برای گندزدایی آب از وایتکس استفاده نمی‌شود

وقتی کلمه وایتکس را در گوگل جستجو می‌کنید به انبوهی از اطلاعات می‌رسید که برخی از آنان به استفاده از وایتکس در آب شرب اشاره کرده است.
این در حالی است که همایون سلحشوری‌فرد در وبلاگ درباره سلامتی در این زمینه نوشته است: با بیان این امر که در تمام آبهای شرب وایتکس زده می‌شود تمام شهروندان تصور می‌کنند که در تصفیه‌خانه‌ها از همین محلول‌های رایجی که در بازار برای ضدعفونی محیط و لوازم تحت عنوان وایتکس وجود دارد و افراد هنگام کاربرد آن، سوزش چشم و ناراحتی‌های تنفسی را تجربه کرده اند، به آب مورد شرب آن ها تزریق می شود!
اما حقیقت این است که برای ضدعفونی آب از ترکیبات مختلف کلر استفاده می کنند که یکی از این ترکیبات شامل هیپوکلریت سدیم می باشد. این ترکیب وایتکس نام دارد اما غالب مردم تنها محلول های آماده در بازار برای ضدعفونی سطوح محیطی را به نام وایتکس می شناسند؛ لذا طرح این ادعا که به آب شرب وایتکس می زنند اشتباه است.
چرا که اصولاً طرز تهیه و نوع کاربرد ترکیب هیپوکلریت سدیم برای مصارف ضدعفونی سطوح با طرز تهیه و کاربرد این ترکیب برای مصارف ضدعفونی آب تفاوت دارد و آب مصرفی همواره از تصفیه خانه تا نقاط مختلف مصرف عموم در شهرها و روستاها تحت نظارت شرکت آب و فاضلاب و مراکز بهداشتی بوده که ضمن سنجش و کنترل روزانه حد مجاز میزان کلر باقی مانده در آب، آزمایشات مختلف میکروبی و فیزیکوشیمیایی در آزمایشگاه های مجهز مرجع نیز به منظور حصول اطمینان از سلامت آب انجام می شود.امروزه از ترکیبات کلر برای مصارف مختلف ضدعفونی استفاده می شود که یکی از این ترکیبات شامل هیپوکلریت سدیم یا همان وایتکس یا آب ژاول(با درصدهای متفاوتی از کلر فعال) می باشد اما غلظت های مختلفی از این ماده برای مصارف گوناگون مورد استفاده قرار می گیرد. به عنوان مثال برای ضدعفونی سطوح مختلف محیطی از محلول های آماده در بازار -که به همین نام وایتکس معروف است- استفاده می کنند؛ این محلول ها معمولاً دارای ۵% کلر فعال هستند که طبق دستورالعمل درج شده روی بطری آن، رقیق سازی و برای ضدعفونی سطوح مختلف محیطی استفاده می شود.
وی در گفتگو با ایمنا ضمن اشاره به تاریخچه استفاده از کلر برای گندزدایی آب نیز از ابتدای قرن بیستم آغاز شده است، افزود: کلر علاوه بر اینکه میکروب‌کش خوبی است قادر است بعضی از مواد معدنی و آلی موجود در آب را نیز اکسید و از محیط عمل خارج کند.
این کارشناس بهداشت محیط با بیان اینکه کلرزنی برای ضدعفونی آب به دو صورت گازی و مایع است، خاطرنشان کرد: کلرزنی به صورت گازی به دلیل ملاحظات ایمنی در تأسیسات کلرزنی نزدیک مناطق مسکونی ممنوع شده است و کلرزنی به صورت مایع نیز از طریق محلول کردن پودر کلر با غلظت مشخص در آب صورت می‌گیرد.
سلحشور فرد بیان داشت: پودر کلر برای ضدعفونی آب در قالب دو ترکیبت مختلف هیپوکلریت کلسیم و هیپوکلریت سدیم(یا همان وایتکس) در بازار موجود است، برای گندزدایی آب ابتدا غلظت مشخصی از محلول پودر کلر با آب در واحدهای کلرزنی تهیه می شود سپس عملیات تزریق این محلول به منابع آب به نحوی تنظیم می شود که پس از ترکیب کلر با ناخالصی های آب، میزان مشخصی از کلر باقی مانده آزاد در شبکه مصرف برای از بین بردن آلودگی های ثانویه همواره موجود است.

وی اظهار داشت: درواقع یکی از مهمترین مزیت کاربرد کلر برای گندزدایی آب نسبت به سایر روش های گندزدایی(از جمله جوشاندن، کاربرد ازن، اشعه فرابنفش و ...) وجود همین کلر باقی مانده آزاد برای کنترل آلودگی های ثانویه است، آلودگی ثانویه در شبکه آبرسانی می تواند بر اثر شکستگی‌ها، اتصالات ناجور، نشت آلودگی فاضلاب و ... ایجاد شود.
این کارشناس بهداشت محیط با بیان اینکه کنترل آلودگی ثانویه در استخرها نیز حائز اهمیت است که با توجه به بار آلودگی حاصل از بدن شناگران و مواد دفعی آنان(به خصوص کودکان) میزان کلر باقی مانده بیشتری نسبت به مصارف شرب در شبکه های آبرسانی مورد نیاز است، ادامه داد: در صورت ناکافی بودن میزان کلر باقی مانده امکان غلبه بر عوامل بیماری‌زا و تأمین سلامت مصرف کنندگان فراهم نیست.
وی مزیت دیگر کاربرد کلر را امکان اندازه گیری میزان کلر باقی مانده در آب به وسیله تجهیزات ساده کلرسنجی دانست و خاطرنشان کرد: میزان مجاز کلر باقی مانده در شبکه آب شرب باید حداقل ۰/۲ و حداکثر ۰/۸ میلی گرم باشد که البته این مقدار در منابع ذخیره آب، شرایط اضطراری و همه گیری ها(مانند موارد شیوع وبا) باید ۱ میلی گرم در لیتر باشد. میزان مجاز کلر باقی مانده در آب استخر نیز باید ۳-۱ میلی گرم در لیتر باشد.
سلحشورفرد با بیان اینکه ضدعفونی کردن آب به وسیله ترکیبات کلر قادر به حذف عوامل بیماری‌زایی مانند حصبه، اسهال خونی و سایر بیماری‌های عفونی از آب است، تصریح کرد: کلر به دلیل قدرت اکسیدکنندگی، مزه و بوی آب را کنترل می کند، از رشد جلبک ها جلوگیری می کند، آهن و منگنز را از آب جدا می کند، سولفید هیدروژن را در آب حذف می کند، رنگ بعضی مواد آلی را از بین می برد، از تشکیل لجن در شبکه توزیع جلوگیری می کند.
وی با تاکید بر استفاده همزمان مواد ضدعفونی کننده با فرایند کلراسیون، گفت: با این وجود در برخی موارد نیز ممکن است کلر باقی‌مانده می تواند در اثر ترکیب با مواد آلی موجود در آب ترکیباتی موسوم به تری هالومتان ها را تولید کند که شواهدی مبنی بر احتمال سرطان زایی این ترکیبات در دراز مدت وجود دارد.
این کارشناس با اشاره به راهکارهایی ساده برای کنترل و کاهش ابتلا به سرطان با استفاده از ترکیبات کلری ، گفت: کلر باقی‌مانده همواره کنترل شود که از محدوده مجاز فراتر نرود، هنگام شنا در استخر تا حد امکان از بلع آب خوددری کنیم، بدانیم که به هر حال مصرف آب ضدعفونی شده به وسیله کلر از نظر احتمال سرطان زایی به مراتب سالم تر و کم خطر از برخی مواد غذایی(نظیر انواع غذاهای آماده و فست فودها، سوسیس، کالباس و ...) که در آن ها از مواد نگهدارنده ای چون ترکیبات نیترات استفاده می کنند، است و باید مصرف آن ها را به حداقل ممکن(ماهی یک بار) برسانیم.
/۵