خانه‌های خالی و بحران مسکن؛ چرا مردم خانه‌ای برای زندگی ندارند؟

تجربه شهرهای مختلف نشان می‌دهد که فاصله میان خانه‌های خالی و نیاز واقعی مردم به مسکن، حاصل مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، حقوقی و جغرافیایی است.

به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در بسیاری از شهرهای جهان یک تناقض جدی در بازار مسکن دیده می‌شود؛ از یک‌سو، هزاران یا حتی میلیون‌ها واحد مسکونی خالی، بدون استفاده یا مختص اقامت‌های کوتاه‌مدت وجود دارد و از سوی دیگر، خانوارهای کم‌درآمد، جوانان، مهاجران و حتی شاغلان با درآمد متوسط، برای یافتن خانه‌ای متناسب با توان مالی خود، با مشکل روبه‌رو هستند. این شکاف نشان می‌دهد که بحران مسکن همیشه ناشی از کمبود تعداد ساختمان‌ها نیست، بلکه شیوه توزیع، مالکیت، قیمت‌گذاری و استفاده از واحدهای موجود نیز در شکل‌گیری آن نقش دارد.

بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat)، نسبت قیمت خرید خانه به درآمد متوسط سالانه در جهان از ۹.۳ برابر در سال ۲۰۱۰ به ۱۱.۲ برابر در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. این نسبت در آسیای مرکزی و جنوبی به ۱۶.۸ برابر و در شرق و جنوب‌شرق آسیا به ۱۷.۵ برابر رسیده است. هم‌زمان، گزارش‌های اتحادیه اروپا نشان می‌دهد حدود ۲۰ درصد واحدهای مسکونی این منطقه خالی یا کمتر از ظرفیت مورد استفاده هستند؛ رقمی که خانه‌های فصلی، اقامتگاه‌های دوم و املاک سرمایه‌گذاری‌شده را نیز شامل می‌شود، بنابراین، مسئله اصلی فقط تعداد خانه‌ها نیست، بلکه فاصله میان مسکن موجود و مسکنی است که مردم واقعا توانایی دسترسی به آن را دارند. در ادامه به معرفی شهرهایی می پردازیم که خانه خالی و بحران مسکن هم‌زمان دارند.

خانه‌های خالی و بحران مسکن؛ چرا مردم خانه‌ای برای زندگی ندارند؟

۱. لندن؛ بیش از ۱۰۵ هزار خانه خالی در یکی از گران‌ترین بازارهای مسکن اروپا

لندن نمونه روشنی از هم‌زمانی افزایش خانه‌های خالی و دشواری دسترسی به مسکن است. بر اساس گزارش مجلس لندن در ماه ژوئن ۲۰۲۶، تعداد واحدهای مسکونی خالی این شهر در سال ۲۰۲۵ به ۱۰۵ هزار و ۱۳۸ واحد رسیده است که معادل حدود ۲.۷ درصد کل موجودی مسکن شهر می شود. از این تعداد، ۴۷ هزار و ۲۸۷ واحد، بیش از شش ماه خالی بوده‌اند. شمار خانه‌های خالی لندن از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵، حدود ۸۱ درصد افزایش یافته است. این آمار در شرایطی ثبت شده است که بسیاری از خانوارهای شهر با افزایش اجاره‌بها و دشواری تامین هزینه مسکن مواجه‌ هستند. در واقع دلایل خالی ماندن خانه‌ها در لندن، یکسان نیست. بعضی واحدها پس از فوت مالک و در انتظار طی مراحل قانونی ارث و انتقال مالکیت، خالی می‌مانند، بعضی دیگر نیازمند تعمیرات اساسی هستند یا در انتظار اجرای پروژه‌های بازسازی شهری قرار دارند. در کنار این موارد، خرید واحدهای نوساز با هدف سرمایه‌گذاری و بدون برنامه سکونت نیز به پدیده‌ای موسوم به «خرید برای خالی نگه‌داشتن» منجر شده است. از طرف دیگر، شهرداری‌های مناطق مختلف لندن، با هزینه سنگین اسکان اضطراری خانوارهای بی‌خانمان روبه‌رو هستند، به‌طوری‌که هزینه اقامت موقت برای مناطق این شهر به حدود ۵.۵ میلیون پوند در روز رسیده است. این وضعیت نشان می‌دهد وجود خانه خالی به معنای وجود واحد قابل‌استفاده و مقرون‌به‌صرفه در بازار اجاره نیست.

خانه‌های خالی و بحران مسکن؛ چرا مردم خانه‌ای برای زندگی ندارند؟

۲. پاریس؛ خانه‌هایی که به محل سکونت دائمی تبدیل نمی‌شوند

پاریس از دیگر نمونه‌های اروپایی است که در آن خانه‌های خالی و اقامتگاه‌های دوم در کنار فشار بازار مسکن، قرار دارند. بر اساس آخرین داده‌های منتشرشده موسسه ملی آمار فرانسه (INSEE) در سال ۲۰۲۶، مربوط به سرشماری ۲۰۲۳، حدود ۱۹.۸ درصد واحدهای مسکونی پاریس برای سکونت اصلی مورد استفاده قرار نگرفتند. از این میزان، ۹.۹ درصد به خانه‌های دوم و اقامتگاه‌های موقت و ۹.۹ درصد به واحدهای خالی اختصاص داشت. این آمار نشان می‌دهد تقریبا یک‌پنجم موجودی مسکن پایتخت فرانسه در اختیار سکونت دائمی خانوارها قرار ندارد. یکی از عوامل تاثیرگذار این وضعیت، تبدیل مسکن به دارایی سرمایه‌ای و استفاده از آن برای اقامت‌های موقت یا فصلی است. در شهری مانند پاریس که تقاضا برای سکونت در مرکز شهر بالا است، اختصاص بخشی از واحدها به خانه دوم، اجاره کوتاه‌مدت گردشگری یا نگهداری سرمایه‌ای می‌تواند عرضه مسکن بلندمدت را محدود کند، همچنین همه واحدهای خالی را نمی‌توان مستقیم وارد بازار اجاره کرد؛ بعضی از آن‌ها نیازمند بازسازی هستند یا به‌دلیل مسائل حقوقی و مالکیتی، قابل واگذاری نیستند. به همین دلیل، سیاست‌های مدیریت اجاره کوتاه‌مدت، تشویق مالکان به اجاره بلندمدت و افزایش عرضه مسکن اجتماعی در برنامه‌های مقابله با بحران مسکن در این شهر اهمیت پیدا کرده‌اند.

خانه‌های خالی و بحران مسکن؛ چرا مردم خانه‌ای برای زندگی ندارند؟

۳. توکیو؛ میلیون‌ها خانه خالی در کشور نیازمند مسکن

توکیو در کشوری قرار دارد که با پدیده گسترده خانه‌های خالی یا «آکیا» (Akiya) روبه‌روست. بر اساس آخرین آمار رسمی منتشرشده و تاییدشده در گزارش‌های سال ۲۰۲۶، تعداد خانه‌های خالی ژاپن طبق سرشماری مسکن سال ۲۰۲۳ به حدود ۹ میلیون و ۲ هزار واحد رسیده است که معادل ۱۳.۸ درصد کل موجودی مسکن کشور است. از این تعداد، حدود ۳ میلیون و ۸۵۶ هزار واحد نه برای اجاره، نه برای فروش و نه به‌عنوان خانه دوم استفاده می‌شدند. این گروه به‌تنهایی ۵.۹ درصد کل موجودی مسکن ژاپن را تشکیل می‌دهد. آمار نشان می‌دهند که مسئله خانه‌های خالی در ژاپن به یکی از چالش‌های مهم سیاست‌گذاری مسکن تبدیل شده است. بخشی از این خانه‌ها در مناطق روستایی و شهرهای کوچک قرار دارند؛ مناطقی که کاهش جمعیت، سالمندی و مهاجرت جوانان به کلان‌شهرها باعث افت تقاضای مسکن شده است. در مقابل، توکیو همچنان با تقاضای بالای مسکن و فشار بر هزینه‌های زندگی روبه‌رو است. این تفاوت جغرافیایی نشان می‌دهد خانه‌های خالی مناطق کم‌جمعیت ژاپن نمی‌توانند به‌سادگی مشکل دسترسی به مسکن در پایتخت را حل کنند. فاصله از مراکز اشتغال، هزینه بازسازی ساختمان‌های قدیمی، ضعف دسترسی به خدمات عمومی و تفاوت کیفیت ساخت، از موانع استفاده دوباره از این خانه‌ها هستند. در واقع وجود میلیون‌ها واحد بدون استفاده در سطح کشور به‌معنای وجود میلیون‌ها خانه آماده سکونت در محله‌های مورد تقاضای شهرهای بزرگ نیست.

خانه‌های خالی و بحران مسکن؛ چرا مردم خانه‌ای برای زندگی ندارند؟

۴. بمبئی؛ خانه‌های خالی در کنار گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی

بمبئی یکی از نمونه‌های قابل‌توجه در آسیا است که در آن نابرابری اقتصادی و مکانی بازار مسکن به‌وضوح دیده می‌شود. بر اساس گزارش مؤسسه ملی تحول هند (NITI Aayog) در سال ۲۰۲۶، در مناطق شهری این کشور نزدیک به ۱۰ میلیون واحد مسکونی خالی وجود دارد. در همین حال، میلیون‌ها نفر در شهرهای بزرگ هند به‌دلیل قیمت بالای مسکن رسمی، درآمد پایین و محدودیت دسترسی به تسهیلات بانکی، در سکونتگاه‌های غیررسمی یا واحدهای متراکم زندگی می‌کنند. بمبئی با قیمت بالای زمین و تمرکز فرصت‌های شغلی، یکی از شهرهایی است که این شکاف در آن اهمیت ویژه‌ای دارد. گزارش NITI Aayog، چند عامل اقتصادی و حقوقی را در خالی ماندن خانه‌ها مؤثر می‌داند. علاوه بر این، بخش قابل‌توجهی از واحدهای ساخته‌شده در بازار به گروه‌های پردرآمد، اختصاص دارد و با قدرت خرید خانوارهای کم‌درآمد، تناسب ندارد، بنابراین حتی افزایش تعداد ساختمان‌های مسکونی نیز الزاما به معنای بهبود دسترسی به مسکن نیست. اصلاح قوانین اجاره، توسعه بازار اجاره رسمی و افزایش ساخت‌وساز در بخش مسکن اقتصادی، از راهکارهای مطرح‌شده برای کاهش این شکاف هستند.

خانه‌های خالی و بحران مسکن؛ چرا مردم خانه‌ای برای زندگی ندارند؟

۵. ژوهانسبورگ و کیپ‌تاون؛ نابرابری فضایی و بحران دسترسی به مسکن

ژوهانسبورگ و کیپ‌تاون نمونه‌هایی از شهرهای آفریقایی هستند که مسئله مسکن در آن‌ها تنها به تعداد واحدهای موجود مربوط نمی‌شود، بلکه موقعیت جغرافیایی و توان مالی خانوارها نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در آن دارد. بر اساس گزارش اداره آمار آفریقای جنوبی درباره سرشماری ۲۰۲۲، حدود ۱۸.۷ درصد خانوارهای ژوهانسبورگ و ۱۶.۷ درصد خانوارهای کیپ‌تاون در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کردند، همچنین گزارش ملی بی‌خانمانی این کشور نشان می‌دهد تعداد افراد بی‌خانمان از ۱۳ هزار و ۱۳۵ نفر در سال ۱۹۹۶ به ۵۵ هزار و ۷۱۹ نفر در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته است. استان گائوتنگ، محل استقرار ژوهانسبورگ، ۴۶ درصد از جمعیت بی‌خانمان ثبت‌شده کشور را در خود جای داده است. یکی از ریشه‌های این مسئله، فاصله میان محل سکونت مقرون‌به‌صرفه و مراکز اشتغال و خدمات شهری است. بسیاری از خانوارهای کم‌درآمد، توانایی خرید یا اجاره خانه در مناطق مرکزی و برخوردار را ندارند و ناچار به سکونت در مناطق پیرامون یا محله‌های غیررسمی می‌شوند. در چنین شرایطی، حتی اگر واحدهای مسکونی خالی در بخش‌های دیگر شهر وجود داشته باشند، هزینه اجاره، فاصله جغرافیایی، دسترسی محدود به حمل‌ونقل و نبود زیرساخت‌های ضروری، مانع استفاده از آن‌ها می‌شود. از این رو، توسعه مسکن اجتماعی در نزدیکی مراکز اشتغال، ارتقای سکونتگاه‌های غیررسمی و بهبود شبکه حمل‌ونقل عمومی، از اقدامات مهم برای کاهش نابرابری مسکونی در این شهرها به‌شمار می‌روند.

خانه‌های خالی و بحران مسکن؛ چرا مردم خانه‌ای برای زندگی ندارند؟

کد مطلب 1021027

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.