گرمای فاضلاب و دیتاسنترها چگونه انرژی شهرها را تامین می‌کند؟

در دل شهرها منابعی از انرژی وجود دارد که هر روز تولید می‌شود، اما اغلب بدون استفاده به محیط زیست بازگردانده می‌شود. این منابع از گرمای اضافی دیتاسنترها گرفته تا گرمای نهفته در فاضلاب تصفیه‌شده می‌توانند در فصل‌های سرد به منبعی پایدار برای تامین گرمایش ساختمان‌ها تبدیل شوند.

به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرهای مدرن هر روز حجم عظیمی از گرما تولید می‌کنند که بخش عمده‌ای از آن بدون استفاده هدر می‌رود. دیتاسنترها برای خنک‌سازی سرورها انرژی مصرف می‌کنند و در مقابل گرمای قابل‌توجهی آزاد می‌کنند؛ فاضلاب‌های خانگی و تجاری نیز دمای ثابتی دارند که حتی در زمستان از دمای محیط بالاتر است. این گرماها اگر با پمپ‌های حرارتی و شبکه‌های گرمایش منطقه‌ای ترکیب شوند، می‌توانند منبعی پایدار برای تامین گرمایش ساختمان‌ها باشند و جایگزین بخشی از سوخت‌های فسیلی شوند.

یکی از راهکارهای کلیدی، استفاده از پمپ‌های حرارتی در مقیاس شهری است. این فناوری گرما را از منابع کم‌دما همچون فاضلاب، آب سطحی یا هوای محیط دریافت و با صرف مقدار محدودی برق، آن را به دمای مناسب برای شبکه گرمایش منطقه‌ای افزایش می‌دهد. به‌عنوان مثال، در هامبورگ چهار پمپ حرارتی با ظرفیت کل ۶۰ مگاوات، گرمای فاضلاب تصفیه‌شده را تا حدود ۹۵ درجه سانتی‌گراد بالا می‌برند تا وارد شبکه گرمایش شهری شوند.

گرمایی که دیده نمی‌شود: انرژی پنهان شهرها در خدمت زمستان

راهکار دیگر بازیابی گرمای دیتاسنترها است. سرورها به‌طور پیوسته گرما تولید می‌کنند و اگر این گرما با سیستم‌های خنک‌کاری مایع جمع‌آوری شود، می‌توان آن را از طریق پمپ حرارتی به شبکه گرمایش شهری تزریق کرد. شبکه‌های گرمایش منطقه‌ای کم‌کربن نیز نقش مهمی دارند. این شبکه‌ها به‌جای تولید گرما در هر ساختمان، گرما را از منابع متمرکز و پاک تولید و توزیع می‌کنند. ترکیب پمپ‌های حرارتی، مخازن ذخیره گرما و منابع تجدیدپذیر، امکان مدیریت بهینه بار گرمایشی در ساعات اوج و کاهش وابستگی به گاز طبیعی را فراهم می‌کند.

بازیابی گرمای فاضلاب نیز به‌عنوان یک منبع پایدار و مستقل از شرایط جوی شناخته می‌شود. دمای فاضلاب حتی در زمستان بالا باقی می‌ماند و همین ویژگی آن را به منبعی قابل‌اتکا برای پمپ‌های حرارتی تبدیل می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند در بسیاری شهرها ظرفیت قابل‌بازیابی از فاضلاب می‌تواند نیاز گرمایشی هزاران خانه را پوشش دهد.

انرژی پنهان شهرها یک مفهوم نظری نیست، بلکه به بخشی از استراتژی‌های عملی کاهش کربن تبدیل شده است. شهرهایی که این منابع را جدی گرفته‌اند، هم‌زمان هزینه‌های سوخت را کاهش داده‌اند و در مسیر تحقق اهداف اقلیمی خود گام‌های محکم‌تری برداشته‌اند.

گرمایی که دیده نمی‌شود: انرژی پنهان شهرها در خدمت زمستان

اسپو؛ گرمای دیتاسنترها در مقیاس ملی

پروژه مشترک شرکت برق فنلاند و مایکروسافت در اسپو و کرکونومی یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های بازیابی گرمای دیتاسنتر در جهان است. در این طرح گرمای اضافی سرورهای مایکروسافت از طریق سیستم‌های خنک‌کاری مایع جمع‌آوری و با پمپ‌های حرارتی بزرگ به دمای مناسب برای شبکه گرمایش منطقه‌ای ارتقا می‌یابد.

در سال ۲۰۲۶، شرکت برق فنلاند اعلام کرد که دو نیروگاه بزرگ پمپ حرارتی در اسپو و کرکونومی وارد بهره‌برداری شده‌اند. این نیروگاه‌ها در فصل گرمایش ۲۰۲۵–۲۰۲۶ آغاز به کار کردند و ظرفیت حرارتی برنامه «گرمای پاک اسپو» به ۴۱۰ مگاوات رسیده است.

هدف نهایی این برنامه،. تامین حدود ۴۰ درصد از نیاز سالانه دو تراوات‌ساعت گرمایش منطقه‌ای در منطقه‌ای است که ۲۵۰ هزار کاربر گرمایشی دارد. این یعنی بخش قابل‌توجهی از گرمای موردنیاز خانه‌ها و ساختمان‌های منطقه، از گرمای تولیدشده در دیتاسنترها تامین خواهد شد.

شهرداری اسپو اعلام کرده است که با جایگزینی زغال‌سنگ و افزایش سهم راهکارهای برقی و بازیابی گرما، انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از گرمایش منطقه‌ای در یک سال ۶۲ درصد کاهش یافته است. این پروژه نشان می‌دهد که دیتاسنترها فقط مصرف‌کننده انرژی نیستند و در صورت طراحی درست، می‌توانند به منبعی پایدار و قابل‌اتکا برای گرمایش شهری تبدیل شوند.

گرمایی که دیده نمی‌شود: انرژی پنهان شهرها در خدمت زمستان

راهکار استفاده از گرمای فاضلاب نیز بخشی از برنامه گرمای پاک اسپو است و در آن گرمای باقی‌مانده در فاضلاب تصفیه‌شده با پمپ‌های حرارتی استخراج و به شبکه گرمایش منطقه‌ای شهر تزریق می‌شود. این منبع دمای پایدار نسبی و قابل‌اتکایی دارد و به همین دلیل می‌تواند در فصل‌های سرد به پشتوانه‌ای مهم برای گرمایش تبدیل شود.

پمپ‌های حرارتی گرما را از جریان فاضلاب می‌گیرند، دمای آب گرمایشی را افزایش می‌دهند و آن را وارد شبکه توزیع گرما می‌کنند. این فناوری از سال ۲۰۱۵ با نصب نخستین پمپ حرارتی بر پایه فاضلاب تصفیه‌شده آغاز شد. از آن زمان تاکنون این منبع کنار گرمای دیتاسنترها، دیگ‌های پالت چوبی، دیگ‌های برقی و مخازن ذخیره گرما، به بخشی از سبد انرژی گرمایشی منطقه تبدیل شده است.

هدف برنامه گرمای پاک اسپو حذف زغال‌سنگ از گرمایش منطقه‌ای و جایگزینی آن با راهکارهای کم‌کربن است. گرمای فاضلاب در این برنامه نقش منبع پایه و پایدار را ایفا می‌کند، زیرا تولید آن وابسته به شرایط جوی نیست و در سراسر سال از جمله در زمستان در دسترس است.

گرمای فاضلاب در اسپو نمونه‌ای از انرژی پنهان شهر است که به‌طور معمول دیده نمی‌شود، اما اثر واقعی بر کاهش کربن دارد. با ترکیب این منبع با پمپ‌های حرارتی و ذخیره‌سازی گرما، شهر می‌تواند بخشی از نیاز گرمایشی را بدون سوزاندن سوخت فسیلی تامین کند.

گرمایی که دیده نمی‌شود: انرژی پنهان شهرها در خدمت زمستان

دویسبورگ؛ گرمای دیتاسنتر در قلب شهر

در دویسبورگ آلمان، شرکت خدمات شهری دویسبورگ برای نخستین‌ بار گرمای اضافی یک دیتاسنتر را مستقیم وارد شبکه گرمایش منطقه‌ای شهر کرده است. این طرح با نام مرکز انرژی وداو شناخته می‌شود و در ژوئیه ۲۰۲۶ وارد بهره‌برداری شده است.

هسته فنی این سامانه یک پمپ حرارتی آب‌به‌آب با ظرفیت حرارتی ۲۷۰ کیلووات است. این پمپ گرمای اضافی دیتاسنتر مجاور، متعلق به شرکت خدمات و حمل‌ونقل شهری دویسبورگ را دریافت می‌کند. گرما ابتدا از طریق مبدل‌های حرارتی در مدار سرمایشی دیتاسنتر جمع‌آوری و سپس از طریق خط لوله زیرزمینی به مرکز انرژی منتقل می‌شود.

پمپ حرارتی دمای گرما را از حدود ۴۵ درجه سانتی‌گراد به ۸۳ درجه سانتی‌گراد افزایش می‌دهد؛ دمایی که برای ورود مستقیم به شبکه گرمایش منطقه‌ای شهر لازم است. ظرفیت سرمایشی پمپ حرارتی حدود ۲۰۹ کیلووات گزارش شده است که نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از بار سرمایشی دیتاسنتر نیز از طریق همین چرخه بازیابی می‌شود.

گرمایی که دیده نمی‌شود: انرژی پنهان شهرها در خدمت زمستان

میزان گرمای قابل‌بازیابی از دیتاسنتر در این طرح سالانه ۱.۴ گیگاوات‌ساعت است. بر اساس برآورد شرکت خدمات شهری دویسبورگ، این مقدار می‌تواند نیاز گرمایشی حدود ۱۰۰ خانوار را تامین کند. افزون بر این، برآورد شده است که بهره‌برداری از این سامانه سالانه نزدیک به ۱۰۰۰ تن کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن به همراه داشته باشد.

ویژگی شاخص این پروژه، ترکیب پمپ حرارتی با واحدهای تولید هم‌زمان برق و گرما (CHP) و دیگ‌های گازی است. در توسعه جدید مرکز انرژی، دو واحد تولید هم‌زمان برق و گرما با ظرفیت حرارتی هرکدام ۱.۸ مگاوات و ظرفیت الکتریکی هرکدام ۱.۵ مگاوات نصب شده‌اند. این ترکیب امکان مدیریت انعطاف‌پذیر بار گرمایشی و تضمین پایداری شبکه را در شرایط مختلف فراهم می‌کند.

سرمایه‌گذاری انجام‌شده برای این پروژه ۱۴ میلیون یورو گزارش شده است. دویسبورگ با این پروژه نشان داده است که دیتاسنترها می‌توانند از مصرف‌کننده صرف انرژی به منبعی فعال و قابل‌اتکا برای گرمایش شهری تبدیل شوند. این الگو به‌ویژه برای شهرهایی که شبکه گرمایش منطقه‌ای دارند و دیتاسنترهای شهری در آن‌ها در حال توسعه‌اند، قابل‌الگوبرداری است.

گرمایی که دیده نمی‌شود: انرژی پنهان شهرها در خدمت زمستان

ونکوور، کانادا: گرمای فاضلاب در خدمت محله‌ها

مرکز انرژی فالس‌کریک در ونکوور کانادا یکی از نمونه‌های موفق استفاده از منابع انرژی نامتعارف برای تامین گرمایش شهری است. این مرکز در چارچوب شبکه تاسیسات انرژی محله‌ای فعالیت می‌کند و به‌جای اتکا به سوخت‌های فسیلی، از گرمای موجود در فاضلاب شهری برای تامین بخشی از نیاز حرارتی ساختمان‌های اطراف استفاده می‌کند. گرمای فاضلابی که در حالت عادی از طریق شبکه فاضلاب دفع می‌شود، در این سامانه بازیابی و دوباره وارد چرخه انرژی می‌شود.

فرایند کار مرکز بر پایه استفاده از مبدل‌های حرارتی و پمپ‌های حرارتی است. ابتدا گرمای موجود در فاضلاب استخراج می‌شود، سپس پمپ‌های حرارتی با افزایش دمای این انرژی، آن را به سطح قابل‌استفاده برای گرمایش ساختمان‌ها می‌رسانند. انرژی تولیدشده از طریق شبکه توزیع محلی به ساختمان‌های مسکونی، تجاری و خدماتی منطقه منتقل می‌شود. این مدل برخلاف سامانه‌های مستقل ساختمان‌ها، امکان مدیریت متمرکز تولید و مصرف انرژی را فراهم می‌کند و به کاهش اتلاف در مقیاس محله کمک می‌رساند.

گرمایی که دیده نمی‌شود: انرژی پنهان شهرها در خدمت زمستان

در سال ۲۰۲۴ دو پمپ حرارتی جدید به مرکز فالس‌کریک افزوده شد. این توسعه ظرفیت بازیابی گرمای فاضلاب را سه برابر کرد و به ۹.۸ مگاوات رساند. افزایش ظرفیت موجب شد سامانه بتواند سهم بیشتری از تقاضای گرمایشی ساختمان‌های منطقه را پوشش دهد و وابستگی آن به منابع انرژی پرکربن کاهش پیدا کند. نتایج این سرمایه‌گذاری در سال ۲۰۲۵ قابل مشاهده بود؛ بر اساس داده‌های گزارش‌شده، بازده کلی سامانه از ۱۰۳ درصد به ۱۴۸ درصد افزایش پیدا کرد. این ارقام بیانگر عملکرد کلی شبکه و میزان انرژی مفید تولیدشده نسبت به انرژی ورودی است و نباید با بازده متعارف یک دیگ گازسوز مقایسه شود.

در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۳ درصد انرژی تامین‌شده از طریق این مرکز از منابع تجدیدپذیر یا کم‌کربن به دست آمد، همچنین سامانه در مقایسه با خط پایه سال ۲۰۰۷، انتشار دی‌اکسیدکربن را حدود ۷۰۷۰ تن کاهش داد. این کاهش نتیجه ترکیب چند عامل است: استفاده از گرمای فاضلاب، به‌کارگیری پمپ‌های حرارتی پربازده، توزیع انرژی در سطح محله و مدیریت هوشمند بار.

تجربه فالس‌کریک نشان می‌دهد فاضلاب شهری می‌تواند از یک جریان دورریختنی به منبعی پایدار برای تولید انرژی تبدیل شود. این پروژه ثابت می‌کند که شبکه‌های انرژی محله‌ای، در صورت طراحی مناسب، می‌توانند هم‌زمان هزینه‌های زیست‌محیطی را کاهش دهند، بهره‌وری انرژی را افزایش دهند و مسیر شهرها را برای گذار به سامانه‌های گرمایشی کم‌کربن هموار کنند.

کد مطلب 1021433

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.