بهار بهترین فصل برای حجامت است

برای آشنایی شما با این شیوه سنتی به گفت و گویی پرداختیم با استاد حسین خیراندیش، پدر طب ایران و عضو هیات علمی جامع طب ایرانی اسلامی. 
حجامت چیست؟
حجامت نام یک روش درمانی است که به صورت ایجاد مکش در مواضعی خاص از بدن و خون‌گیری از آن مواضع ایجاد می‌شود، زمانی که بادکش به تنهایی ایجاد می‌شود، حجامت گرم و خشک و زمانیکه پس از بادکش به وسیله ایجاد خراش سطحی و بادکش مجدد از بدن خون گرفته می‌شود حجامت ترنامیده می‌شود. 

مقدار خون گرفته شده در حجامت تر چقدر است؟
در حجامت تر پس از ایجاد بادکش و خراش سطحی پوست که نباید از اپیدرم و درم بگذرد طی سه الی پنج مرحله بادکش که به مدت ۲۰ دقیقه به طول می‌انجامد، حدود ۵ الی ۷۰ سی‌سی خون گرفته می‌شود. و در برخی از افراد بعد از دو مرحله بادکش خون‌گیری به طور طبیعی متوقف می‌شود . در اینگونه افراد نیازی به خراش مکرر برای خون‌گیری بیشتر نیست. 

اگر ممکن است اشاره ای کنید به سابقه تاریخی حجامت؟
براساس مستندات تاریخ علمی و تاریخ نقلی سابقه حجامت به هفت هزار سال قبل برمی‌گردد، براساس نقل منابع دینی، حجامت از سنت‌های پیامبران است و تاریخ آن با عمر رسالت پیامبران برابری می‌کند و جالب اینجا است که به دستور ادریس پیامبر در تصویری روی سردر اهرام ثلاثه مصر، حجامت معرفی شده و تاکنون باقی است. 

حجامت در دین اسلام از چه جایگاهی برخوردار است؟
حجامت جزء احکام امضایی اسلام است و رسول اکرم (ص) می‌فرمایند: «در شب معراج زمانی که به آسمان هفتم صعود کردم هیچ ملکی از ملائک از من گذر نکردند، مگر اینکه گفتند یا محمد حجامت کن و امتت را به حجامت امر کن. » روایات فراوانی نشان می‌دهد که رسول اکرم (ص) و ائمه (ع) خود حجامت می‌کردند و ویژگی‌های درمانی حجامت را برای امت اسلام برشمرده‌اند و آن را جزء سنت‌های انبیاء و ارکان طب در اسلام دانسته‌ و قواعد و آيین تجویز حجامت را بیان فرموده‌اند، برخی از علما آموزش حجامت را برای افراد واجب کفایی دانسته‌اند، مراجع عظام تقلید پیرامون حجامت احکام مساعد صادر نموده‌اند، شورای نگهبان قانون اساسی مجموعه بخشنامه‌های صادرشده علیه حجامت را خلاف شرع شناخته است و برخی از مراجع نیز انجام حجامت را مستحب مؤکد می‌دانند.همچنین قابل ذکر است جهت‌گیری روایات و تأکید فراوان دین اسلام، حجامت را موجب پیشگیری از بیماری‌های جسمی و روانی دانسته و برای درمان بیماری‌های خونی (ناشی از غلبه خون) تجویز نموده‌اند.

موقعیت حجامت درطب سنتی ایران را چطور ارزیابی کرده اید؟
طب اسلامی و طب سنتی ایران، حجامت را جزء یکی از ارکان درمان به حساب می‌آورند، تمامی حکمای بزرگ، حجامت را در درمان بیماری‌ها به کار گرفته‌اند و در موارد فراوانی آن را تجویز کرده‌اند، شیخ‌الرئیس ابوعلی‌سینا در کتاب «قانون در طب»، محمد زکریای رازی در کتاب «الحاوی»، اخوینی در کتاب «آداب المتعلمین» و سید اسماعیل جرجانی در کتاب «ذخیره خوارزمشاهی» به طور تفصیلی پیرامون حجامت و قانونمندی‌ها و موارد تجویز آن صحبت کرده‌اند، تمام موارد تجویزی که حکما برای درمان بیماری‌ها برشمرده‌اند قابل اجرا و دارای وسعت درمانی قابل توجه است.
همچنین جالینوس که پدر طب در جهان شمرده می‌شود، مباحث مفصلی پیرامون حجامت دارد که در بیشتر منابع طب سنتی مطرح شده است و در کتاب‌شناسی طب اسلامی و طب سنتی ایران نیزبیش از ۱۴۰۰ جلد کتاب به چشم می‌خورد که تقریباً در تمامی آنها پیرامون حجامت و کاربرد آن در درمان بیماری‌های گوناگون صحبت شده است یا رساله‌های ویژه‌ای پیرامون آن نگاشته شده است.

موقعیت حجامت در جهان چطور است؟
تقریباً تمامی کشورهای جهان با حجامت آشنا هستند و به صورت سنتی و علمی از آن برای درمان بیماری‌ها استفاده می‌کنند، در کشورهای آفریقایی حجامت به صورت سنتی استفاده می‌شود، در آفریقای جنوبی برخی از پزشکان از حجامت در درمان بهره می‌برند. در کشورهای آسیایی مانند هندوستان از حجامت استفاده سنتی می‌شود، ولی با وجود اینکه ساشرتا یکی از بزرگان جراحی در هند از حجامت بهره می‌برده است ولی در سیستم درمانی کشور به صورت فراگیر وجود ندارد، طب «آیورودا»ی هندی از حجامت بهره می‌گیرد و نظرات ویژه‌ای پیرامون آن ابراز داشته است ، در کشور بزرگ چین از حجامت به صورت گسترده‌ای در درمان بهره می‌گیرند، به ویژه حجامت گرم و خشک که به صورت سامان یافته در مطب‌ها و بیمارستان‌ها مورد استفاده قرار گرفته است و در کشورهای شوروی سابق با حجامت آشنایی عمیق وجود دارد ولی در سیستم درمان رسمی آن مرسوم نیست.
در کشورهای اروپایی حجامت مورد توجه ویژه دانشمندان قرار گرفته و تحقیقات قابل توجهی پیرامون آن صورت گرفته است، کشور آلمان و انگلیس از آن جمله است. در ایالات متحده آمریکا حجامت مورد توجه قرار گرفته است و مراکزی برای تحقیق پیرامون آن تأسیس شده و کتبی نیز منتشر شده است . در کشورهای اسلامی در کشور مصر، سوریه و مالزی، تحقیقات خوبی پیرامون حجامت صورت گرفته است و در کشور عربستان سعودی به صورت سنتی اجرا می‌شود.

ممکن است به موقعیت قانونی و اجرایی حجامت در ایران هم اشاره ای داشته باشید؟
بهرام گور یکی از پادشاهان ساسانی پس از اینکه به وسیله حجامت بیماری خود را درمان کرد دستور فراگیری حجامت را در کشور صادر کرد، از آن پس حجامت در دانشکده‌های پزشکی آن زمان ایران تدریس می‌شد و پس از اسلام نیز خلفای عباسی از حجامت بهره می‌گرفتند و روند بهره‌برداری از حجامت در کشور ادامه داشت و به صورت یک روش پیشگیری و یک سنّت در بهار و پايیز از آن استفاده می‌شد و حکما نیز برای درمان بیماری‌ها از آن بهره می‌گرفتند. چهل تیغ برای درمان بیماری‌های کودکان هنوز در فرهنگ عامه مشهور است.
به رغم تبلیغات سوء علیه حجامت و عدم وجود فرهنگ مناسب کاربرد حجامت در درمان در سال ۸۲ در ایران چهار میلیون مورد حجامت انجام پذیرفته است و این رقم نشان می‌دهد که کارآیی حجامت در درمان توانسته است موانع فرهنگی و تبلیغی موجود را پشت سر بگذارد. 

حجامت چند نوع است؟
حجامت به‌طورکلی پنج نوع حجامت وجود دارد که به تناسب در کشورهای گوناگون مورد استفاده قرار می‌گیرد،
حجامت خشک ساده یا بادکش که بیشتر در کشور چین، آلمان و آمریکا مورد استفاده قرار می‌گیرد، حجامت تر و یا حجامت با خون‌گیری که بیشتر در ایران، کشورهای اسلامی، عربی، آفریقایی، آسیایی، آمریکا و مناطق گرمسیری مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد، حجامت گرم و خشک که از ابداعات حکمای طب اسلامی است و در ایران و کشورهای عربی و آمریکا مورد استفاده قرار می‌گیرد، حجامت تر سوزنی که بیشتر در کشور چین و آمریکا مورد استفاده قرار می‌گیرد و حجامت گرم آبی که در کشور آمریکا مورد استفاده قرار می‌گیرد. 

شرایط لازم در تجویز حجامت چیست؟
جنس، سن، موقعیت جغرافیایی محل زیست، تغذیه، تحرک و ورزش، طبع و مزاج بیمار و نوع بیماری است.

تجویز حجامت چه روش هایی دارد؟
روش تجویز حجامت براساس طبایع چهارگانه که یک روش مهم و فراگیر تشخیص طب اسلامی و طب سنتی است، صورت می‌گیرد، روش تجویز براساس تشخیص طب سوزنی که این روش در چین و آلمان و آمریکا به کار گرفته می‌شود، روشتجویز براساس طب جدید (اللوپاتی) که پس از انجام آزمایشات و تشخیص بالینی طب جدید انجام می‌شود، روش ترکیبی از داروهای گیاهی و رفتار آیورودایی که توسط طبیبان آیورودایی هند اجرا می‌شود، روش ترکیبی از تشخیص طب اسلامی (طبایع و مزاج‌ها) و طب جدید که بیشتر توسط پزشکان آموزش‌دیده در مؤسسه تحقیقات حجامت ایران صورت می‌گیرد. 

از حجامت پیشگیری بگویید؟
براساس آموخته‌های طب اسلامی حجامت تر می‌تواند موجب پیشگیری از بروز بیماری‌های جسمی و روانی شود، احادیث تأکید فراوان دارند بر اینکه حجامت کنید قبل از اینکه غلیان خون، شما را بکشد.
تحقیقات علمی انجام شده نشان می‌دهد که حجامت می‌تواند موجب تنظیم سیستم ایمنی بدن شود از این جهت یک رسم ویژه از دیرباز در کشورهای اسلامی مطرح بوده است که براساس آن همۀ افراد سالم در فصل بهار و پايیز حجامت می‌کردند و این امر را موجب حفظ سلامتی بدن می‌دانستند و اطفال خود را از سن چهارماهگی حجامت می‌کردند.
براساس نظرات طب اسلامی حجامت پیشگیری بهتر است در فصل بهار و پائیز انجام شود، در این صورت سیستم ایمنی بدن انسان تنظیم شده و در مقابل بیماری‌های گوناگون مقاوم می‌شود. در صورت تصمیم به چنین عملی پیشنهاد می‌شود درصورتی که در شهرهای خوش آب‌وهوا و غیرآلوده زیست می‌کنید و از غذاهای مناسبی در تغذیه بهره می‌برید و از تحرک لازم برخوردار هستید سالانه یک بار حجامت کنید و درصورتی که در شهرهای دارای آب و هوای آلوده زیست می‌کنید و از غذاهای طبیعی کمتری استفاده می‌کنید و از ورزش و تحرک کافی فاصله گرفته‌اید سالانه سه مرتبه دوبار در بهار و یک بار در فصل پايیز حجامت کنید و در صورتی که بیمار هستید در اولین فرصت می‌توانید با تجویز پزشک آموزش‌دیده حجامت از انواع حجامت برای درمان خود بهره بگیرید. 

چگونه می توان به درمان با حجامت پرداخت؟
پزشک با استفاده از تعریفی که از بیماری و اتیولوژی آن در اختیار دارد حجامت را در درمان بیماری‌ها به کار می‌گیرد. برای تحقق درمان به وسیله حجامت لازم است دیدگاهی کامل نسبت به مکانیسم اثر حجامت در ذهن پزشک وجود داشته باشد تا براساس آن به طراحی درمان با حجامت بپردازد. 

ممکن است به فواید حجامت ازدیدگاه طب‌ اسلامی اشاره نمایید؟
دفع فضولات خون، دفع سموم و عفونت‌ها، تنظیم اختلال چهارگانه در بدن انسان دم، صفرا، بلغم و سودا است و رفع انسدادهای عروقی و پدید آمده در نقاط مختلف بدن از فواید حجامت است. 

چه بیماری‌های با حجامت درمان می شود؟
با توجه به اینکه حجامت دارای عوارض جانبی نیست یا عوارض جانبی احتمالی پدید آمده در یک بیماری به سرعت قابل کنترل است، بنابراین تمامی بیماری‌ها تحت درمان با حجامت قرار می‌گیرند و اثرات درمانی حجامت روی آن مطالعه می‌شود.
در این بیماری‌ها طرح‌های درمانی حجامت هم زمان با مصرف داروهای شیمیایی آغاز می‌شود و پس از سازگاری درمان حجامت با بیماری به تدریج داروی شیمیایی قطع می‌شود و ادامه درمان پیگیری می‌شود.
در لیست بیماری‌های درمان شده به وسیله حجامت که به صورت درمان با حجامت یا درمان بعد از اصلاح تغذیه و طبع با حجامت صورت گرفته است، بیماری‌های زیر بیشترین اثر درمانی را گرفته است این‌ها شامل: افزایش کلسترول و چربی خون بالا، اروه بالای خون، فشار خون بالا و پایین، غلظت خون بالا، سرماخوردگی مکرر، آنمی و فقر آهن، آبله مرغان، سرخک، زونا، اوریون، پنومونی، مخملک، آنفلوآنزا، یرقان و... مفید است

مزیت‌های حجامت نسبت به سایر روش‌های درمانی متداول چیست؟
به طورکلی حجامت یک روش درمانی بدون عوارض جانبی است و اگر به صورت تخصصی از آن استفاده شود برتری‌های فراوانی نسبت به روش‌های درمانی جاری مانند مصرف داروهای شیمیایی و جراحی دارد. مزیت‌های درمان با حجامت را می‌توان به طور خلاصه بدین شرح بیان کرد: حجامت یک روش درمانی بدون عوارض جانبی است و برای تمام سنین کاربرد دارد، این روش درمانی با حداقل توان فنی و تجهیزات اجرایی می‌تواند بیماری‌های سخت و مزمن را درمان کند، این روش درمانی هیچ‌گونه وابستگی فنی، علمی و ابزاری به خارج کشور ندارد، حجامت یک رفتار درمانی سرپایی است و نیازی به تجهیزات بیمارستانی ندارد به علاوه در حجامت فاکتورهای مداخله‌گر وجود ندارد و یک رفتار کامل موجب درمان می‌شود.
/۵