهش استرس اکسیداتیو
در این مطالعه، نمونه خون سالمندانی که میزان پایبندی متفاوتی به رژیم مدیترانهای داشتند بررسی شد. نتایج نشان داد افرادی که بیشتر از این رژیم پیروی میکنند، علاوه بر سطح بالاتر پروتئینهای Humanin و SHMOOSE، شاخصهای پایینتری از استرس اکسیداتیو دارند.
استرس اکسیداتیو زمانی رخ میدهد که رادیکالهای آزاد بیش از توان دفاعی بدن تولید شوند و به DNA، پروتئینها و چربیهای سلولی آسیب برسانند؛ فرآیندی که یکی از عوامل اصلی پیری و بسیاری از بیماریهای مزمن محسوب میشود.
نقش روغن زیتون، ماهی و حبوبات
پژوهشگران دریافتند مصرف بیشتر روغن زیتون، ماهی و حبوبات با افزایش سطح پروتئین Humanin ارتباط دارد، در حالی که مصرف روغن زیتون و کاهش دریافت کربوهیدراتهای تصفیهشده با افزایش SHMOOSE همراه است.
کربوهیدراتهای تصفیهشده مانند نان سفید، شیرینیها و بسیاری از مواد غذایی شیرین، بهسرعت قند خون را افزایش میدهند و ارزش تغذیهای بسیار کمتری نسبت به غلات کامل دارند.
پروتئینهای کوچک با نقشی بزرگ
محققان توضیح میدهند که برخلاف تصور گذشته، میتوکندری تنها نیروگاه تولید انرژی سلول نیست، بلکه دارای DNA اختصاصی خود است و میتواند ریزپروتئینهایی تولید کند که در تنظیم سوختوساز، التهاب، پاسخ به استرس و فرآیند سالمندی نقش دارند.
پروتئین Humanin نخستینبار در سال ۲۰۰۳ شناسایی شد و مطالعات بعدی نشان داد این مولکول میتواند حساسیت به انسولین را بهبود بخشد، از قلب محافظت کند، عملکرد شناختی را حفظ کرده و حتی با افزایش طول عمر ارتباط داشته باشد.
پروتئین SHMOOSE نیز که بعدها کشف شد، در سلامت مغز نقش مهمی ایفا میکند و برخی گونههای ژنتیکی آن با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر مرتبط هستند.
افق تازه برای پزشکی و تغذیه شخصی
پژوهشگران همچنین دریافتند افزایش Humanin با کاهش فعالیت آنزیم Nox2 همراه است؛ آنزیمی که در تولید رادیکالهای آزاد نقش دارد. این یافته احتمال میدهد یکی از دلایل محافظت رژیم مدیترانهای از قلب، کاهش آسیبهای اکسیداتیو از طریق همین ریزپروتئینها باشد.
با وجود این، محققان تأکید میکنند این مطالعه از نوع مشاهدهای بوده و تنها ارتباط میان رژیم غذایی و سطح این پروتئینها را نشان میدهد و هنوز نمیتوان رابطه علت و معلولی را با قطعیت اثبات کرد.
با این حال، این یافتهها میتوانند زمینهساز توسعه تغذیه دقیق (Precision Nutrition) باشند؛ رویکردی که با استفاده از نشانگرهای زیستی، ویژگیهای ژنتیکی و وضعیت متابولیکی هر فرد، رژیمهای غذایی شخصیسازیشده برای پیشگیری از بیماریها و افزایش طول عمر سالم طراحی میکند.
به گفته پژوهشگران، گام بعدی بررسی این موضوع است که آیا تغییر رژیم غذایی میتواند بهطور مستقیم سطح این ریزپروتئینها را افزایش داده و در نهایت خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با سالمندی را کاهش دهد یا خیر.
نظر شما