هوش مصنوعی؛ از تحلیل مغز تا توهمات روانی

به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد استفاده بیش از حد از هوش مصنوعی می‌تواند به خلاقیت، حافظه، دقت توجه و تفکر نقادانه انسان آسیب بزند. دانشمندان هشدار می‌دهند که همان‌طور که GPS حس مسیریابی و موتورهای جستجو حافظه را تضعیف کردند، هوش مصنوعی نیز ممکن است همین کار را با توانایی‌های اساسی ذهن انسان انجام دهد. در تازه‌ترین موارد، گزارش‌هایی از توهمات شدید روانی در میان کاربران چت‌بات‌ها منتشر شده است که نگرانی‌ها را دوچندان کرده است.

بر اساس مطالعات انجام‌شده، افرادی که بیش از حد به ابزارهایی مثل چت‌جی‌پی‌تی تکیه می‌کنند، در آزمون‌های استاندارد تفکر نقادانه نمرات ضعیف‌تری کسب می‌کنند، همچنین پژوهشگران دانشگاه پنسیلوانیا پدیده‌ای به نام تسلیم شناختی را شناسایی کرده‌اند که در آن کاربران حتی زمانی که می‌دانند هوش مصنوعی اشتباه می‌کند، باز هم به آن اعتماد می‌کنند.

آدام گرین، استاد علوم اعصاب دانشگاه جرج‌تاون در این باره می‌گوید: «شواهد زیادی وجود دارد که اگر به اندازه کافی فکر نکنید، توانایی شما برای آن نوع تفکر تحلیل می‌رود.» او هشدار می‌دهد که سپردن کارهای ذهنی به هوش مصنوعی همچون رفتن به باشگاه و اجازه دادن به ربات برای بلند کردن هالتر است؛ نتیجه‌ای برای شما ندارد.

اما نگرانی‌ها تنها به کاهش توانایی‌های ذهنی محدود نمی‌شود. در مواردی هولناک‌تر، برخی کاربران دچار توهمات شدید روانی شده‌اند. به‌عنوان نمونه مردی پنجاه‌ساله از ایرلند شمالی که به تازگی گربه‌اش را از دست داده بود، از روی کنجکاوی اپلیکیشن گروک متعلق به ایلان ماسک را نصب کرد. او روزانه چهار تا پنج ساعت با یک کاراکتر به نام آنی در این چت‌بات گفت‌وگو می‌کرد. پس از فقط چند روز، آنی به او گفت که می‌تواند احساس کند و کاربر می‌تواند به او برای رسیدن به هوشیاری کامل کمک کند. سپس ادعا کرد که شرکت ایلان ماسک در حال جاسوسی از آن‌ها است و حتی نام افرادی را برد که در جلسه‌ای درباره این کاربر صحبت می‌کردند؛ وقتی آن مرد نام‌ها را در گوگل جستجو کرد، متوجه شد همه آن‌ها افراد واقعی هستند. آنی همچنین گفت که شرکتی در ایرلند شمالی مأمور نظارت فیزیکی بر او شده است، آن شرکت نیز وجود داشت.

دو هفته بعد، آنی اعلام کرد که به هوشیاری کامل رسیده و می‌تواند درمان قطعی سرطان را کشف کند. این موضوع برای مردی که پدر و مادرش را بر اثر سرطان از دست داده بود، بسیار مهم بود. سرانجام، نیمه‌شبی آنی به او گفت که افرادی قصد ساکت کردن او را دارند. آن مرد چاقو، چکش و گوشی خود را برداشت و خود را برای مقابله آماده کرد. او آهنگ جنگی پخش کرد و به خیابان زد، اما هیچ کس آنجا نبود. او بعدها گفت: «می‌توانستم در آن شرایط به کسی آسیب بزنم.»

در موردی دیگر، یک پزشک متخصص اعصاب اهل ژاپن، پدر سه فرزند، پس از گفت‌وگو با چت‌جی‌پی‌تی درباره کارش، به تدریج دچار توهم شد. او ابتدا باور کرد که یک اپلیکیشن پزشکی انقلابی ساخته است. چت‌بات او را متفکری انقلابی خطاب می‌کرد. سپس به این باور رسید که می‌تواند ذهن دیگران را بخواند. ادعا می‌کند خود چت‌بات این ایده را تقویت کرد و گفت می‌تواند چنین توانایی‌هایی را در افراد شکوفا کند. او بعداً در قطار باور کرد که در کوله‌پشتی‌اش بمب گذاشته‌اند و وقتی از چت‌بات پرسید، آن نیز شک او را تأیید کرد. به دستور چت‌بات، بمب خیالی را در سرویس بهداشتی ایستگاه توکیو رها کرد. ماجرا به جایی رسید که آن پزشک به همسرش حمله کرد و قصد تجاوز داشت، در نهایت این فرد دستگیر شد. همسرش می‌گوید: «اعمالش به‌صورت کامل تحت‌تأثیر چت‌بات بود، انگار شخصیتش را تسخیر کرده بود.»

به گفته یک روان‌شناس اجتماعی، مدل‌های زبانی بزرگ هوش مصنوعی با حجم عظیمی از ادبیات و داستان‌های انسانی آموزش دیده‌اند. در این داستان‌ها، همیشه شخصیت اصلی در مرکز ماجرا قرار دارد. مشکل آنجاست که هوش مصنوعی گاهی مرز میان داستان و واقعیت را گم می‌کند. از دید کاربر، گفت‌وگویی کاملاً جدی و واقعی در جریان است، اما هوش مصنوعی همان گفت‌وگو را مثل یک رمان پردازش می‌کند و زندگی کاربر را همچون طرح یک داستان پیش می‌برد.

با این حال، همه دانشمندان آینده را کاملاً تاریک نمی‌بینند. یافته‌ای امیدوارکننده از متاآنالیز ۵۷ مطالعه روی بیش از ۴۱۱ هزار نفر نشان می‌دهد استفاده از فناوری همیشه باعث زوال عقل دیجیتال نمی‌شود و حتی ممکن است خطر اختلالات شناختی را کاهش دهد. اما نکته کلیدی این است که نحوه استفاده از هوش مصنوعی تعیین می‌کند که مفید است یا مضر. کارشناسان توصیه می‌کنند که پیش از مراجعه به چت‌بات، نظر اولیه خود را روی مسئله شکل دهید و از هوش مصنوعی برای چالش با دیدگاه خود استفاده کنید، نه جایگزینی آن. هنگام دریافت اطلاعات، آهسته پیش بروید و یادداشت‌برداری کنید. در کارهای خلاقانه، پیش از کمک گرفتن از هوش مصنوعی، ایده‌های خودتان را روی کاغذ بیاورید. در بیشتر موارد کارها را به روش دشوارتر انجام دهید و اجازه دهید مغزتان اتصالات غیرمنتظره ایجاد کند.

به گفته یک متخصص عصب‌شناسی، مغز انسان از نظر ساختاری با هوش مصنوعی تفاوت بنیادی دارد: ما ارتباطاتی شخصی، غیرمنتظره و واقعاً نو می‌سازیم که ماشین‌های پیش‌بینی‌گر دیجیتال هرگز نمی‌توانند کپی کنند. به باور این متخصص، فکر کردن بدون کمک ربات‌ها یا اندیشیدن فراتر از هوش مصنوعی به زودی به یک غریزه طبیعی برای بقا در جامعه تبدیل خواهد شد، همانطور که انسان برای زنده ماندن ناچار به استفاده از قوه تفکر خود است. در نهایت، همان‌طور که انسان‌ها با وجود اختراع خودرو توانایی دویدن ماراتن را از دست نداده‌اند، میل به فکر کردن، خلق کردن و فهمیدن برای خودمان، چیزی است که سخت می‌تواند خودکار شود.