وقتی مغز ضربه می‌خورد...

به گزارش ایمنا آسیب به مغز می‌تواند تمامی حرکات فرد، از فکر کردن تا تحرکات روزانه را تحت تاثیر قرار دهد. آسیب مغزی بر اثر ضربه به نام "تی بی ای"، به ضربه سختی گفته می‌شود که به مغز وارد می‌شود و عملکرد آن را دچار اختلال می‌کند.

آسیب به مغز کی و چگونه رخ می‌دهد؟
یک ضربه سخت به سر می‌تواند مغز را درون جمجمه تکان دهد و منجر به کبودی، پارگی عروق خونی و یا آسیب عصبی به مغز شود. زمانی که به سر ضربه سختی وارد شود و هیچ خونی از جمجمه بیرون نریزد، ممکن است آسیب مغزی داخلی رخ داده باشد. آسیب مغزی خارجی یا باز هم زمانی اتفاق می‌افتد که یک شی به جمجمه نفوذ کرده و به مغز وارد شود.
آسیب‌های مغزی: خفیف و شدید
تی ‌بی‌ ای می‌تواند خفیف یا شدید باشد. ضربه مغزی یک تی بی ای خفیف است که باید به سرعت بهبودی یابد. تی بی ای شدید هم می‌تواند به اندازه‌ای وخیم شود که فرد را برای مدت طولانی بیهوش کرده، به کما ببرد و یا حتی منجر به مرگ شود. 

ضربه مغزی چیست؟
یک ضربه شدید که باعث حرکت و یا جابه‌جایی مغز در جمجمه شود را ضربه مغزی می‌گویند. به طور مثال یک تکل فوتبال و یا تصادف رانندگی می‌تواند منجر به ضربه مغزی شود. اگرچه ضربه مغزی یک آسیب مغزی خفیف است اما می‌تواند اثر طولانی داشته باشد. در صورت ایجاد ضربه اگر فرد به اندازه کافی استراحت نداشته باشد، مغز نمی‌تواند به طور کامل درمان شود.
چگونه بفهمیم دچار ضربه مغزی شده‌ایم؟
پس از ضربه سخت به مغز، فرد برای چند ثانیه هوشیاری خود را از دست می‌دهد اما بسیاری از افراد پس از وارد آمدن ضربه مغزی تغییری نمی‌کنند. در این میان چند نشانه کوچک هست که تایید کننده ضربه مغزی است. گیجی، حالت تهوع، استفراغ، تاری دید، سردرد و سختی در تمرکز همه نشانه‌هایی هستند که که پس از مشاهده آن‌ها باید حتما برای معاینه مغز به دکتر مراجعه کنید.
درمان پس از ضربه مغزی
همانگونه که پس از آسیب دیدگی مچ پا نیاز به استراحت هست، مغز هم پس از ضربه مغزی نیاز به استراحت دارد. اگر دچار ضربه مغزی شده‌اید به مدت طولانی بخوابید تا مغز زمان کافی برای بازیابی داشته باشد. زمانی که احساس کردید بهتر شده‌اید به آرامی فعالیت‌های روزانه خود را آغاز کنید. تا زمانی که پزشک معالج اجازه نداده است، از زمین‌های بازی به دور باشید. اگر مغز در ضربه مغزی اول به طور کامل درمان نشود و برای دومین بار دچار آسیب دیدگی شود، ضمن کاهش سرعت بهبودی، خطر آسیب‌های جدی هم افزایش می‌یابد.

شکستگی جمجمه
جمجمه به اندازه کافی سخت و مقاوم است اما اگر ضربه شدید و محکم باشد ممکن است ترک بردارد که به آن شکستگی جمجمه می‌گویند. اگر لبه‌های تیز قسمت شکسته شده جمجمه به مغز آسیب برساند می‌تواند بافت‌های ریز را تخریب کند و منجر به خونریزی مغزی شود. یک نشانه شکستگی مغزخونریزی از دماغ یا گوش است.

خونریزی داخلی مغز
مغز در صورت آسیب و یا صدمه به رگ‌های داخلی آن، دچار خونریزی می‌شود. خون جمع شده یک برآمدگی به نام غده خونی (هماتوما) ایجاد می‌کند. اگر غده خونی به مغز فشار آورد می‌تواند جریان خون را به سمت مغز روانه کند که یک موقعیت اضطراری است. نشانه‌های غده خونی سردرد، استفراغ و عدم تعادل است.
تشخیص آسیب‌های مغزی
پزشک می‌تواند با یک سری آزمایش‌های معمولی به شما بگوید که آیا ضربه مغزی شده‌اید یا نه. برای تشخیص سوالاتی از شما می‌پرسد تا حافظه، میزان تمرکز، توانایی حل مشکل و بقیه عملکردهای مغزی را بسنجد. برای سنجش آسیب دیدگی و مکان آن در مغز هم از یک پرتونگاری مقطعی و یا تصویر برداری مغناطیسی استفاده می‌کند.
آسیب دیدگی مغزی و حافظه
یک آسیب‌دیدگی ممکن است به قسمتی از مغز که اطلاعات را نگه‌داری و بازیابی می‌کند، صدمه بزند. به همین دلیل است که بعضی اوقات تاریخ تولد، آنچه برای صبحانه خورده‌اید و یا اتفاقی را که باعث آسیب دیدگی مغزی شده است را به خاطر نمی‌آورید. برخی از کمبود حافظه‌ها پس از آسیب دیدگی مغزی عادی است اما باید بازیابی شود. افرادی که دچار آسیب دیدگی مغزی شده‌اند، حافظه‌شان را برای مدت زمان طولانی از دست می‌دهند.
آسیب دیدگی مغزی و حرکات بدن
یک آسیب دیدگی مغزی می‌تواند آن قسمت‌هایی از مغز را صدمه بزند که به فرد در راه رفتن و یا حفظ تعادل کمک می‌کند. در نتیجه فرد ممکن است احساس گیجی کنید، به طوری که احساس می‌کند اتاق دور سرش می‌چرخد. قسمت‌هایی از مغز فرد که کمک می‌کنند تا واضح ببینید نیز می‌تواند تحت تاثیر قرار بگیرد. درمان فیزیکی و مابقی باز‌توانی‌ها می‌تواند تعادل و حرکات بدن را پس از آسیب دیدگی ارتقا دهد.

آسیب دیدگی مغزی و حالات روحی
فرد ممکن است بعد از تی بی ای احساس همیشگی را نداشته باشد. نزدیک به نیمی از افراد دچار شده، افسردگی؛ شامل ناراحتی و کم خوابی، را تجربه می‌کنند. برخی خوی ناآرامی پیدا می‌کنند و که یک دقیقه می‌خندند و دقیقه‌ای دیگر گریه می‌کنند. برخی دیگر هم دچار حالت عصبی و پرخاشگری می‌شوند. اگر شما هم به آسیب دیدگی مغزی دچار شده‌اید و پس از طی درمان نمی‌توانید احساسات خود را کنترل کنید، حتما با پزشک معالج خود در میان بگذارید.
اثرات طولانی مدت آسیب دیدگی مغزی
یک اسیب دیدگی مغزی ممکن است در تمام عمر با فرد باشد. تفکر، تحرک و کنترل احساسات ممکن است به خوبی صورت نگیرد؛ به خصوص اگر ضربات زیادی به سر وارد شده باشد. شواهدی هم هست که تی بی ای خطر آلزایمر، پارکینسون و بقیه اختلال‌های مغزی را با بالا رفتن سن افزایش می‌دهد.
بازتوانی آسیب دیدگی سخت مغزی
در آسیب دیدگی‌های جزیی مانند ضربه مغزی بهترین درمان استراحت و دادن فرصت به مغز برای خود درمانی است. گفتار درمانی و فیزیوتراپی هم می‌تواند عوارض جانبی فیزیکی و ذهنی آسیب دیدگی‌های جدی مغزی را کاهش دهد. چندین جلسه مشاوره با روانپزشک و یا روانکاو نیز چگونگی زندگی با این آسیب دیدگی را به فرد صدمه دیده آموزش می‌دهد.

آسیب‌های مغزی چقدر رایج است؟
هر ساله ۱.۷ میلیون نفر در حوادث رانندگی دچار آسیب دیدگی مغزی می‌شوند. از این افراد حدود ۷۵% آسیب خفیف مانند ضربه مغزی می‌بینند اما بیشتر آسیب دیدگی‌های مغزی جدی، حدود ۲۷۵ هزار نفر را راهی بیمارستان می‌کند و سالانه باعث مرگ ۵۲ هزار نفر می‌شود.
کودکان و آسیب دیدگی‌های مغزی
آسیب دیدگی‌های مغزی بیشترین میزان ناتوانی و مرگ را در کودکان باعث می‌شود. نزدیک به نیم میلیون کودک هر سال به اورژانس می‌روند. کودکانی که به تی بی ای دچار می‌شوند، نسبت به بقیه هم سن وسالانشان مشکلات بیشتری در یادگیری دارند. این کودکان ممکن است دچار اختلالات احساسی و رفتاری هم بشوند.

ایمنی در دوچرخه سواری
زمانی که کودکان به سن مدرسه می رسند در معرض آسیب دیدگی ورزشی و تصادفات دوچرخه و ماشین قرار می‌گیرند. به کودکان آموزش دهید تا از کلاه‌های ایمنی و وسایل حفاظت کننده در زمان فعالیت‌های ورزشی و تفریحی استفاده کنند و مطمئن شوید که از قوانین دوچرخه سواری و علایم خطر در خیابان پیروی می‌کنند.
آسیب دیدگی‌های مغزی در ورزش
آسیب‌های مغزی در میان ورزشکاران حرفه‌ای و آماتور مانند فوتبال، بیسبال و هاکی رایج است. برخی لیگ‌های حرفه‌ای، سیاست‌های خاصی مبنی بر اهمیت بیشتر به ورزشکاران آسیب دیده مغزی اتخاذ کرده‌اند. اگر می‌خواهید از زمین بیرون خارج نشوید، همیشه از یک کلاه ایمنی استفاده کنید. بر کودکان نظارت داشته باشید و اجازه ندهید ورزشی را که مناسب سن آن‌ها نیست بازی کنند. به آن‌ها یادآور شوید حتما قوانین را رعایت کنند تا از این آسیب دیدگی‌ها جلوگیری شود.

امنیت در اتومبیل
یک تصادف در اتومبیل می‌تواند سر فرد را رو به جلو پرتاب کند و یا در حالت بدتر باعث برخورد سر به ماشین شود. عادت کنید قبل از آن که ماشین را روشن کنید، اول کمربند ایمنی خود را ببندید و مطمئن شوید بقیه سرنشینان هم بسته‌اند. یک صندلی مناسب و ایمن هم برای کودکان تهیه کنید و آن‌ها یاد دهید که از کمربند ایمنی در ماشین و سرویس‌های مدارس استفاده کنند.
جلوگیری از آسیب دیدگی مغزی بر اثر زمین خوردن
برای آن که دچار آسیب مغزی شویدف الزاما نباید خیلی سخت و شدید زمن بخورید. گاهی زمین خوردن‌های کوچک هم می‌تواند آسیب‌های جدی برساند. برای جلوگیری از زمین خوردن اجسام کوچک، سیم‌ها و بقیه وسایلی که باعث افتادن می‌شود را جمع کنید. چراغ‌ها را در بالای پله‌‌ها و سالن‌های بزرگ نصب کنید و شب ها آن‌ها را روشن کنید تا دید داشته باید. همه فرش‌ها و موکت‌ها را هم محکم به زمین بچسبانید تا لیز نخورند.

برگردان: آتنا بیانی‌پور