به گزارش خبرگزاری ایمنا، استرس و اضطراب از پدیدههای جداییناپذیر زندگی مدرن هستند که در صورت تداوم و نبود مدیریت صحیح، میتوانند سلامت انسان را در ابعاد مختلف تحت تأثیر قرار دهند. این فشارهای روانی تنها به ذهن محدود نمیمانند، بلکه به تدریج در عملکرد جسم نیز نفوذ میکنند و تعادل طبیعی بدن را بر هم میزنند و به همین دلیل، بررسی این موضوع نیازمند نگاهی جامع است که هم جنبههای روانشناختی و هم دیدگاههای جسممحور از جمله طب سنتی را دربر گیرد.
از منظر روانشناسی، استرس مزمن باعث فعالماندن طولانیمدت سیستمهای هشداردهنده بدن میشود و فرد را در حالت تنش دائمی نگه میدارد. این وضعیت به مرور زمان موجب فرسودگی روانی، کاهش انعطافپذیری ذهن و افت توان مقابله با مشکلات روزمره میشود که در چنین شرایطی، ذهن فرصت بازیابی تعادل را از دست میدهد و زمینه برای بروز اختلالات خلقی و اضطرابی فراهم میشود.
در کنار این نگاه، طب سنتی نیز استرس و اضطراب مداوم را عامل برهم خوردن تعادل مزاجی و کاهش قوای حیاتی بدن میداند و از این دیدگاه، فشارهای روانی میتوانند باعث افزایش حرارت یا خشکی غیرطبیعی در بدن شوند و عملکرد طبیعی اندامها را مختل کنند. این اختلال تدریجی، اغلب ابتدا در سطح جسمی خود را نشان میدهد و سپس به مشکلات روانی عمیقتر منجر میشود.
یکی از نقاط اشتراک مهم میان این دو رویکرد، تأکید بر نقش کلیدی دستگاه گوارش در سلامت کلی بدن است و هم روانشناسی نوین و هم طب سنتی بر این باور است که استرس مزمن میتواند عملکرد هضم را مختل کند و از طریق آن بر انرژی، خلقوخو و توان جسمی اثر بگذارد و ضعف گوارش، خستگی مزمن و احساس سنگینی بدن از پیامدهایی هستند که پیوند نزدیک ذهن و جسم را به خوبی نشان میدهند.
استرس مزمن توان سازگاری روانی را کاهش میدهد / استرس طولانیمدت چه پیامدهایی دارد؟
زهره سادات کاظمی، روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه استرس و اضطراب، واکنشهای طبیعی بدن و ذهن در برابر فشارها و تهدیدهای زندگی هستند، اما زمانی که مزمن، شدید و کنترل نشده میشوند، میتوانند بهطور جدی سلامت روح و روان را تحت تأثیر قرار دهند به خبرنگار ایمنا میگوید: در این حالت، فرد به طور مداوم در وضعیت هشدار باقی میماند و سیستم عصبی فرصت بازگشت به تعادل را پیدا نمیکند و تداوم این وضعیت، به تدریج توان سازگاری روانی را کاهش میدهد و زمینهساز بروز اختلالات روانشناختی میشود.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین پیامدهای استرس و اضطراب مزمن، افزایش خطر ابتلا به افسردگی است، میافزاید: اضطراب طولانی مدت باعث خستگی ذهنی، احساس درماندگی و کاهش انگیزه میشود. فرد ممکن است دچار افکار منفی مداوم، بدبینی نسبت به آینده و کاهش احساس لذت از فعالیتهای روزمره شود، همچنین تمرکز و حافظه تحت تأثیر قرار میگیرند که این موضوع عملکرد تحصیلی، شغلی و روابط اجتماعی را مختل میکند.
روانشناس و مشاور تربیتی با اشاره به اینکه از نظر هیجانی، استرس کنترل نشده باعث بیثباتی عاطفی میشود، تصریح میکند: تحریکپذیری، عصبانیت زودهنگام، احساس تنش دائمی و ناتوانی در مدیریت هیجانات از پیامدهای شایع آن هستند و این وضعیت میتواند روابط بینفردی را تضعیف و احساس تنهایی و انزوا را تشدید کند. در بلندمدت نیز فرد ممکن است به اجتناب اجتماعی یا وابستگی ناسالم به دیگران دچار شود.
چه راهکارهایی برای کنترل استرس پیشنهاد میشود؟ / کمخوابی عاملی برای تشدید اضطراب، کاهش تحمل روانی و افزایش حساسیت هیجانی است
کاظمی با بیان اینکه استرس و اضطراب مزمن همچنین با اختلالات خواب ارتباط تنگاتنگ دارند، ادامه میدهد: بیخوابی، خواب منقطع یا خواب سطحی باعث میشود مغز و روان فرصت ترمیم نداشته باشند و کمخوابی خود عاملی برای تشدید اضطراب، کاهش تحمل روانی و افزایش حساسیت هیجانی است و این چرخه معیوب، فشار روانی را هر روز عمیقتر میکند.
وی میگوید: کنترل و مدیریت استرس مزمن نیازمند راهکارهای چندبعدی است و از منظر روانشناسی، آموزش مهارتهایی مانند تنظیم هیجان، حل مسئله، ذهنآگاهی و بازسازی شناختی نقش مهمی در کاهش اضطراب دارد، همچنین فعالیت بدنی منظم، تنفس عمیق، خواب کافی و کاهش محرکهای استرسزا به بازگرداندن تعادل روانی کمک میکنند و در موارد شدیدتر، رواندرمانی و در صورت لزوم مداخلات دارویی میتوانند مؤثر باشند.
روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه در کنار این موارد، توجه به سبک زندگی و عوامل بدنی نیز اهمیت زیادی دارد، اضافه میکند: تغذیه مناسب، کاهش مصرف محرکها، نظم در برنامه روزانه و ایجاد تعادل بین کار و استراحت، نقش محافظتی در برابر استرس دارند و به طور کلی، استرس و اضطراب زمانی آسیبزا میشوند که نادیده گرفته شوند، اما با آگاهی، مداخله بهموقع و استفاده از راهکارهای علمی و عملی، میتوان از اثرات مخرب آنها بر سلامت روح و روان پیشگیری کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
استرس و اضطراب مزمن باعث ضعف عمومی بدن و کاهش توان ترمیم طبیعی اندامها میشود / آرامش روانی یکی از ارکان اصلی حفظ سلامت قلب است
بهنام یوسفیان، پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه از دیدگاه طب سنتی، استرس و اضطراب مزمن باعث برهم خوردن تعادل مزاجی بدن میشوند و این اختلال، پیش از آنکه در روان ظاهر شود، خود را در قالب علائم جسمی نشان میدهد، به خبرنگار ایمنا میگوید: فشارهای روانی طولانی مدت میتوانند موجب غلبه صفرا یا سودا شوند و حرارت یا خشکی غیرطبیعی در بدن ایجاد کنند. این تغییرات مزاجی زمینهساز ضعف عمومی بدن و کاهش توان ترمیم طبیعی اندامها میشود.
وی با بیان اینکه یکی از نخستین اندامهایی که تحت تأثیر استرس مزمن قرار میگیرد، دستگاه گوارش است، میافزاید: معده نقش محوری در سلامت کل بدن دارد و اضطراب باعث ضعف هضم، نفخ، سوءهاضمه و بینظمی اشتها میشود و وقتی هضم به درستی انجام نشود، مواد زائد در بدن تجمع پیدا میکنند و این امر میتواند باعث خستگی مزمن، سنگینی بدن و کاهش قوای بدنی شود.
پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه استرس کنترل نشده همچنین بر قلب و عروق تأثیر میگذارد، تصریح میکند: از نگاه طب سنتی، اضطراب موجب افزایش حرارت قلب و تپش، بیقراری و احساس فشار در قفسه سینه میشود و تداوم این وضعیت میتواند به ضعف قلب، بینظمی ضربان و کاهش انرژی حیاتی منجر شود که به همین دلیل، آرامش روانی یکی از ارکان اصلی حفظ سلامت قلب در طب سنتی بهشمار میآید.
اضطراب با افزایش خشکی مغز و حرارت بدن مانع از خواب عمیق میشود / توصیههای طب سنتی برای کنترل استرس و اضطراب
یوسفیان با بیان اینکه خواب ناکافی یا بیکیفیت نیز یکی از پیامدهای مهم استرس مزمن است که بهطور مستقیم سلامت جسمی را تهدید میکند، ادامه میدهد: اضطراب با افزایش خشکی مغز و حرارت بدن، مانع خواب عمیق میشود و کمخوابی بهنوبه خود باعث ضعف اعصاب، کاهش قوای ایمنی و تسریع فرسودگی جسم میشود و بدن را مستعد بیماریهای مختلف میکند.
وی با بیان اینکه برای کنترل اثرات جسمی استرس، طب سنتی بر اصلاح سبک زندگی تأکید ویژهای دارد، میگوید: رعایت نظم در زمان خواب و غذا، پرهیز از پرخوری یا گرسنگی طولانی و مصرف غذاهای متناسب با مزاج از اصول اساسی هستند و استفاده از خوراکیهای آرامبخش مانند سوپهای سبک، غذاهای گرم و مرطوب و پرهیز از خوراکهای بسیار تند، خشک یا سنگین میتواند به تعدیل اثرات استرس کمک کند.
پزشک و متخصص طب سنتی با اشاره به اینکه طب سنتی برای کاهش آسیبهای جسمی ناشی از اضطراب مزمن، استفاده از روشهای طبیعی آرامسازی بدن را توصیه میکند، اضافه میکند: پیادهروی ملایم، ماساژ با روغنهای مناسب، حمامهای گرم و مصرف گیاهان دارویی آرامبخش نقش مؤثری در بازگرداندن تعادل بدن دارند و از این دیدگاه، آرامش جسم و روان به طور جداییناپذیر به هم مرتبط است و حفظ سلامت جسمی بدون مدیریت استرس و اضطراب امکانپذیر نیست.
استرس کنترل نشده تأثیر قابلتوجهی بر قلب، خواب و سیستم ایمنی دارد و تنشهای مداوم میتوانند باعث بیقراری، اختلال خواب و کاهش کیفیت استراحت شبانه شوند که این موضوع روند ترمیم جسم و روان را مختل میکند. کاهش کیفیت خواب نیز به نوبه خود تحمل استرس را کمتر میکند و بدن را در چرخهای معیوب از خستگی و فشار روانی قرار میدهد.
در چنین شرایطی، توجه به راهکارهای کنترلی اهمیت ویژهای پیدا میکند و هر دو دیدگاه روانشناسی و طب سنتی بر این نکته تأکید دارند که مدیریت استرس تنها به یک روش محدود نمیشود، بلکه نیازمند مجموعهای از مداخلات هماهنگ است و اصلاح سبک زندگی، ایجاد تعادل میان کار و استراحت و افزایش آگاهی فرد نسبت به نیازهای جسم و روان، از پایههای اصلی این فرآیند بهشمار میآیند.
نقش رفتارهای روزمره مانند نوع تغذیه، میزان تحرک بدنی و کیفیت روابط اجتماعی در شدت و تداوم استرس غیرقابل انکار است و انتخاب غذاهای مناسب، پرهیز از افراط و تفریط و فراهمکردن زمانهایی برای آرامسازی ذهن و بدن، میتواند به بازگرداندن تعادل از دسترفته کمک کند و این عوامل، پل ارتباطی میان سلامت روان و سلامت جسم محسوب میشوند.
در مجموع، استرس و اضطراب مزمن پدیدههایی چندبعدی هستند که پیامدهای آنها تنها با یک نگاه تکبعدی قابل درک و کنترل نیست و رویکردی تلفیقی که هم به فرایندهای روانی و هم به وضعیت جسم و سبک زندگی توجه کند، میتواند درک عمیقتری از این موضوع ارائه دهد. چنین نگاهی زمینهای مناسب برای بررسی جداگانه تأثیرات روانی و جسمی استرس فراهم میکند و به عنوان مقدمهای جامع، راه را برای تحلیلهای تخصصیتر هموار میسازد.
نظر شما