به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، زیرساخت آبی‌سبز به مجموعه‌ای از فضاها و سامانه‌های طبیعی یا طبیعت‌محور گفته می‌شود که هم‌زمان به مدیریت آب و بهبود محیط شهری کمک می‌کنند. تالاب‌ها، روددره‌ها، نهرهای باز، پارک‌های سیلابی، باغ‌های بارانی، بام‌های سبز و درختکاری خیابانی از نمونه‌های آن هستند. با گران‌شدن زمین و افزایش تراکم در شهرها، بخشی از آینده فضای سبز و مدیریت آب به سطوح بالاتر منتقل شده است.
باغ بارانی روی سقف، بام سبز، پارک ساخته‌شده بر فراز مرکز تجاری و مسیر پیاده‌روی سبز روی پل یا ریل متروکه، شکل‌های متفاوت این رویکرد هستند. این فضاها می‌توانند بخشی از بارش را در خاک و بستر کاشت نگه دارند، سرعت رواناب را کاهش دهند و آب را برای آبیاری یا مصارف غیرآشامیدنی ذخیره کنند. پوشش گیاهی نیز با ایجاد سایه و تبخیر آب به بهبود شرایط خرداقلیمی کمک می‌کند. افزون بر این، بام‌ها و سازه‌های مرتفع به‌ویژه در بافت‌های فشرده امکان ایجاد فضای سبز عمومی یا زیستگاه‌های کوچک را بدون اشغال زمین فراهم می‌کنند.
فوکوئوکا؛ ساختمان آکروس و باغ پلکانی که تا آسمان می‌رود
ساختمان آکروس (ACROS) در مرکز شهر فوکوئوکای ژاپن در مجاورت پارک مرکزی تنجین قرار دارد. این مجموعه حدود ۹۷ هزار متر مربع زیربنا و نزدیک به ۶۰ متر ارتفاع دارد. ساختمان برای ترکیب دو کاربری متفاوت شکل گرفته است: در یک سوی آن فضاهای اداری و عمومی یک مجموعه شهری قرار دارند و در سوی رو به پارک، حجم بنا به‌صورت تراس‌های سبز عقب‌نشینی می‌کند. این فرم پلکانی به باغ اجازه می‌دهد از تراز پارک آغاز شود و به‌تدریج تا بام بالا برود، در نتیجه بام سبز به‌صورت سطحی جدا از شهر دیده نمی‌شود، بلکه همچون شیبی ادامه‌دار از فضای سبز عمومی به ساختمان متصل است.
باغ پلکانی آکروس از ۱۵ تراس تشکیل شده است که در مجموع ۵۴۰۰ متر مربع مساحت دارند. هر تراس سطحی برای کاشت فراهم می‌کند و کنار آن مسیرهای پیاده و پله‌ها امکان حرکت میان ترازهای مختلف را می‌دهند. این مسیرها از پایین باغ شروع می‌شوند و در امتداد شیب تا بخش بالایی ادامه پیدا می‌کنند. عقب‌نشینی تراس‌ها ضمن آنکه سطح لازم برای کاشت را ایجاد می‌کند، از تشکیل یک دیوار بلند و یکنواخت در جبهه رو به پارک جلوگیری می‌کند. بیش از ۳۵ هزار گیاه از ۷۶ گونه در این فضا کاشته شده است. پوشش گیاهی شامل درختان، درختچه‌ها و گیاهان کوتاه‌تر است؛ ارتفاع و تراکم کاشت در بخش‌های مختلف با شرایط هر تراس، فضای در دسترس و میزان نورگیری آن هماهنگ شده است.
هر تراس یک بام سبز روی سازه ساختمان است. لایه‌های عملکردی بام‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که هم‌زمان از نفوذ آب به سازه جلوگیری کنند، مانع آسیب ریشه به آب‌بندی شوند، آب اضافی را تخلیه کنند و در عین حال رطوبت لازم را در بستر نگه دارند. این ترتیب با لایه آب‌بندی و محافظ ریشه، لایه زهکشی، لایه فیلتر و بستر کشت شکل می‌گیرد. بسترها و لبه‌های هر تراس باید در برابر جابه‌جایی خاک و فشار آب مهار شوند و بار ناشی از خاک خیس، گیاهان، آب ذخیره‌شده و رفت‌وآمد کاربران به سازه منتقل شود. طراحی باغ و طراحی سازه بنا به یکدیگر وابسته‌اند و محل بسترهای کاشت، مسیرهای پیاده و نقاط بارگذاری نمی‌تواند مستقل از ظرفیت سازه تعیین شود.
آب باران پس از عبور از پوشش گیاهی وارد بستر می‌شود. بخشی از آن در خاک ذخیره و سپس به‌وسیله گیاهان مصرف می‌شود؛ مقدار اضافی از لایه‌های زهکشی به مسیرهای خروج آب هدایت می‌شود. آب جمع‌آوری‌شده برای آبیاری به کار می‌رود و در فصل‌های بدون بارش، آبیاری تکمیلی برای حفظ سلامت گیاهان انجام می‌شود. پوشش گیاهی با ایجاد سایه روی بخش‌هایی از پوسته ساختمان و از طریق تبخیر و تعرق، بر شرایط حرارتی سطح اثر می‌گذارد.
افزون بر این، تراس‌های پیوسته فضای سبز و زیستگاهی برای گیاهان و جانوران کوچک در بافت پرتراکم مرکز شهر فراهم کرده‌اند. پیاده‌روی از پارک تا بالای سازه، فضای این باغ را به بخشی از تجربه روزمره ساختمان تبدیل می‌کند، نه‌فقط پوششی سبز که از پایین دیده شود.
لندن؛ کراس‌ریل پلیس، باغ‌بامی در امتداد نصف‌النهار گرینویچ
باغ‌بام کراس‌ریل پلیس در منطقه کنری وورف لندن، بر فراز ایستگاه راه‌آهن کراس‌ریل و در دل مجموعه‌ای تجاری و عمومی قرار گرفته است. این مجموعه با ۲۵۰ متر طول، باغی به مساحت تقریبی ۴۳۵۰ متر مربع را در طبقه بالایی خود جای داده است. دسترسی به باغ از فضاهای عمومی مجموعه و با استفاده از پله‌برقی و آسانسور امکان‌پذیر است، به این ترتیب فضای سبز نه عنصری دور از دسترس بر فراز ساختمان، بلکه بخشی از مسیر روزمره حرکت در این مجموعه شهری به‌شمار می‌آید. قرارگرفتن باغ بر فراز ایستگاه و فضاهای تجاری سبب شده است که طراحی منظر، سازه و مسیرهای عمومی از همان ابتدا در پیوند با یکدیگر شکل بگیرند.
یکی از چشمگیرترین ویژگی‌های باغ، سقف مشبک و کشیده چوبی آن است؛ پوششی که در امتداد بنا پیش می‌رود و با فرم طولی مجموعه هماهنگ است. شبکه چوبی از یک سو محدوده باغ را تعریف می‌کند و از سوی دیگر، با عبور دادن نور و هوا، فضای زیرین را از حال‌وهوای یک محیط بسته دور نگه می‌دارد. باران نیز از میان بازشوهای سقف به بسترهای کاشت می‌رسد و در کنار نور طبیعی، بخشی از شرایط رشد گیاهان را فراهم می‌کند. زیر این پوسته چوبی مسیرهای پیاده در امتداد طول باغ ایجاد شده‌اند و بازدیدکنندگان را به میان بسترهای کاشت می‌برند؛ مسیری که تجربه باغ را به قدم‌زدن در فضایی زنده و پیوسته تبدیل می‌کند.
سازمان‌دهی کاشت با موقعیت جغرافیایی کنری وورف در نزدیکی نصف‌النهار گرینویچ پیوندی مفهومی دارد. گیاهان در دو سوی محور طولی باغ و با ارجاع به شرق و غرب جهان گروه‌بندی شده‌اند و به بازدیدکننده امکان می‌دهند در امتداد مسیر، با بخش‌های گوناگون باغ روبه‌رو شود. انتخاب و جانمایی گیاهان تنها به این ایده محوری محدود نیست و با شرایط واقعی هر بخش سازگار است.
نور، میزان دریافت باران و درجه محافظت در برابر باد در همه‌جای باغ یکسان نیست؛ سقف مشبک در عین آنکه فضا را می‌پوشاند، شرایط محیطی متغیری به وجود می‌آورد که در طراحی کاشت به آن توجه شده است. از این رو مسیرها و بسترهای گیاهی چنان کنار هم قرار گرفته‌اند که هم امکان حرکت و مشاهده برای بازدیدکنندگان فراهم باشد و هم دسترسی برای نگهداری از گیاهان مختل نشود.
لایه‌های مختلف بام از آب‌بندی و محافظت در برابر نفوذ ریشه گرفته تا زهکشی، لایه فیلتر و بستر کشت، هر یک نقشی در حفظ ساختمان و تامین شرایط رشد گیاهان دارند. بارانی که از سقف عبور می‌کند، در بسترها نفوذ می‌کند و بخشی از آن برای گیاهان باقی می‌ماند؛ آب اضافی نیز از راه سامانه زهکشی خارج می‌شود تا در خاک انباشته نشود. در این میان، هماهنگی میان عمق و وزن بسترها، ظرفیت سازه، جایگاه مسیرهای پیاده و دسترسی‌های لازم برای نگهداری اهمیت ویژه‌ای دارد. حاصل این هماهنگی فضایی است که در آن سقف چوبی، باغ و سازه ایستگاه اجزایی جدا از هم نیستند، بلکه با همکاری یکدیگر باغی عمومی و زنده را بر فراز زیرساخت شهری شکل داده‌اند.
ونکوور؛ بامی زنده که سقف مرکز همایش‌ها را به زیستگاه تبدیل می‌کند
بام زنده مرکز همایش‌های ونکوور در امتداد ساحل شهر ونکوور و بر فراز بخش غربی مرکز همایش‌ها قرار دارد. این بام سبز نزدیک به ۲۴ هزار متر مربع مساحت دارد و در آن ۴۰۰ هزار گیاه بومی و علف کاشته شده است. به‌دلیل وسعت زیاد بام و قرارگیری ساختمان کنار آب، پوشش گیاهی بخشی از طراحی کلی بناست، نه سطحی کوچک که فقط برای تزئین به سقف افزوده شده باشد.
پوشش گیاهی از گونه‌های بومی منطقه بریتیش کلمبیا انتخاب شده است که به سازگاری با شرایط منطقه‌ای کمک می‌کند و سطح گسترده گیاهی، محیطی برای حشرات و پرندگان فراهم می‌آورد. چهار کندوی زنبور عسل نیز روی بام قرار دارد و زنبورها از محیط گیاهی مجموعه استفاده می‌کنند. سطح سبز نمای ساختمان را از بالا به بخشی از چشم‌انداز شهری و ساحلی پیوند می‌دهد.
آب باران ابتدا روی پوشش گیاهی و بستر کشت پخش می‌شود. بخشی از آن در خاک باقی می‌ماند و به‌تدریج توسط گیاهان مصرف می‌شود؛ آب اضافی پس از عبور از لایه‌های زهکشی از بام خارج می‌شود، بنابراین بام جریان آب را برای مدتی در محل نگه می‌دارد و سرعت رسیدن بخشی از رواناب به شبکه تخلیه را کاهش می‌دهد. این کار کنار سایه‌اندازی و تبخیر و تعرق، بر شرایط حرارتی سطح بام و ساختمان اثر می‌گذارد. مدیریت آب در مرکز همایش‌ها به این سطح محدود نیست: مجموعه سامانه تصفیه زیستی فاضلاب در محل دارد و از آب تصفیه‌شده برای مصارف غیرآشامیدنی از جمله سیفون توالت و آبیاری استفاده می‌کند.
نیویورک؛ بام سبز مرکز جاویتس و جذب رواناب
مرکز همایش جاویتس در منهتن نیویورک نمونه‌ای موفق از تبدیل بام یک ساختمان بسیار بزرگ به زیرساخت سبز است. مساحت بام سبز این مجموعه حدود ۶.۷۵ جریب، معادل ۲.۷ هکتار گزارش شده است. این مرکز در محدوده‌ای پرتراکم و ساحلی قرار گرفته است و به همین دلیل مدیریت آب باران برای آن اهمیت دارد. بام سبز با نگهداشت بخشی از بارش در بستر کاشت و ایجاد تاخیر در تخلیه، حجم و سرعت رواناب را کاهش می‌دهد. میزان واقعی این اثر به شرایط آب‌وهوایی و وضعیت اشباع خاک بستگی دارد.
گزارش‌های مرکز جاویتس و نهادهای همکار به ارزش زیستگاهی بام اشاره می‌کنند. پوشش گیاهی می‌تواند برای پرندگان و حشرات فضای تغذیه و استراحت ایجاد کند؛ موضوعی که در منطقه‌ای با سطح زیاد ساختمان و آسفالت اهمیت دارد. برنامه‌های بعدی مرکز به‌دنبال گسترش فناوری‌های سبز است. برای مثال، پروژه توسعه ساختمان طی سال‌های اخیر شامل اقداماتی همچون پنل‌های خورشیدی و فضای کشاورزی روی بام است.
سنگاپور؛ سد و بام سبز در یک فضا
سد مارینا نمونه‌ای موفق از تلفیق زیرساخت مدیریت آب با فضای عمومی و فضای سبز مرتفع است. این سازه در کانال مارینای سنگاپورر احداث شده است و با ایجاد مانع میان آب دریا و پهنه آبگیر پشت سد، مخزن آب شیرین مارینا را شکل می‌دهد. در بالای سازه نیز بامی سبز به مساحت تقریبی سه هکتار قرار دارد که به‌عنوان فضای عمومی و تفریحی استفاده می‌شود و امکان فعالیت‌هایی همچون پیاده‌روی، استراحت و برگزاری رویدادهای فضای باز را فراهم می‌کند. قرارگیری فضای سبز بر فراز سازه، نمونه‌ای از استفاده چندمنظوره از سطح زیرساخت شهری است: سازه سد در تراز پایین‌تر وظیفه مدیریت آب را انجام می‌دهد و بام آن به فضای عمومی و منظر شهری اختصاص یافته است.
سد مارینا با طول تقریبی ۳۵۰ متر در دهانه کانال ساخته شده است. این سد جریان میان آبگیر داخلی و دریا را کنترل می‌کند و به تشکیل مخزنی برای ذخیره آب باران کمک می‌کند. مساحت حوضه آبریز این مخزن حدود ۱۰ هزار هکتار است. آب حاصل از رواناب این حوضه در مخزن جمع می‌شود و پس از مراحل مناسب تصفیه می‌تواند به‌عنوان منبع آب استفاده می‌شود.
عملکرد سد به شرایط جزرومد و بارندگی وابسته است. هنگامی که تراز آب دریا پایین باشد، دریچه‌ها برای تخلیه آب اضافی به‌صورت ثقلی باز می‌شوند. در زمان بارندگی شدید یا هنگامی که تراز دریا مانع تخلیه ثقلی است، دریچه‌ها بسته می‌شوند و ایستگاه پمپاژ برای انتقال آب اضافی به دریا به کار می‌رود. این سازوکار به مدیریت تراز مخزن و کاهش خطر آب‌گرفتگی در محدوده شهری کمک می‌کند.
این پروژه نشان می‌دهد که سطح فوقانی یک سازه بزرگ شهری می‌تواند هم‌زمان به‌عنوان فضای باز و منظر شهری استفاده شود، در حالی که سازه اصلی در ترازهای پایین‌تر وظایف هیدرولیکی خود را انجام می‌دهد. این ترکیب استفاده چندمنظوره از زمین شهری و پیوند زیرساخت‌های آبی با فضاهای عمومی را به نمایش می‌گذارد.
نظر شما