به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، جدیدترین خبرهای جهان را در این بسته خبری بخوانید.
زلزلهخیزترین کشورهای جهان در سال ۲۰۲۶ کدامند؟
زمینلرزه همچنان یکی از غیرقابلپیشبینیترین مخاطرات طبیعی جهان است. اگرچه دانشمندان هنوز نمیتوانند زمان یا محل وقوع زمینلرزه بعدی را با دقت پیشبینی کنند، اما نتایج مطالعات چندین دهه پژوهش زمینشناسی، مناطقی را شناسایی کرده است که احتمال وقوع زمینلرزههای ویرانگر در آنها بسیار بیشتر است.
تازهترین ارزیابیهای خطر لرزهای در سال ۲۰۲۶ که توسط «مدل جهانی زمینلرزه»، «سازمان زمینشناسی ایالات متحده» و مراکز منطقهای لرزهنگاری منتشر شده است، نشان میدهد کشورهایی که در امتداد مرزهای فعال صفحههای زمینساختی قرار دارند، با بیشترین خطر بلندمدت زمینلرزه روبهرو هستند. این کشورها علاوهبر فعالیت لرزهای شدید، دارای جمعیت متراکم نیز هستند و به همین دلیل، آمادگی، مقاومسازی ساختمانها و زیرساختهای پایدار در آنها اهمیت فراوانی دارد. در ادامه با زلزله خیزترین کشورهای جهان در سال ۲۰۲۶ و علت خطر زمینلرزه در آنها آشنا میشویم:
ژاپن
ژاپن همچنان یکی از زلزلهخیزترین کشورهای جهان است، زیرا در محل برخورد چهار صفحه بزرگ زمینساختی شامل صفحه اقیانوس آرام، دریای فیلیپین، اوراسیا و صفحه آمریکای شمالی قرار گرفته است. هر سال هزاران زمینلرزه، در این کشور ثبت میشود، هرچند بیشتر آنها آنقدر ضعیف هستند که احساس نمیشوند. سواحل شرقی ژاپن همچنان بیشترین خطر را از سوی زمینلرزههای بسیار قدرتمند ناشی از فرورانش صفحههای زمینساختی دارند؛ زمینلرزههایی که میتوانند سونامیهای ویرانگر ایجاد کنند. با وجود این تهدید همیشگی، ژاپن بهعنوان یکی از پیشگامان جهان در زمینه آمادگی در برابر زمینلرزه شناخته میشود. مقررات سختگیرانه ساختمانی، سامانههای هشدار سریع، شبکههای پیشرفته پایش لرزهای و برگزاری منظم مانورهای امدادی، نسبت به گذشته تلفات انسانی را به میزان چشمگیری در این کشور کاهش داده است، با این حال، پژوهشگران همچنان گودال نانکای و دیگر سامانههای گسل بزرگ را زیر نظر دارند، زیرا احتمال وقوع زمینلرزههای بزرگ در آینده، همچنان وجود دارد.
اندونزی
اندونزی یکی از بالاترین سطوح فعالیت لرزهای جهان را تجربه میکند، زیرا روی حلقه آتش اقیانوس آرام قرار گرفته است. وجود بیش از ۱۲۰ آتشفشان فعال و چندین منطقه فرورانش، این کشور را در برابر زمینلرزهها و سونامیهای مکرر، آسیبپذیر کرده است. جزیرههای سوماترا، جاوه، سولاوسی و منطقه مالوکو از جمله مناطقی هستند که بیشترین خطر زمین لرزه را دارند، همچنین رشد سریع جمعیت در شهرهای ساحلی، خطر کلی زمینلرزه را در این کشور افزایش داده است. اگرچه اندونزی پس از زمینلرزه و سونامی ویرانگر اقیانوس هند در سال ۲۰۰۴ سامانه هشدار سونامی خود را گسترش داده و استانداردهای ساختمانی را تقویت کرده است، اما بسیاری از جوامع روستایی همچنان به دلیل ساختمانهای قدیمی و زیرساختهای محدود امدادی، آسیبپذیر هستند.
ترکیه
ترکیه همچنان یکی از پرخطرترین کشورهای اروپا از نظر خطر زمینلرزه به شمار میرود، زیرا میان صفحههای زمینساختی اوراسیا، عربستان و آفریقا قرار دارد، همچنین گسل آناتولی شمالی و گسل آناتولی شرقی، همچنان بسیار فعال هستند و به طور مداوم زمینلرزههای متوسط و گاهی بسیار ویرانگر، ایجاد میکنند. پس از زمینلرزههای مخرب سالهای اخیر، اجرای طرحهای نوسازی شهری در ترکیه سرعت یافته است، مقررات ساختوساز سختگیرانهتر شده و شبکههای پایش لرزهای در این کشور گسترش پیدا کرده است. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که شهرهای پرجمعیت بهویژه استانبول، همچنان به سرمایهگذاری گسترده برای مقاومسازی ساختمانها و آمادگی در برابر بحران زلزله نیاز دارند.
نپال
نپال در یکی از فعالترین مناطق برخورد قارهای جهان قرار دارد؛ جایی که صفحه هند همچنان زیر صفحه اوراسیا حرکت میکند. این حرکت آهسته و پیوسته، فشار بسیار زیادی را در پوسته زمین ایجاد میکند که در نهایت به صورت زمینلرزههای بسیار نیرومند، آزاد میشود. پژوهشگران همچنان سامانه گسلی هیمالیا را با دقت زیر نظر دارند، زیرا مقدار زیادی انرژی لرزهای در این منطقه ذخیره شده است. گسترش سریع شهر کاتماندو و ناهمواریهای شدید کوهستانی، عملیات امدادرسانی پس از زمینلرزههای بزرگ را بسیار دشوار میکند. حتی زمینلرزههای متوسطی که در سال ۲۰۲۶ رخ دادهاند نیز نشان میدهند که این منطقه همچنان از نظر لرزهای، بسیار فعال است.
مکزیک
مکزیک در امتداد چندین مرز فعال صفحههای زمینساختی قرار دارد که شامل برخورد صفحههای کوکوس، آمریکای شمالی، اقیانوس آرام و ریورا میشود. زمینلرزهها بهطور منظم در سواحل اقیانوس آرام رخ میدهند و شهر مکزیکوسیتی به دلیل قرار گرفتن روی رسوبات نرم بستر یک دریاچه قدیمی، در برابر لرزشهای شدید، آسیبپذیری بیشتری دارد، زیرا این رسوبات امواج لرزهای را تقویت میکنند. پیشرفت مداوم سامانه هشدار سریع زمینلرزه در مکزیک، چند ثانیه فرصت ارزشمند پیش از رسیدن لرزشهای شدید به شهرهای بزرگ را فراهم کرده است، با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که ساختمانهای قدیمی و رشد سریع جمعیت شهری، همچنان خطر قابل توجهی ایجاد میکنند.
شیلی
شیلی در امتداد یکی از طولانیترین و فعالترین مناطق فرورانش جهان قرار گرفته است؛ جایی که صفحه نازکا به زیر صفحه آمریکای جنوبی فرومیرود. این شرایط زمینشناسی باعث شده است برخی از نیرومندترین زمینلرزههای ثبتشده تاریخ، از جمله زمینلرزه ۹.۵ ریشتری والدیویا در سال ۱۹۶۰، در این کشور رخ دهد. از آنجا که وقوع زمینلرزههای بزرگ در این منطقه در بازههای زمانی زمینشناسی، اجتنابناپذیر است، شیلی سرمایهگذاری گستردهای در زمینه مهندسی مقاوم در برابر زمینلرزه، انجام داده است. استانداردهای نوین ساختمانی توانستهاند میزان مقاومت ساختمانها را در این کشور بهطور چشمگیری افزایش دهند، هرچند مناطق ساحلی همچنان در معرض خطر سونامی پس از زمینلرزههای بزرگ دریایی قرار دارند.
بهترین شهرهای فرهنگی جهان در سال ۲۰۲۶
در سال ۲۰۲۶، پویاترین پایتختهای فرهنگی جهان تنها با موزههای بزرگ و بناهای تاریخی شناخته نمیشوند، بلکه دسترسی آسان، مقرونبهصرفه بودن و نیروی خلاقی که در زندگی روزمره جریان دارد، آنها را متمایز میکند. در واقع این شهرها بازتابدهنده روندی جهانی هستند که در آن پویایی فرهنگی با مشارکت اجتماعی شهروندان، توانایی سازگاری با تحولات و حفظ میراث فرهنگی سنجیده میشود. در ادامه به معرفی بهترین شهرهای فرهنگی جهان در سال ۲۰۲۶ و ویژگیهای منحصربهفرد آنها آشنا میشویم:
شبهای رایگان اجرای طنز در لندن
لندن در سال ۲۰۲۶ جایگاه نخست بهترین شهر فرهنگی جهان را به خود اختصاص داده است و رضایت نزدیک به ۹۹ درصد شهروندانش را کسب کرده است. آنچه لندن را متمایز میکند، دسترسی گسترده به امکانات فرهنگی آن است، بهطوری که هیچ شهر دیگری این تعداد نگارخانه و موزه برجسته را بهصورت کاملاً رایگان در اختیار بازدیدکنندگان قرار نمیدهد. همچنین نهادهای فرهنگی در سطح جهانی در این شهر در حال گسترش است و «موزه لندن» قرار است در سال ۲۰۲۶، در محل جدید خود در اسمیت فیلد دوباره گشایش یابد. فراتر از موزهها، موسیقی زنده در همه سبکها و شبهای رایگان اجرای طنز در لندن، فرهنگ را در تمام شکلهای آن و در تمام روزهای سال در دسترس همه قرار داده است.
برتری نهادهای فرهنگی در پاریس
پاریس در جایگاه دوم شهرهای فرهنگی دنیا قرار دارد؛ تنها شهری که صد درصد ساکنان آن از فضای هنر و فرهنگ شهر خود تمجید کردهاند. در سال ۲۰۲۶، شهر نور با نمایشگاههای مهمی در زمینه نقاشی، عکاسی ومعماری، توان فرهنگی خود را به نمایش میگذارد. پاریس در بخش موزهها، بالاترین امتیاز را در میان شهرهای دنیا کسب کرده است و ۹۷ درصد ساکنان آن بر برتری نهادهای فرهنگی این شهر تأکید کردهاند. در واقع، هنر در زندگی روزمره مردم، از نوازندگان خیابانی در کنار رود سن گرفته تا نمایشگاههای کوچک هنری در محلههای قدیمی این شهر، جریان دارد.
فرهنگ در پاریس محدود به فضاهای رسمی نیست، بلکه بسیاری از خیابانها و میدانهای شهر به محلی برای گردهمایی نویسندگان، هنرمندان و اندیشمندان، تبدیل شده است و همین موضوع به پاریس، هویت زنده و خلاق بخشیده است. از دیگر ویژگیهای فرهنگی پاریس، توجه ویژه به هنر در فضاهای عمومی است. باغها، پارکها، ایستگاههای مترو و حتی ساختمانهای شهری، بیشتر میزبان آثار هنری، مجسمهها و برنامههای فرهنگی هستند. به همین دلیل، بازدیدکنندگان برای تجربه فرهنگ پاریس، نیازی ندارند تنها به موزهها مراجعه کنند، بلکه میتوانند در هنگام قدم زدن در خیابانها نیز با هنر و خلاقیت مردم این شهر، روبهرو شوند.
خودنمایی آثار هنری در فضاهای عمومی برلین
برلین، شهری است که متفاوت بودن، بخشی از فرهنگ آن محسوب میشود. پایتخت آلمان در سال ۲۰۲۶ همچنان یکی از مهمترین مراکز هنری جهان است و جشنوارههای بینالمللی مانند «کارناوال فرهنگها» و «جشن موسیقی» در آن برگزار میشود. علاقهمندان به هنر از سراسر جهان برای حضور در جشنواره فیلم برلین، هفته هنر برلین و جشنواره بینالمللی ادبیات، به این شهر سفر میکنند.
دیوارها، تونلها و فضاهای عمومی شهر، به بومهایی برای هنرمندان تبدیل شدهاند و آثار هنری متنوعی در سراسر شهر دیده میشود. در مجموع میتوان گفت که ترکیب تاریخ غنی، هنر نوگرا و فضای آزاد فرهنگی، موجب شده است که برلین در سال،۲۰۲۶ همچنان یکی از خلاقترین و الهامبخشترین شهرهای فرهنگی جهان باشد. بیش از نیمی از ساکنان برلین، فضای هنری شهر را مقرونبهصرفه میدانند و ۷۰ درصد آنها موزهها را برجستهترین دارایی فرهنگی شهر، معرفی کردهاند.
نصب آثار هنری دیجیتالی در کیپتاون
کیپتاون شهری است که ۸۴ درصد ساکنان آن از وضعیت فرهنگی شهر رضایت دارند. همچنین در زمینه مقرونبهصرفه بودن هنر نیز این شهر، امتیاز بالایی کسب کرده است. فضای فرهنگی کیپتاون، لایههای گوناگون و در حال تحول دارد و بر نهادهایی همچون موزه هنرهای معاصر آفریقا استوار است. رویدادهایی همچون نمایشگاه هنری کیپتاون که بزرگترین نمایشگاه هنری قاره آفریقا به شمار میرود، توجه جهانیان را به سوی خود جلب میکند.
برنامه «پنجشنبههای اول ماه» نیز شهروندان را برای بازدید رایگان از گالریها و فضاهای هنری، گرد هم میآورد. در سال ۲۰۲۶، نصب هنری دیجیتالی و فراگیر، نمونهای از توانایی شهر در پیوند دادن میراث فرهنگی با نوآوری است که با استفاده از نور، تصویر، فناوریهای دیجیتال و جلوههای چندرسانهای، تجربهای هنری و تعاملی برای بازدیدکنندگان ایجاد میکند. این نوع آثار بهطور معمول فضاهای عمومی را به نمایشگاههای زنده نور و هنر تبدیل میکند و ترکیبی از فناوری و خلاقیت هنری را به نمایش میگذارد.
کانونهای هنرهای تجسمی در سائو پائولو
سائوپائولو یکی از مهمترین کانونهای هنرهای تجسمی در آمریکای لاتین به شمار میرود. این شهر میان نهادهای تاریخی همچون موزه هنر سائو پائولو، از یک سو و بازار پویای هنر معاصر، از سوی دیگر، تعادل برقرار کرده است. بزرگترین نمایشگاه هنری آمریکای لاتین نیز زمینه تبادل فرهنگی و هنری میان هنرمندان داخلی و بینالمللی را فراهم میکند. حدود ۶۹ درصد ساکنان سائو پائولو از فضای هنری شهر رضایت دارند و ۶۶ درصد نیز مقرونبهصرفه بودن آن را یکی از مزیتهای اصلی این شهر میدانند، به همین دلیل، سائوپائولو یکی از مهمترین مراکز هنرهای تجسمی منطقه محسوب میشود.
از سایهبان تا هوش مصنوعی؛ شهرهایی که گرما را فرصت گردشگری کردند
با گرمتر شدن تابستانها در بسیاری از نقاط جهان، شهرهایی که با دمای بالای هوا روبهرو هستند، ناچار شدهاند رویکرد خود را نسبت به صنعت گردشگری بازنگری کنند. این شهرها دیگر فقط به دنبال جذب تعداد بیشتری از بازدیدکنندگان نیستند، بلکه تلاش میکنند مقاصدی امن، راحت و پایدار برای گردشگران فراهم آورند. از گسترش سایهبانها، آبنماها و فضاهای سبز گرفته تا ارتقای خدمات دیجیتال و توزیع یکنواختتر بازدیدها در طول روز و فصلهای مختلف، مجموعهای از اقدامات در حال اجرا است که هدف آن کاهش اثرات گرما و بهبود تجربه سفر است.
در شهرهایی همچون دبی، آتن، فینیکس و سنگاپور، مقامات محلی سرمایهگذاری قابلتوجهی در زیرساختهای سازگار با آبوهوا انجام دادهاند. این اقدامات شامل ایستگاههای خنککننده خورشیدی، راهروهای سبز با پوشش متراکم درختان و اپلیکیشنهای هوشمندی است که گردشگران را در ساعات اوج گرما به مسیرهای خنکتر و تجربههای سرپوشیده هدایت میکند.
با راحتتر و جذابتر کردن مقاصد گرم در تمام طول سال، این شهرها خود را بهعنوان قطبهای گردشگری پیشرو معرفی میکنند، نه مقاصدی که تنها در فصل خاصی قابل بازدید باشند. دادههای اولیه این طرحها نشاندهنده افزایش قابلتوجه رضایت بازدیدکنندگان و طولانیتر شدن مدت اقامت آنها است.
فینیکس؛ ایجاد جزایر خنک شهری و گسترش پوشش سبز
فینیکس بهعنوان یکی از گرمترین شهرهای آمریکا، هر سال با دماهای بسیار بالا و اثرات جزیره گرمایی دستوپنجه نرم میکند. این گرمای شدید نهتنها زندگی روزمره ساکنان را دشوار میکند، بلکه صنعت گردشگری شهر را در ماههای گرم سال بهطور جدی تحت تأثیر قرار میدهد. در همین راستا، برنامهریزان شهری اقدامات هدفمندی را به کار گرفتهاند که تمرکز آن بر ایجاد «جزایر خنک» شهری و گسترش پوشش سبز است.
این شهر با هدف کاهش اثرات جزیره گرمایی و بهبود شرایط گردشگری در ماههای گرم سال، صدها ایستگاه خنککننده عمومی در پارکها، ایستگاههای اتوبوس، میدانها و مراکز گردشگری نصب کرده است. این ایستگاهها مجهز به سایهبانهای بزرگ، آب آشامیدنی رایگان، سیستمهای مهپاش و نیمکتهای راحت هستند و به گردشگران و ساکنان امکان میدهند تا در ساعات اوج گرما، لحظاتی را در محیطی خنک و امن سپری کنند.
علاوه بر این، پروژههای گستردهای برای ایجاد راهروهای سبز در حال اجراست. در این طرحها، با کاشت درختان بومی مقاوم به خشکی و ایجاد پوشش گیاهی متراکم در امتداد خیابانهای اصلی و مسیرهای گردشگری، دمای محیط به میزان قابلتوجهی کاهش پیدا کرده است. این راهروهای سبز نهتنها نقش خنککننده طبیعی دارند، بلکه به بهبود کیفیت هوا و زیبایی بصری شهر نیز کمک میکنند.
از سوی دیگر، اپلیکیشنهای هوشمند محلی با اتصال به شبکهای از سنسورهای دما و رطوبت، اطلاعات لحظهای درباره وضعیت آبوهوا ارائه میدهند؛ از طریق اپلیکیشن رسمی شهر فینیکس (City of Phoenix) و ابزارهای مرتبط با سازمانهای آبوهوایی و گردشگری، اطلاعات مربوط به نقاط خنک و مسیرهای مناسب در اختیار گردشگران قرار میگیرد. این ترکیب از زیرساختهای فیزیکی و فناوری هوشمند، فینیکس را به یکی از شهرهای پیشرو در مدیریت گردشگری پایدار در شرایط آبوهوایی گرم تبدیل کرده است.
سنگاپور؛ شهر در باغ و زیرساختهای هوشمند خنککننده
سنگاپور با اجرای برنامه بلندمدت «شهر در باغ» رویکردی یکپارچه و پیشرفته را در مدیریت گرما و بهبود تجربه گردشگری در اقلیم گرمسیری خود به کار گرفته است. این شهر صدها ایستگاه خنککننده هوشمند و مناطق سایهدار در نقاط کلیدی گردشگری از جمله باغهای خلیج، خیابان ارچارد و جزیره سنتوزا ایجاد کرده است. این ایستگاهها مجهز به سیستمهای خنککننده طبیعی و مصنوعی، سایهبانهای پیشرفته و فضاهای استراحت هستند و به گردشگران امکان میدهند در ساعات گرم روز از محیطی راحت بهره ببرند.
یکی از ویژگیهای برجسته سنگاپور، توسعه گسترده راهروهای سبز و پیادهروهای سرپوشیده است. این شبکه با کاشت انبوه درختان و گیاهان، ایجاد سایه و بهبود جریان هوا، دما و رطوبت محیط را بهطور مؤثری کنترل میکند. علاوه بر این، سنگاپور از فناوری ۵G و اپلیکیشن «اسمارت نیشن» (Smart Nation) بهره میبرد. این پلتفرم با استفاده از هوش مصنوعی، الگوریتمهای یادگیری ماشینی و دادههای لحظهای دما که از شبکهای از سنسورهای شهری و پهپادها جمعآوری میشود، بهترین مسیرهای خنک، زمان مناسب بازدید از جاذبهها و گزینههای سرپوشیده را به گردشگران پیشنهاد میدهد.
کاربران میتوانند از طریق این اپلیکیشن به نقشههای حرارتی زنده دسترسی داشته باشند، هشدارهای شخصیسازیشده دریافت کنند و حتی رزرو مکانهای خنک همچون مراکز خرید یا پارکهای سرپوشیده را انجام دهند. این سیستم هوشمند نهتنها تجربه گردشگری را در ماههای گرم سال بهبود بخشیده، بلکه به کاهش ۲۵ درصدی شکایات شهروندان از گرما و افزایش رضایت گردشگران کمک کرده است.
ترکیب هوشمندانه زیرساختهای سبز، فناوریهای پیشرفته و مدیریت دادهمحور، سنگاپور را به الگویی موفق در گردشگری پایدار و مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی تبدیل کرده است. سازمانهای گردشگری سنگاپور نیز در حال تغییر راهبردهای بازاریابی خود هستند. به جای تمرکز بر جاذبههای روزانه، بسیاری از آنها جشنوارههای شبانه، رویدادهای فرهنگی و اقامتگاههای سلامتمحور را برجسته میکنند که با ریتم طبیعی شبهای خنکتر هماهنگ شدهاند.
همکاری برنامهریزان با گروههای هتلداری نیز منجر به ارائه بستههای ویژه مقابله با گرما در هتلها شده است؛ بستههایی که شامل استخرهای خصوصی، حملونقل مجهز به تهویه مطبوع و زمانهای انعطافپذیر ورود و خروج میشود. کارشناسان معتقدند این تلاشها افزون بر اینکه از سلامت عمومی محافظت میکند، به اقتصاد محلی نیز کمک میکند تا مقاومتر بماند.
آتن؛ همکاری سازنده شهرداری با سازمانهای زیستمحیطی
آتن بهدلیل آبوهوای مدیترانهای، حدود چهار ماه از سال (از اواسط ژوئن تا اواسط اکتبر) آبوهوای گرم و گاه بسیار داغ دارد که دمای آن در ماههای جولای و اوت از ۳۵ درجه سانتیگراد فراتر میرود. فصل گردشگری این شهر اما طولانیتر است و از ماه مارس تا نوامبر ادامه دارد، هرچند اوج بازدیدکنندگان در ماههای گرم تابستان متمرکز است. گرمای شدید تابستان تأثیر دوگانهای بر گردشگری آتن دارد؛ از یک سو بسیاری از گردشگران را بهدلیل خستگی و گرمازدگی از سفر در این دوره منصرف میکند و باعث میشود برخی ترجیح دهند فصلهای معتدلتر بهار و پاییز را انتخاب کنند و از سوی دیگر، جذابیت سواحل و رویدادهای تابستانی همچنان عدهای را جذب میکند، هرچند اقامت آنها کوتاهتر و محدودتر به ساعات خنک روز میشود.
مقامات شهری آتن برای در سالهای اخیر مجموعهای از اقدامات عملی و هدفمند را برای مقابله با گرمای شدید و بهبود شرایط گردشگری اجرا کردهاند. از جمله مهمترین این تدابیر میتوان به نصب سایهبانهای بزرگ و سازههای سایهدار در خیابانها و میدانهای پرتردد از جمله منطقه پلاکا، میدان سینتاگما و اطراف آکروپولیس اشاره کرد. تعداد آبنماها و ایستگاههای آب آشامیدنی رایگان نیز در نقاط گردشگری افزایش پیدا کرده است و بعضی از آنها به سیستمهای خنککننده مجهز شدهاند.
علاوه بر این، شهرداری آتن با همکاری سازمانهای زیستمحیطی از جمله صندوق جهانی حیات وحش یونان (WWF)، گرینپیس یونان و انجمن حفاظت از طبیعت هلنی، پروژههای گستردهای برای گسترش فضاهای سبز شهری آغاز کرده است. این اقدامات شامل کاشت درختان سایهدار در خیابانهای اصلی، ایجاد پارکهای کوچک و باغهای شهری در محلههای پرگردشگر و توسعه مسیرهای پیادهروی سبز است. هدف این طرحها نهتنها کاهش دمای محیط و ایجاد نقاط استراحت خنک برای گردشگران، بلکه بهبود کیفیت هوا و کاهش اثر جزیره گرمایی شهری است.
این اقدامات بهصورت هماهنگ با برنامههای گردشگری اجرا میشوند تا تجربه بازدیدکنندگان در ماههای گرم تابستان ایمنتر و لذتبخشتر شود. تغییرات پدیدآمده برای ساکنان محلی نیز مزایای قابلتوجهی به همراه دارد؛ بهبود فضاهای عمومی، گسترش پوشش سبز و ارتقای خدمات دیجیتال، کیفیت زندگی روزمره شهروندان را افزایش میدهد و به سلامت عمومی در دورههای گرما کمک میکند. بررسیها نشان میدهد که نهتنها سلامت عمومی افزایش پیدا کرده است، بلکه جذابیت این شهر تاریخی بهعنوان مقصدی تابستانی حفظ شده است.
دبی؛ سیستمهای خنککننده خارجی و راهروهای اقلیمی کنترلشده
دبی بهعنوان یکی از پیشروترین شهرها در حوزه گردشگری پایدار در شرایط آبوهوایی گرم، رویکردی جامع و فناورانه را در پیش گرفته است. تمرکز اصلی این شهر بر توسعه سیستمهای خنککننده خارجی در فضاهای عمومی و ایجاد راهروهای اقلیمی کنترلشده است. در مناطق پرتردد گردشگری از جمله اطراف برج خلیفه، دبی مال و نواحی ساحلی، سیستمهای خنککننده پیشرفتهای نصب شده است که با استفاده از فناوریهای مهپاش، سایهبانهای هوشمند و جریان هوای خنک، دمای محیط را به میزان قابلتوجهی کاهش میدهند و امکان حضور طولانیمدت گردشگران در فضای باز را فراهم میکنند.
یکی از پروژههای شاخص دبی، طرح «لوپ» (The Loop) است که به طول ۹۳ کیلومتر، بهعنوان یک راهرو اقلیمی کنترلشده برای پیادهروی و دوچرخهسواری طراحی شده است. این پروژه با ایجاد محیطی کاملاً خنک و محافظتشده در برابر گرمای شدید، نهتنها تجربه گردشگری را بهبود میبخشد، بلکه به کاهش وابستگی به وسایل نقلیه و ترویج تحرک پایدار نیز کمک میکند.
دبی علاوه بر زیرساختهای فیزیکی، از اپلیکیشنهای هوشمند گردشگری بهره میبرد که با تحلیل دادههای لحظهای دما و رطوبت، بهترین مسیرهای خنک، زمان مناسب بازدید و جاذبههای سرپوشیده را به گردشگران پیشنهاد میدهند. این ترکیب هوشمندانه از فناوری و زیرساخت، دبی را قادر ساخته است تا همزمان با حفظ جذابیت گردشگری در ماههای گرم، فشار بر منابع انرژی و سلامت عمومی را نیز مدیریت کند.
شهرهای گرم با بهکارگیری مدلهای جدید مدیریت گردشگری، در حال بازتعریف مفهوم مقصد گردشگری هستند. در این رویکرد، سازگاری با تغییرات اقلیمی نه بهعنوان یک اقدام موقتی، بلکه بهعنوان بخشی اساسی از برنامهریزی شهری و گردشگری دیده میشود که نتیجه آن، ایجاد شهرهایی است که در تمام طول سال، امن، راحت و جذاب باقی بمانند و بتوانند بدون ایجاد فشار بر منابع و ساکنان خود، پذیرای گردشگران باشند.
بلندترین سد جهان در چین به بهرهبرداری رسید
پروژه نیروگاه برقآبی شواگجیانگکو (Shuangjiangkou) در استان سیچوان جنوب غربی چین، با اتصال نخستین واحد تولیدی خود به شبکه سراسری برق، بیستوششم ژوئن ۲۰۲۶، وارد مرحله بهرهبرداری شد. این سد خاکیسنگی با هسته رسی به بلندای ۳۱۵ متر، رکورد جهانی ارتفاع را شکسته و نشانگر دستیابی چین به فناوری ساخت سدهای فرابزرگ بالای ۳۰۰ متر است.
این پروژه که در بالادست رودخانه دادو قرار دارد، دارای ظرفیت نصبشده ۲ میلیون کیلووات و تولید متوسط سالانه ۷.۷ میلیارد کیلووات-ساعت برق است. حجم مصالح خاکریزی آن بیش از ۴۶ میلیون متر مکعب برآورد شده که اگر بهصورت دیواری به ابعاد یک متر در یک متر انباشته شود، پیرامون استوای زمین را میپوشاند.
شرکت مهندسی «پاورچاینا چنگدو» که طراحی و مطالعات این پروژه را از دهه ۱۹۵۰ آغاز کرده بود، پس از کنارگذاشتن طرح اولیه در سال ۲۰۰۳، محل کنونی را در محل تلاقی دو رودخانه انتخاب کرد. چالشهای اصلی شامل ارتفاع بالا، سرمای شدید، لرزهخیزی زیاد و لایه آبرفتی به ضخامت ۶۸ متر در بستر رودخانه بود که تا پیش از این، هیچ سابقه جهانی برای احداث سدی بالای ۲۵۰ متر روی چنین بستری وجود نداشت.
مهندسان برای غلبهبر این موانع، پهنهبندی مصالح را بهینهسازی و در فصل زمستان از سازههای غشایی هوای فشرده و فناوری گرمایش خورشیدی برای افزایش دمای هسته رسی به میزان ۵ درجه استفاده کردند که شدت خاکریزی را به بیش از ۲۰۰ هزار متر مکعب در ماه رساند، علاوهبر این نخستین سامانه هوشمند تولید مصالح هسته سد در جهان در این پروژه پیادهسازی شده است.
از دیگر رکوردهای این طرح میتوان به نیروگاه زیرزمینی با بالاترین تنش برجای چین، بزرگترین جک هیدرولیک و بزرگترین تونل تخلیه سیلاب در میان پروژههای برقآبی جهان اشاره کرد. تنش برجا (In-situ Stress) به نیروها و فشارهای طبیعی اطلاق میشود که در دل زمین و درون تودههای سنگی، بدون دخالت انسان و در اثر عوامل زمینشناسی وجود دارند. سامانه نوین طبقهبندی انفجار سنگی نیز بسامد آن را ۴۰ درصد کاهش داد و تغییر شکل حین حفاری را به زیر ۳۰ میلیمتر محدود کرد.
مخزن این سد با گنجایش ۲.۹ میلیارد متر مکعب، پس از بهرهبرداری کامل، ضمن افزایش سالانه ۶.۶ میلیارد کیلووات-ساعت تولید نیروگاههای پاییندست، ظرفیت تنظیم پیک و فرکانس شبکه سیچوان را ارتقا داده است و نقش مهمی در کنترل سیلاب بالادست رود یانگتسه ایفا خواهد کرد.
آینده جابهجایی شهری؛ محلهمحوری جایگزین خودرومحوری
نظام حملونقل در شهرهای معاصر، در آستانه دگرگونی بنیادینی قرار گرفته است. رویکرد سنتی که بر آسان شدن تردد وسایلنقلیه شخصی تمرکز داشت، نهتنها نتوانست معضلات ترافیک و آلودگی را حل کند، بلکه به تشدید نابرابری فضایی، افزایش اتلاف وقت و کاهش کیفیت زندگی شهروندان انجامید. در مقابل، رویکرد نوین بر جابهجایی کارآمد افراد و کالاها با کمترین هزینههای اجتماعی و زیستمحیطی استوار و نیازمند گذار از خودرومحوری به محلهمحوری است که به نگاه سیستمی، همکاری بینبخشی و سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختهای حملونقل پاک و انسانمحور نیاز دارد.
گذر از نظام حملونقل خودرومحور به زیستبومی که در مرکز آن محله و انسان قرار دارد، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای شهرهای معاصر است. تجربه شهرهای پیشروی جهان نشان میدهد که راهکارهای عملیاتی همچون توسعه حملونقل خرد، ایجاد پایانههای تجمیع کالا، استفاده از صندوقهای هوشمند در ایستگاههای حملونقل عمومی و ساماندهی کاربری زمین بر اساس اصل حملونقلمحوری، میتواند ضمن کاهش چشمگیر ترافیک و آلودگی، به افزایش رضایت شهروندان و ارتقای کیفیت زندگی شهری بینجامد. در ادامه به بررسی سه راهبرد کلیدی برای تحول نظام جابهجایی شهری میپردازیم.
چالش دسترسی محلهها به شبکه حملونقل عمومی و نقش حملونقل خرد
یکی از موانع اصلی بر سر راه استفاده از حملونقل عمومی، شکاف میان ایستگاههای مترو یا اتوبوسرانی و نقاط مبدأ و مقصد سفرهای روزانه است. به عبارت دیگر، اگر فاصله خانه تا ایستگاه مترو از آستانه قابلتحمل پیادهروی (بهطور معمول کمتر از ۴۰۰ متر) فراتر رود، بسیاری از شهروندان خودروی شخصی را به حملونقل عمومی ترجیح میدهند. پژوهشهای گسترده نشان میدهد که افت قابلتوجه مسافرتهای شهری در سالهای اخیر، تا حد زیادی به ضعف اتصال خطوط حملونقل عمومی به بافت محلهها مربوط است.
در پاسخ به این چالش، شهرهای پیشرفته به توسعه حملونقل خرد روی آوردهاند؛ یعنی ایجاد شبکههایی از دوچرخههای اشتراکی، اسکوترهای برقی و وسایلنقلیه سبک که کاربر بتواند با کرایهای ناچیز، مسافت کوتاه بین ایستگاه و مقصد را طی کند، با این حال تجربیات جهانی نشان میدهد که تنها ارائه این وسایل کافی نیست و باید عوامل هزینه، ایمنی، دسترسی آسان و فرهنگسازی نیز مورد توجه قرار گیرد.
مطالعهای میدانی در سال ۲۰۲۵ در شهر سالتلیک نشان داد که با وجود استقبال از ایستگاههای قطار، شمار کاربران اسکوتر برقی بسیار اندک و پیادهروی همچنان گزینه نخست شهروندان باقی مانده است، در مقابل تجربه دوچرخههای اشتراکی در شهرهای اروپایی امیدوارکنندهتر بود و آمار نشان داد افزایش ۱۰ درصدی در استفاده از دوچرخههای اشتراکی، میتواند تا ۲.۸ درصد به مسافرتهای ریلی بیفزاید، بنابراین بهشرط تأمین زیرساختهای ایمن (مسیرهای دوچرخهسواری، پارکینگهای امن و کرایههای یارانهای)، حملونقل خرد میتواند حلقه گمشده اتصال محلهها به ایستگاههای حملونقل عمومی باشد.
تحول لجستیک شهری؛ جداسازی جریان کالا از جریان مسافر
ترافیک سنگین در مراکز شهری، تنها به خودروهای شخصی محدود نمیشود؛ بلکه کامیونها و وانتهای حمل بار که برای تأمین کالاهای فروشگاهها و منازل در خیابانها تردد میکنند، سهم قابلتوجهی در تراکم و آلودگی دارند. بر همین اساس، شهرهای پیشرو بهدنبال جداسازی فیزیکی و زمانی جریان حمل کالا از جابهجایی مسافران هستند.
یکی از کارآمدترین راهکارها، ایجاد پایانههای کوچک توزیع در سطح محلههاست. در پروژه «آزمایشگاه زنده بولونیا» که توسط اتحادیه اروپا حمایت میشود، سه دستگاه صندوقپست هوشمند با ظرفیت جمعی ۱۳۵ محفظه در مرکز تاریخی شهر نصب شده است. کامیونهای بزرگ، محمولهها را از بیرون شهر به این صندوقها میرسانند و سپس سهچرخههای برقی با ظرفیت ۹۰ کیلوگرم، تحویل نهایی درب منزل یا مغازه را انجام میدهند. این روش، ضمن حذف تردد کامیونهای سنگین از بافت متراکم و تاریخی شهر، سرعت و دقت تحویل را نیز افزایش داده است. پژوهشهای مکانیابی در مادرید نیز تأکید دارد که بهترین نقاط برای استقرار این پایانهها، تقاطع خطوط چندگانه مترو و نقاط با تراکم بالای تقاضاست.
رویکرد دیگر، ایجاد «مراکز تجمیع شهری» است. در شهر داکسی تایوان، یک پارکینگ عمومی به مرکز تجمیع کمکربن و کمصدا تبدیل شد که محمولههای چندین شرکت پخش، یکجا در آن جمعآوری و سپس با خودروهای برقی کوچک به محلهها توزیع میشود. این طرح با مشارکت فعال کسبوکارهای محلی و از طریق مناطق بهبود کسبوکار مدیریت میشود و نشان میدهد که بخش خصوصی میتواند در ساماندهی لجستیک شهری نقش مؤثری ایفا کند. تحقیقات دانشگاه پورتسموث در سال ۲۰۲۵ نیز بر کارایی بالای این مدلهای تجمیعمحور تأکید دارد و کاهش هزینهها، افزایش رضایت مشتری و کاهش چشمگیر ترددهای شهری را از مزایای آن اعلام کرده است.
استقرار «صندوقهای پست هوشمند در ایستگاههای مترو و اتوبوس» نیز ایده دیگری است که به شهروندان اجازه میدهد ضمن تردد روزانه، بستههای خود را تحویل بگیرند و به این ترتیب، نیاز به توقفهای مکرر وسایلنقلیه تحویلدهنده در حاشیه خیابانها کاهش پیدا کند. نوآوریهای جدیدتر همچون «پایانه کوچک سیار Moving Micro-Hub» که در آن ونهای خودران، محموله را به نقطه میانی می سانند و رباتهای خودکار، تحویل نهایی را انجام میدهند، تا ۵۵ درصد هزینههای عملیاتی را کاهش و الگوی تازهای در حمل کالای شهری ارائه میدهند.
کاهش ترافیک شهری با رویکرد توسعه حملونقلمحور و فناوریهای هوشمند
تجربه شهرهای موفق نشان میدهد که احداث بزرگراهها و پارکینگهای جدید، نهتنها ترافیک را کاهش نمیدهد، بلکه بهدلیل افزایش تقاضای القایی، وضعیت را وخیمتر میکند. راهکار پایدار، تغییر الگوی سفر از طریق توسعه حملونقلمحور است. این رویکرد که به اختصار TOD نامیده میشود، بر ایجاد کاربریهای مختلط (مسکونی، اداری، تجاری و تفریحی) در شعاع پیادهروی از ایستگاههای حملونقل عمومی پرظرفیت تأکید دارد.
مطالعه گستردهای در منطقه کلانشهر کپنهاگ که دادههای ۲۱ هزار و ۸۴۴ سفر را طی یک دهه تحلیل کرده است، نشان میدهد که تراکم جمعیت و فعالیت در اطراف ایستگاههای قطار، به مراتب مؤثرتر از احداث پارکینگهای حاشیهای در افزایش استفاده از حملونقل عمومی و دوچرخه است، همچنین مؤلفههایی همچون امنیت خیابانها، پیادهروهای سایهدار و روشنایی مناسب، تأثیر مستقیمی بر انتخاب شیوه سفر دارند.
در کشورهای در حال توسعه همچون هند، که جمعیت شهری تا سال ۲۰۳۶ به نزدیک ۶۰۰ میلیون نفر خواهد رسید، TOD نه بهعنوان یک گزینه بلکه بهعنوان یک ضرورت مطرح است. در کلانشهرهای بمبئی و دهلی، متوسط زمان سفر روزانه ۱.۵ ساعت است و توسعه حملونقلمحور، میتواند با کاهش نیاز به جابهجایی طولانی، فشار بر شبکه خیابانها را کم کند و به ایجاد محلههای خودکفا و زیستپذیر بینجامد.
به موازات این رویکرد، استفاده از سامانههای حملونقل تقاضامحور (که در آن مسیر و زمان سرویس بر اساس درخواست لحظهای مسافران تعیین میشود)، همچنین مدیریت هوشمند حاشیه خیابان از طریق سنسورها و دادههای لحظهای، نقش مهمی در کاهش ترافیک و ساماندهی توقفهای کوتاهمدت ایفا میکند.
گرمترین اقلیمهای جهان کجاست؟ اهواز بین ۱۰ شهر نخست
در دنیای امروز که پدیده تغییرات اقلیمی به یکی از چالشهای بنیادین بشریت تبدیل شده است، رصد دماهای استثنایی در نقاط مختلف کرهزمین، اهمیت ویژهای پیدا میکند. بر اساس آخرین دادههای استخراجشده از آرشیو سازمان جهانی هواشناسی (WMO) تا ژوئن ۲۰۲۶، نقشهبندی رکوردهای دمایی جهان، نشاندهنده توزیع جغرافیایی ویژهای از گرماست. اهواز، مرکز استان خوزستان، با ثبت دمای ۵۳.۷ درجه سانتیگراد، در میان گرمترین نقاط ثبتشده جهان قرار دارد و در رتبههای بالای فهرست جهانی رکوردهای دمایی جای گرفته است. این گزارش با نگاهی تحلیلی به ۲۰ رکورد برتر دمایی جهان، به بررسی جایگاه مناطق بیابانی، تسلط اقلیمی خاورمیانه و روند روبهرشد ثبت رکوردهای جدید در سالهای اخیر میپردازد.
مرکزیت تاریخی دره مرگ (Death Valley)
با وجود گذشت بیش از یک قرن، ایالات متحده آمریکا همچنان در صدر فهرست گرمترین نقاط ثبتشده قرار دارد. ثبت دمای ۵۶.۷ درجه سانتیگراد در منطقه «دره مرگ» کالیفرنیا در سال ۱۹۱۳، همچنان بهعنوان مرز نهایی دمای هوای رسمی در جهان شناخته میشود. این پدیده فراتر از یک رکورد ساده، محصول یک همافزایی پیچیده جغرافیایی است. قرارگیری این منطقه زیر سطح دریا همراه با هوای بسیار خشک و محصور بودن میان رشتهکوهها شرایطی را فراهم آورده است که جریانهای هوای گرم را به دام میاندازد و دما را به سطوحی فراتر از توان تحمل بیابانهای معمولی میرساند. اگرچه بعضی از این رکوردهای قدیمی با چالشهای روششناسی روبهرو هستند، اعتبار علمی آنها همچنان بهعنوان معیار اصلی سازمانهای هواشناسی جهان حفظ شده است.
خاورمیانه؛ کانون استراتژیک گرمای جهانی
یکی از بارزترین یافتههای حاصل از تحلیل دادهها، تسلط بیچونوچرای منطقه خاورمیانه بر فهرست گرمترین نقاط جهان است. از میان ۲۰ رکورد نخست جهانی، ۹ کشور متعلق به این منطقه هستند که همه دمای بالای ۵۰ درجه سانتیگراد را ثبت کردهاند. کشورهایی همچون کویت، عراق، ایران، عربستان سعودی، امارات، عمان، قطر و اردن، نمایی از یک بلوک اقلیمی واحد را نشان میدهند. این تسلط، ریشه در ویژگیهای مشترک این منطقه دارد. تابش شدید پرتوهای خورشیدی در عرضهای جغرافیایی مشخص، کمبود شدید رطوبت و وجود بیابانهای وسیع که با جذب و بازتاب گرما، دما را در سطح بسیار بالایی نگه میدارند. نکته قابلتوجه این است که بسیاری از این رکوردها، برخلاف رکوردهای بسیار قدیمی، در دو دهه اخیر ثبت شدهاند که نشاندهنده تغییر در شدت و تکرار موجهای گرمایی در این منطقه است.
عصر رکوردهای جدید
برخلاف تصور پیشین که رکوردهای دمایی را پدیدههایی ثابت و قدیمی میپنداشتند، دادههای سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ نشان میدهند که جهان در حال ورود به عصر «شکستن مداوم رکوردها» است. ثبت دمای ۵۲.۲ درجه در چین (منطقه سینکیانگ)، ۵۰.۴ درجه در مراکش و ۵۰.۵ درجه در ترکیه در سالهای اخیر، گویای این واقعیت تکاندهنده است که گرمای مفرط دیگر تنها مختص مناطق بیابانی سنتی نیست و حتی مناطقی که رکوردهای قدیمی خود را داشتند، اکنون شاهد جهشهای دمایی بیسابقه هستند. این روند نشان میدهد که موجهای گرمایی ناشی از تغییرات اقلیمی، در حال بازتعریف مرزهای دمایی در اقلیمهای مختلف جهان هستند.
تحلیل رکوردهای دمایی نشان میدهد که اگرچه بیابانهای شمال آفریقا و خاورمیانه همچنان کانونهای اصلی گرمای مفرط هستند، پویایی رکوردهای ثبتشده در سالهای اخیر، زنگ خطری برای جامعه جهانی است. ثبت رکوردهای جدید در چین و ترکیه نشان میدهد که خشکی و گرما در حال گسترش و شدت گرفتن در مناطق جدید است. این دادهها ضرورت تقویت سیستمهای پایش هواشناسی و آمادگی در برابر بحرانهای گرمایی ناشی از تغییرات اقلیمی را بیش از هر زمان دیگری نمایان میکند.
زنانهترین کشورهای جهان کداماند؟
در تحلیلهای دموگرافیک معاصر، نسبت میانجنسیتی یکی از شاخصهای حیاتی برای درک ساختار جوامع و برنامهریزیهای توسعهای محسوب میشود. در حالی که برآورد میانگین جمعیت جهانی نشان میدهد که زنان حدود ۴۹.۷ درصد از کل جمعیت زمین را تشکیل میدهند و در اکثر نقاط دنیا توزیع میان مردان و زنان بهطور تقریبی برابر است، بررسیهای دقیقتر حاکی از آن است که در بعضی کشورها و قلمروها، این توازن به شکلی معنادار به نفع زنان تغییر پیدا کرده است. در بعضی از این مناطق، سهم جمعیت زنان از مرز ۵۳ درصد فراتر رفته که این موضوع نشاندهنده وجود الگوهای جمعیتی منحصربهفرد و چالشبرانگیز در ساختار اجتماعی آنهاست.
بر اساس آخرین دادههای منتشرشده از سوی بانک جهانی، هنگکنگ با ۵۴.۹ درصد در صدر فهرست کشورهایی قرار دارد که بیشترین سهم جمعیت زنان را دارند. پس از آن کشورهای مولداوی و ماکائو با ارقام ۵۴ و ۵۳.۹ درصد، جایگاههای بعدی را به خود اختصاص دادهاند. کشورهای لتونی و ارمنستان نیز با سطوح بالای حضور زنان، در کنار روسیه و اوکراین، بخشی از یک الگوی جمعیتی ویژه را تشکیل میدهند. نکته قابلتوجه در این میان، تمرکز بالای کشورهای اروپای شرقی و بعضی قلمروهای جزیرهای در این فهرست است که نشان میدهد عوامل منطقهای نقش تعیینکنندهای در شکلگیری این آمارها ایفا میکنند.
تحلیلگران معتقدند که سه عامل اصلی «طول عمر»، «الگوهای مهاجرتی» و «ساختار سنی» در این پدیده نقش دارند. نخستین و مهمترین عامل، تفاوت در امید به زندگی است. از نظر بیولوژیکی و بهدلیل سبک زندگی و رویارویی کمتر با مشاغل و رفتارهای پرخطر، زنان در سراسر جهان طول عمر بیشتری نسبت به مردان دارند. با گسترش خدمات بهداشتی و بهبود کیفیت زندگی در اقتصادهای توسعهیافته، این شکاف طول عمر در میان جمعیتهای سالمند مشهودتر شده است و موجب میشود در سالهای پایانی عمر، نسبت زنان در جمعیت بهطور چشمگیری افزایش پیدا کند.
عامل دوم، پدیده مهاجرت است که میتواند توازن جنسیتی یک منطقه را بهسرعت دگرگون کند. در بسیاری از جوامعی که با مشکلاتی همچون بیکاری یا محدودیتهای اقتصادی روبهرو هستند، مهاجرت مردان در سنین کاری بهدنبال فرصتهای شغلی در خارج از مرزها، موجب میشود که جمعیت باقیمانده داخل کشور بهشدت بهسمت زنان متمایل شود.
در مقابل، باید توجه داشت که این روند در تمام جهان یکسان نیست. در حالی که بعضی مناطق با بیشترین سهم زنان شناخته میشوند، در بعضی دیگر از نقاط جهان همچون کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله قطر و امارات، بهدلیل ورود گسترده نیروی کار مرد، جمعیت بهشدت به نفع مردان است، در بعضی مناطق جنوب آسیا و چین نیز دلایل فرهنگی و اجتماعی گذشته، منجر به ایجاد جمعیتهایی با شیب مردانه شده است.
اگرچه تفاوتهای درصدی ممکن است در نگاه اول اندک به نظر برسند، در سطح کلان ملی، این اعداد بهمعنای حضور میلیونها زن بیشتر نسبت به مردان است. این نبود توازن جنسیتی، فراتر از یک آمار ساده، پیامدهای عمیقی در حوزههای اقتصاد، بازار کار، سیاستهای رفاهی و ساختار خانواده خواهد داشت و مدیریت آن نیازمند درک دقیق از ریشههای زیستی و اجتماعی آن است.
چگونه شهرهای گرم با خنکسازی، گردشگری را نجات میدهند؟
افزایش دما، موجهای گرمای طولانیتر و فشار بیشتر بر فضاهای عمومی سبب شده است که برنامهریزان شهری، مدیران گردشگری و نهادهای محلی، رویکردی تازه برای رونق گردشگری پیش بگیرند. این رویکرد بر این فرض استوار است که اگر شهر نتواند شرایط آسایش حرارتی را برای بازدیدکننده فراهم کند، بهترین جاذبهها نیز بخشی از جذابیت خود را از دست میدهند. به همین دلیل، موضوع گردشگری در شهرهای گرم امروز دیگر یک مسئله تبلیغاتی یا بازاریابی نیست، بلکه به حوزهای از سیاستگذاری شهری، سلامت عمومی و تابآوری اقلیمی تبدیل شده است.
شهرهای گرم با چالشی دوگانه روبهرو هستند؛ از یکسو باید تصویر خود را بهعنوان مقصدی جذاب حفظ کنند و از سوی دیگر باید با شرایط سخت اقلیمی سازگار شوند. در تابستانهای بسیار گرم، گردشگر ممکن است بهجای قدمزدن در مرکز تاریخی، از ماندن در فضای باز خسته شود، برنامه بازدید خود را کوتاه کند یا حتی مقصد دیگری را انتخاب کند. در چنین شرایطی، موفقترین شهرها آنهایی هستند که گرما را تهدید نمیبینند، بلکه آن را به فرصتی برای بازآفرینی تجربه گردشگری تبدیل میکنند.
برقراری تعادل میان گردشگران و ساکنان
یکی از بحثهای مهم در این زمینه، حفظ تعادل میان منافع گردشگران و نیازهای ساکنان است. اگر تمام مداخلات فقط برای جذب بازدیدکننده باشد، ممکن است فشار بیشتری بر محلههای مسکونی، قیمت خدمات و کیفیت زندگی محلی وارد شود. اگر سیاست گردشگری در کنار آسایش گردشگر، رفاه ساکن را نیز هدف قرار دهد، نتیجه پایدارتر خواهد بود. به همین دلیل، بسیاری از شهرها اکنون توسعه گردشگری را با برنامههای عمومیتر از جمله افزایش فضای سبز، راهکارهای خنکسازی، ارتقای حملونقل عمومی و بهبود کیفیت هوای شهری پیوند میزنند.
این نگاه گردشگری را از یک فعالیت اقتصادی به یک ابزار توسعه شهری تبدیل میکند. در چنین رویکردی، خیابان خنکتر، پیادهروی راحتتر، فضای عمومی قابلاستفادهتر و دسترسی بهتر به خدمات، بخشهایی از زیرساخت گردشگری بهشمار میروند. همین همپوشانی میان نیاز شهروند و نیاز گردشگر است که میتواند شهرهای گرم را به مقصدهایی رقابتیتر و انسانیتر بدل کند.
سیهنا و منطق تعادل گردشگری
سیهنا شهری تاریخی در توسکانی ایتالیاست که یکی از نمونههای موفق شهرهایی به شمار میرود که تلاش میکنند میان جذابیت گردشگری و کیفیت زندگی ساکنان تعادل برقرار کنند. هسته تاریخی این شهر با بافت فشرده، کوچههای باریک، میدانهای سنگفرش و میراث معماری ارزشمند، آن را به مقصدی بسیار پرطرفدار تبدیل کرده است، اما همین ویژگیها اگر بدون مدیریت باشند، میتوانند به ازدحام، فشار بر زیرساختها، افزایش قیمت خدمات و کاهش آسایش روزمره شهروندان منجر شوند.
سیهنا گردشگری را فقط بهعنوان منبع درآمد ندیده، بلکه آن را به مسئلهای شهری و اجتماعی تبدیل کرده است. در این رویکرد حفاظت از بافت تاریخی، مدیریت تردد، کنترل فشار جمعیتی در فصلهای اوج سفر و تقویت کیفیت فضاهای عمومی در کنار هم قرار میگیرند. هدف فقط افزایش تعداد بازدیدکننده نیست، بلکه حفظ قابلیت زیستپذیری شهر برای کسانی است که هر روز در آن زندگی میکنند.
در سیهنا که تابستانهای گرم و بافت تاریخی متراکم دارد، خنکسازی فقط به کولر و ساختمان محدود نمیشود، بلکه بیشتر به طراحی شهری مربوط است. استفاده از سایهبانها، افزایش پوشش گیاهی، تقویت درختکاری در مسیرهای پیاده، بهبود مصالح کفسازی برای کاهش جذب گرما و ایجاد فضاهای نیمهسایهدار از اقدامهای رایج و مؤثر در این شهر است. این نوع مداخلهها موجب میشود دمای ادراکشده پایینتر بیاید و پیادهروی در مرکز تاریخی قابلتحملتر شود.
در کنار این موارد، مدیریت آب و فضاهای باز هم نقش مهمی دارد؛ برای مثال بازآرایی میدانها و فضاهای عمومی بهگونهای انجام شده است که تهویه طبیعی بهتر شود و گردش هوا در معابر حفظ شود. چنین اقدامهایی هم برای گردشگران مفیدند و هم برای ساکنان، چراکه کیفیت حضور در فضای عمومی را بالا میبرند. نکته قابلتوجه در شهرهای میراثی این است که خنکسازی هوشمند باید با حفاظت از ارزش تاریخی هماهنگ باشد تا مداخلهها به اصالت فضا آسیب نزنند.
کوالالامپور؛ خنکای شهر از دل طراحی
کوالالامپور یکی از گرمترین شهرهای جنوبشرق آسیاست که نشان داده است مقابله با گرما فقط با «خنک کردن ساختمانها» حل نمیشود، بلکه به سازمان فضایی شهر وابسته است. پژوهشهای اخیر نشان میدهند که در بخشهای متراکم شهر، دمای هوا بالاتر و تهویه ضعیفتر است، اما نواحی دارای پوشش گیاهی و آببدنه شهری، شرایط حرارتی بهتری ایجاد میکنند. بنابراین شکل شهر، تراکم، مصالح و نسبت سطح سخت به سطح سبز بهطور مستقیم بر آسایش حرارتی اثر میگذارند.
اقدام اصلی در کوالالامپور، تقویت زیرساختهای سبز از جمله پارکها، درختکاری خیابانها، بام سبز، نمای سبز و فضاهای باز سایهدار در ناحیه مرکزی است. بررسیها نشان میدهد که گسترش سبزینگی در این منطقه شدت جزیره حرارتی را کم کرده و دمای هوا و دمای تابشی متوسط را تا چند درجه پایین آورده است. پارکهای شهری و فضاهای باز این محدوده نقش «تنفسگاه حرارتی» دارند و تجربه گردشگری را از فضای تجاری صرف به فضای ماندگارتر شهری تبدیل میکنند. در کنار آن، استفاده از مصالح با بازتاب بیشتر و طراحی غیرفعال ساختمانها نیز بهعنوان راهکارهای مکمل مطرح شدهاند.
نتیجه این سیاستها برای شهروند و گردشگر یکسان است: خیابانها و فضاهای عمومی قابلاستفادهتر و پیادهروی در مرکز شهر راحتتر شده و فضاهای گردشگری فقط به فضاهای بسته و تهویهمکانیکی وابسته نمانده است. در شهر گرم و مرطوب کوالالامپور، همین افزایش آسایش بیرونی میتواند مدتزمان ماندگاری گردشگر را بیشتر کند و در عین حال فشار گرمایی را از دوش ساکنان بردارد. کوالالامپور نمونه موفقی از پیوند میان تابآوری اقلیمی و رونق تجربه گردشگری است و تصویر آن در ذهن گردشگران بهعنوان شهری پیشرو و قابلزندگی ثبت میشود.
بوسان؛ مدیریت گرما با شبکه حمایتی
پاسخ به گرما در بوسان کره جنوبی با یک شبکه اجرایی و مدیریتی بسیار گسترده پیش میرود. این شهر در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده که چهار هزار و ۲۰۰ تأسیسات و ابزار کاهش گرما را فعال کرده است؛ از جمله پناهگاههای خنک، سایهبانهای هوشمند، مهپاشها و سقفهای خنک. شهرداری همچنین نظام هشدار «گرمای شدید» را راهاندازی کرده و یک اتاق وضعیت سیار برای پایش لحظهای شرایط دما و سلامت ساخته است.
تمرکز مسئولان شهری بوسان بر این است که سواحل، فضاهای رویدادی، ایستگاههای حملونقل و فضاهای باز شهری در تابستان هم قابل استفاده بمانند. وقتی پناهگاه خنک، سایهبان و سامانه هشدار در کل شهر گسترده میشود، گردشگر و ساکن هر دو از آن سود میبرند: یکی تجربه راحتتر و امنتر دارد، دیگری اضطراب و ریسک کمتری را تحمل میکند. به همین دلیل بوسان یک نمونه موفق از مدیریت عملیاتی گرما است که مستقیم به کیفیت مقصد گردشگری کمک میکند.
جاکارتا: تابآوری اقلیمی در کلانشهر گرممرطوب
جاکارتا مرکز گرم و بسیار مرطوب اندونزی در بیشتر ماههای سال با دمای بالا، رطوبت سنگین و فشار حرارتی در فضاهای بیرونی روبهروست. همین شرایط موجب میشود گردشگری در این شهر بدون تدابیر خنکسازی، دشوار و گاهی فرساینده باشد. از اینرو، جاکارتا برای حفظ جذابیت گردشگری و در عین حال ارتقای آسایش شهری، نیاز به راهکارهای کارآمد دارد و در این مسیر با مسئلهای ساختاری روبهروست: تراکم بالا، کمبود سبزینگی در بعضی نواحی، جزیره حرارتی شهری و فشار همزمان گرما و رطوبت.
در این شرایط خنکسازی یک پروژه تکاقدامی نیست، بلکه مجموعهای از مداخلات در مقیاس محله، خیابان و ساختمان میخواهد. به همین دلیل، راهکارهایی مثل افزایش سایه، توسعه درختکاری، اتصال فضاهای باز به شبکه سبز و استفاده از راهبردهای مبتنی بر طبیعت در اولویت قرار گرفتهاند. در چنین شهرهایی، آسایش حرارتی فقط برای رفاه نیست، بلکه شرط ماندگاری فعالیت شهری و گردشگری است. اگر پیادهراهها، بازارهای محلی، فضاهای فرهنگی و محوطههای گردشگری بیش از حد داغ شوند، استفادهپذیری آنها کاهش پیدا میکند و شهر به فضاهای بسته وابستهتر میشود. بنابراین هر اقدامی که شدت گرما را پایین بیاورد، بهطور غیرمستقیم به اقتصاد محلی و ملی کمک میکند.
جاکارتا از راهبرد سبز-آبی یعنی استفاده همزمان از سبزینگی شهری و عناصر آبی برای کاهش گرما، بهبود آسایش بیرونی و بالا بردن کیفیت فضاهای عمومی بهره برده و از بهسازی پارکهای شهری و فضاهای عمومی کنار آب، بازآرایی مسیرهای پیاده و تقویت پوشش گیاهی در معابر پرتردد استفاده کرده است. این مداخلات با هدف کاهش جزیره حرارتی و بهتر کردن تجربه فضای باز انجام میشوند و بخشهایی که گردشگری، خرید، یا فعالیت روزمرهی شهری بیشتری دارند، بیشترین سود را از این نوع بهسازی میبرند.
چرا گردشگری شبانه برای شهرهای گرم ؟
شهرهای گرم در سالهای اخیر که پدیده افزایش دمای جهانی شدت گرفته است، برای حفظ جذابیت خود در گرمای شدید روز، به گردشگری شبانه روی آوردهاند. شهرهایی که با روشنسازی فضاهای عمومی، فعالکردن جاذبهها تا ساعات دیرتر شب، برپایی بازارهای شبانه و توسعه فضاهای ساحلی و فرهنگی، فعالیت گردشگری را به ساعات خنکتر منتقل کردهاند.
گردشگری شبانه در اقلیمهای گرم بسیار کارآمد است، چراکه از داغترین ساعات روز عبور میکند و پیادهروی، غذاخوری و بازدید شهری را راحتتر میسازد. گزارشها نشان میدهد که شهرهای گرم در کنار ساخت و توسعه سایهبانها، سامانههای مهپاش و برنامههای عصرگاهی، جاذبههای شبانه خود را نیز گسترش میدهند. گردشگری شبانه در این شهرها فقط یک برنامه تفریحی نیست، بلکه به یک ابزار سازگاری با اقلیم هم تبدیل شده است.
برای مثال، قاهره به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در حاشیه صحرای بزرگ، تابستانهای بسیار گرم و خشکی را تجربه میکند. صنعت گردشگری این شهر بر پایه بازدید از آثار باستانی و تجربه فرهنگ مصری استوار است، اما گرمای روز بسیاری از گردشگران را به سمت فعالیتها و جاذبههای شبانه سوق داده است. در همین راستا، قاهره به توسعه فعالیتهای شبانه پرداخته است.
یکی از مهمترین فعالیتهای گردشگری شبانه قاهره، نمایش نور و صدا در محوطه اهرام جیزه است که گردشگران زیادی را در شب جذب میکند. علاوه بر آن، کروزهای شبانه رود نیل با شام و برنامههای هنری، بازارهای شبانه همچون خان الخلیلی و مناطق تفریحی اطراف رودخانه، از جاذبههای اصلی گردشگری شبانه این شهر محسوب میشوند. در سالهای اخیر، مقامات مصری تلاش کردهاند با بهبود روشنایی معابر، افزایش امنیت شبانه و برگزاری رویدادهای فرهنگی، گردشگری شبانه را تقویت کنند.
نسل جدید شهرهای خلاق در سال ۲۰۲۶
نسل جدید شهرهای خلاق دیگر با تعداد موزهها، تالارهای نمایش یا ساختمانهای شاخص، سنجیده نمیشود، بلکه در موفقترین شهرها، حفظ میراث فرهنگی، مشارکت اجتماعی، کارآفرینی خلاق، فناوری و فراگیری اجتماعی، با یکدیگر ترکیب میشود. بررسی ویژگیهای این شهرها نشان میدهد که خلاقیت در سال ۲۰۲۶ به یکی از راهبردهای اصلی توسعه پایدار شهری تبدیل شده است. در ادامه به معرفی نسل جدید شهرهای خلاق در سال ۲۰۲۶ و ویژگیهای منحصربهفرد آنها آشنا میشویم:
صویره؛ شهری با محوریت فرهنگ
شهر ساحلی صویره بهتازگی به یکی از موفقترین نمونههای توسعه شهری بر پایه فرهنگ در آفریقا تبدیل شده است. این شهر که سالها به خاطر بافت تاریخی و میراث چندفرهنگی خود شناخته میشد، از طریق جشنوارههای موسیقی، تبادلات هنری و گردشگری خلاق، شهرتی بینالمللی یافته است. سرمایهگذاری در زیرساختهای فرهنگی و حفاظت از میراث تاریخی، خلاقیت را به یکی از داراییهای مهم اقتصادی این شهر تبدیل کرده است، همچنین در صویره، از کسبوکارهای محلی، هنرمندان و کارآفرینان فرهنگی، پشتیبانی میشود.
آنچه صویره را در سال ۲۰۲۶ متمایز میکند، توانایی آن در پیوند حفاظت از میراث فرهنگی با تولیدات فرهنگی معاصر است. صنایع دستی سنتی، موسیقی، معماری و روایتگری، همچنان بخش مهمی از هویت شهر را تشکیل میدهد و ابتکارهای نوین فرهنگی نیز سرمایهگذاران و بازدیدکنندگان بینالمللی را به سوی خود جذب میکند. در واقع صویره با میزبانی رویدادهای مهم شهرهای خلاق یونسکو، به محل تلاقی نوآوران فرهنگی از آفریقا، اروپا و خاورمیانه تبدیل شده است. موفقیت این شهر نشان میدهد که شهرهای کوچک نیز میتوانند با تکیه بر ویژگیهای منحصربهفرد فرهنگی خود در عرصه جهانی رقابت کنند.
داندی؛ پیوند طراحی با چالشهای اجتماعی
داندی جایگاه خود را بهعنوان یکی از نوآورترین شهرهای خلاق اروپا با تکیهبر عنوان «شهر طراحی یونسکو» تقویت کرده است. این شهر که زمانی با صنعت تولید شناخته میشد، اکنون به مرکزی برای طراحی، خلاقیت دیجیتال و توسعه بازیهای رایانهای تبدیل شده است. صنایع خلاق، سهم مهمی در اقتصاد محلی این شهر پیدا کردهاند و استعدادهای مختلف، شرکتهای نوپا و همکاریهای بینالمللی را به سوی خود جذب میکنند. دانشگاههای این شهر نیز با پشتیبانی از پژوهش، نوآوری و کارآفرینی خلاق، نقش مهمی در این زیستبوم ایفا میکنند.
در سال ۲۰۲۶، موفقیت داندی بیش از پیش به توانایی آن در پیوند دادن طراحی با چالشهای اجتماعی وابسته شده است. طراحان در پروژههای مرتبط با سلامت عمومی، پایداری، آموزش و نوسازی شهری، فعالیت میکنند. در این شهر، طراحی تنها یک عنصر زیباییشناختی تلقی نمیشود، بلکه ابزاری عملی برای حل مسائل واقعی است. این رویکرد موجب شده است داندی به نمونهای برجسته از چگونگی بهرهگیری شهرهای متوسط از خلاقیت برای نوسازی اقتصادی و نوآوری اجتماعی تبدیل شود.
باندونگ؛ آزمایشگاه خلاق جنوب شرق آسیا
باندونگ، همچنان جایگاه خود را به عنوان یکی از پویاترین شهرهای خلاق آسیا تقویت میکند. این شهر دارای زیستبومی پررونق از طراحان، معماران، تولیدکنندگان محتوای دیجیتال، کارآفرینان دنیای مد و نوآوران فرهنگی است. همچنین تعداد دانشگاههای زیاد و جمعیت جوان، باندونگ را به میدان آزمایش ایدههای نو در حوزه خلاقیت شهری، تبدیل کرده است. محلههای خلاق شهر نیز میزبان استودیوهای طراحی، فضاهای کار اشتراکی، رویدادهای فرهنگی و جوامع نوآور هستند که محیطی بسیار مشارکتی ایجاد کردهاند.
در سال ۲۰۲۶، باندونگ بیش از پیش به دلیل پیوند دادن خلاقیت با پایداری و هویت محلی، شناخته میشود. طراحان و کارآفرینان این شهر، محصولاتی تولید میکنند که از سنتهای اندونزیایی الهام گرفته است و همچنین از مواد و روشهای تولید سازگار با محیط زیست بهره میبرند. این شهر از پروژههای خلاق مردمی حمایت میکند که شهروندان را در توسعه شهری، مشارکت میدهند. به همین دلیل، باندونگ بیشتر بهعنوان الگویی برای شهرهای آسیایی در حال رشد معرفی میشود که میخواهند رقابتپذیری اقتصادی و اصالت فرهنگی خود را به طور هم زمان تقویت کنند.
بیلبائو؛ شهری فراتر از اثر موزهها
در سال ۲۰۲۶ موفقیت خلاق بیلبائو بیش از هر چیز به زیستبوم گسترده نوآوری، طراحی، فرهنگ و کارآفرینی، نسبت داده میشود. صنایع خلاق اکنون بخشی جداییناپذیر از راهبردهای توسعه اقتصادی شهر هستند و از شرکتهای نوپا، نهادهای فرهنگی و شرکتهای فناوری در بخشهای مختلف حمایت میشود. در واقع بیلبائو دیگر به یک جاذبه شاخص واحد، متکی نیست، بلکه بر تقویت همکاری میان دانشگاهها، کسبوکارها، هنرمندان و نهادهای عمومی تمرکز دارد. مراکز نوآوری، فرهنگی و شبکههای کسبوکار خلاق، فرصتهای اقتصادی تازهای در این شهر ایجاد میکنند و هویت شهری را نیز تقویت میکند. تجربه بیلبائو درس مهمی برای شهرهای خلاق امروزی دارد؛ موفقیت بلندمدت نه به ساختمانهای نمادین، بلکه به سرمایهگذاری پایدار در زیستبومهای خلاق و مشارکت اجتماعی، وابسته است.
بهبود کیفیت هوای کلانشهرهای جهان به روش بلومبرگ
آلودگی هوا امروزه بهعنوان یکی از بزرگترین تهدیدهای سلامت عمومی و پایداری زیستمحیطی در جهان شناخته میشود. شهرهای بزرگ بهدلیل تراکم جمعیت، حملونقل گسترده و فعالیتهای صنعتی، بیشترین آسیب را از ذرات معلق و گازهای سمی میبینند. بنابراین سرمایهگذاری هدفمند برای کاهش آلایندهها و گسترش شهرهای پاک، نهتنها برای کاهش بیماریهای تنفسی و قلبی حیاتی است، بلکه گامی اساسی در تحقق تعهدات اقلیمی جهانی و بهبود کیفیت زندگی نسلهای آینده محسوب میشود. در چنین بستری، ابتکارات نوین شهری بر پایه دادههای دقیق و همکاریهای بینالمللی، نقشی کلیدی در ترسیم آیندهای سالمتر برای کلانشهرها ایفا میکنند.
در همین راستا، همزمان با هفته اقدام اقلیمی لندن، مؤسسه بلومبرگ از اختصاص ۴۵ میلیون دلار برای توسعه طرح بینالمللی شهرهای پاک (Breathe Cities) خبر داد. این طرح که با همکاری صندوق هوای پاک و سازمان شهرهای C۴۰ اجرا میشود، نمونهای عینی از اقدام عملی برای بهبود کیفیت هوا و حفاظت از سلامت عمومی است. بودجه جدید به شبکه روبهرشد شهرهای مشارکتکننده اختصاص پیدا میکند تا مدیران محلی را در بهکارگیری راهکارهای دادهمحور، تقویت سیاستهای پاکسازی هوا و کاهش آلایندهها توانمند کند.
در مرحله جدید، شهرهای آدیسآبابا و مادرید به ۱۴ شهر قبلی این شبکه پیوستهاند و تعداد شهرهای تحت پوشش به ۱۶ مرکز شهری در جهان رسیده است. این برنامه همچنین با بیش از ۶۰ شهر دیگر از طریق تبادل تجربیات و اشتراک دانش همکاری داشته است که نشاندهنده عزم جهانی برای مقابله با آلودگی هواست.
مدیران شهری از طریق این طرح، پیشگام پاکسازی هوا هستند و هر گام رو به جلو به نجات جان انسانها، بهبود سلامت و کاهش انتشار گازهای گلخانهای کمک میکند. سرمایهگذاری جدید، دستاوردهای شهرداران را تقویت میکند و موفقیت را به شهرهای بیشتری گسترش خواهد داد.
طرح «شهرهای پاک» که از برنامههای موفق لندن و ورشو الهام گرفته، از سال ۲۰۲۳ فعالیت خود را آغاز کرده است. فلسفه اصلی آن، تبدیل دادههای کیفیت هوا به اقدامات عملی است. این طرح اکنون به الگویی کارآمد برای ترکیب دادهها با راهکارهای میدانی تبدیل شده و سرمایه تازه بلومبرگ بر حمایت گستردهتر از شهرها و تقویت یادگیری میان شهرداران متمرکز است تا رویکردهای اثباتشده به جوامع بیشتری منتقل شود.
صادق خان، شهردار لندن، خاطرنشان کرد که لندن با ایجاد بزرگترین منطقه هوای پاک، ناوگان اتوبوسهای برقی و نصب حسگرهای کیفیت هوا، الگویی موفق ارائه داده و شهرهای دیگر از بوگوتا تا صوفیه از این تجربه الهام گرفتهاند.
آلودگی هوا سالانه عامل مرگومیر میلیونها نفر و افزایش بیماریهای خطرناک است. بسیاری از شهرها منابع آلودگی را میشناسند، اما فاقد دادههای بومی و توانایی فنی برای طراحی مداخلات هدفمند هستند. این بحران از تولد تا پایان عمر به سلامت آسیب میرساند و بودجه حاضر امکان دسترسی به جوامع بیشتر، حمایت از شرکای محلی و ارائه ابزارهای اقدام را فراهم میکند.
این طرح تا به امروز موفق به کاهش ۱۴ درصدی آلودگی دیاکسیدنیتروژن در شهرهای تحت پوشش شده که نشاندهنده تأثیر چشمگیر اقدامات محلی است. هفته اقدام اقلیمی لندن (بیستم تا بیستوهشتم ژوئن) نیز بهعنوان یکی از بزرگترین رویدادهای اقلیمی جهان، بستر مناسبی برای همکاریهای بیشتر در این حوزه فراهم آورده است.
دوقلوهای دیجیتالی و آینده شهرسازی در سال ۲۰۲۶
در عصر جدید برنامهریزان شهری، مهندسان و سیاستگذاران بیش از پیش به اطلاعات لحظهای، هوش مصنوعی، همزادهای دیجیتالی، تصاویر ماهوارهای و تحلیلهای پیشبینانه، تکیه میکنند تا دریابند شهرها چگونه کار میکنند و چگونه میتوانند خود را با چالشهای آینده سازگار سازند. همچنین رویکرد سنتی تصمیمگیری بر پایه گزارشهای تاریخی و پیمایشهای دورهای، بهتدریج جای خود را به پایش پیوسته و برنامهریزی بر پایه شواهد داده است. پژوهشگران این دگرگونی را ظهور «آیندههای شهری دادهمحور» مینامند؛ الگویی که در آن شهرها از طریق بهرهگیری هوشمندانه از دادهها، پاسخگوتر، تابآورتر و آیندهنگرتر میشوند.
از اینرو، شهرهای دادهمحور سال ۲۰۲۶ تنها با فناوری تعریف نمیشود. آنچه این شهرها را متمایز میکند، توانایی تبدیل اطلاعات به تصمیمهای بهتر، تابآوری بیشتر و کیفیت زندگی بالاتر است. در واقع با ادامه رشد شهرها و رویارویی آنها با چالشهای پیچیدهتر، آیندههای شهری دادهمحور به یکی از اثرگذارترین نیروهای شکلدهنده نسل آینده توسعه شهری تبدیل میشوند.
ظهور دوقلوی دیجیتال شهری
در کانون این دگرگونی «دوقلوی دیجیتالی شهری» (Urban Digital Twin) قرار دارد. دوقلوی دیجیتالی، بازنمایی مجازی یک شهر است که بهطور مداوم دادههای حسگرها، سامانههای حملونقل، خدمات عمومی، شبکههای هواشناسی، ساختمانها و زیرساختهای همگانی را در خود گردآوری میکند. برخلاف الگوهای سنتی برنامهریزی، دوقلوهای دیجیتالی به شهرها امکان میدهند پیش از اجرای سیاستها در دنیای واقعی، سناریوهای آینده را شبیهسازی کنند. پژوهشگران بهطور فزاینده این فناوری را یکی از مهمترین نوآوریها در مدیریت شهری میدانند؛ زیرا دادهها، شبیهسازی و تصمیمگیری را در یک بستر واحد به هم پیوند میدهد.
مطالعات تازه نشان میدهد که از دوقلوهای دیجیتالی برای مدلسازی الگوهای ترافیکی، ارزیابی خطرات اقلیمی، بهینهسازی سامانههای انرژی و بهبود مدیریت زیرساختها، استفاده میشود، بنابراین مدیران شهری بهجای آنکه منتظر وقوع مشکلات بمانند، میتوانند راهکارهای گوناگون را بهصورت مجازی آزمایش کنند و اثربخشترین مداخلهها را بشناسند. این دگرگونی به تبدیل برنامهریزی شهری از فرایندی واکنشی به فرایندی پیشبینانه، کمک میکند.
هوش مصنوعی به شریک شهری تبدیل میشود
در دوران جدید، افزایش دسترسی به دادههای شهری، پذیرش هوش مصنوعی در مدیریت شهرها را شتاب بخشیده است. سامانههای هوش مصنوعی به طور فزاینده برای تحلیل مجموعههای پیچیده داده، شناسایی روندهای نوظهور و پشتیبانی از تصمیمگیریهای سیاستی، به کار گرفته میشوند. پژوهشگران در سال ۲۰۲۶ تأکید میکنند که هوش مصنوعی دیگر تنها وظایف روزمره را خودکار نمیکند، بلکه به شهرها کمک میکند روابط میان حملونقل، انرژی، مسکن، خطرات اقلیمی و خدمات عمومی را بهتر درک کنند.
یکی از مهمترین پیشرفتها، یکپارچهسازی هوش مصنوعی با دوقلوهای دیجیتالی است. پژوهشهای نوظهور از «دوقلوهای دیجیتالی شهری عاملمحور» سخن میگویند که میتوانند به طور پیوسته از دادههای ورودی بیاموزند، سناریوهای گوناگون را ارزیابی کنند و برای مقامات تصمیمگیرنده، پیشنهادهایی ارائه دهند. هرچند در این روش همچنان نظارت انسانی ضروری است، اما این سامانهها، توانایی چشمگیری برای افزایش کارایی و تابآوری شهری دارند.
برنامهریزی پیشبینانه جایگزین برنامهریزی واکنشی میشود
یکی از ویژگیهای اصلی آیندههای شهری دادهمحور، توانایی پیشبینی چالشها پیش از تبدیلشدن آنها به بحران است. پیشرفت در تحلیلهای پیشبینانه به شهرها امکان میدهد تراکم ترافیک، خرابی زیرساختها، خطر سیلاب، نیاز انرژی و الگوهای رشد جمعیت را پیشبینی کنند، بنابراین دولتها، بهجای واکنش پس از بروز مشکلات، میتوانند آسیبپذیریها را شناسایی کنند و اقدامات پیشگیرانه را به اجرا بگذارند..
این توانایی بهویژه در زمینه تغییرات اقلیمی، ارزشمند است. دوقلوهای دیجیتالی نوین پاسخگو به مخاطرات، دادههای هواشناسی، یادگیری ماشینی و تحلیل خطر را با هم ترکیب میکنند تا شهرها را برای موجهای گرما، سیلابها و رخدادهای شدید جوی آماده کنند. پژوهشگران اعتقاد دارند که با شدت اختلالات ناشی از تغییرات اقلیمی، اهمیت سامانههای پیشبینانه نیز بیشتر خواهد شد.
شهرهای آسیایی پیشگام اجرای عملی پروژههای شهری
بسیاری از بلندپروازانهترین پروژههای شهری دادهمحور در آسیا در حال شکلگیری است. برای نمونه، پروژه جزیره زیستبومی فناوری پیشرفته سنگاپور-نانجینگ (Singapore–Nanjing)، نشان میدهد که دوقلوهای دیجیتالی چگونه میتوانند در سراسر چرخه زندگی یک شهر، از برنامهریزی و ساختوساز تا مدیریت بلندمدت، از توسعه شهری پشتیبانی کنند. این پروژه با یکپارچهسازی حسگرها، کلاندادهها و سامانههای پایش لحظهای، الگویی برای مدیریت شهری بر پایه شواهد ارائه میدهد.
در همین حال، شهرهای هند نیز بهطور فزاینده سامانههای مدیریت شهری بر پایه هوش مصنوعی را به کار میگیرند. شهر چنای در سال ۲۰۲۶، طرحی برای ایجاد دوقلوی دیجیتالی راهاندازی کرد که با بهرهگیری از پایش لحظهای و شبیهسازی سناریوها، مدیریت سیلاب، برنامهریزی ترافیک و واکنش به شرایط اضطراری را بهبود میبخشد. پروژههای مشابهی نیز در سراسر آسیا در حال ظهور هستند، زیرا دولتها بهدنبال راههای مؤثرتری برای مدیریت جمعیتهای روبهرشد شهری هستند.
نظر شما