به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، با افزایش جمعیت شهرها، کمبود زمین، گرمایش جهانی و فشار برای حفظ فضاهای سبز در سطح شهر، نگاه برنامه‌ریزان شهری بیش از گذشته، به فضای زیر زمین، معطوف شده است. پژوهش‌های منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهند که فضای زیرزمینی دیگر فقط برای مترو، پارکینگ و تاسیسات شهری در نظر گرفته نمی‌شود، بلکه می‌تواند بخشی از راه‌حل شهرهای متراکم آینده برای تأمین فضا، افزایش تاب‌آوری در برابر تغییرات اقلیمی و ایجاد زیرساخت‌های کم‌کربن باشد.
بااین‌حال، تصور اینکه شهرهای آینده کاملا به زیر زمین منتقل شوند، با شواهد علمی فعلی سازگار نیست. پژوهش دیگری که در آوریل ۲۰۲۶سال منتشر شده است، نشان می‌دهد فضاهای زیرزمینی می‌توانند در برابر بعضی از مخاطرات طبیعی مقاوم باشند و به ساخت شهرهای فشرده و کم‌مصرف، کمک کنند، اما در برابر سیلاب‌های ناگهانی، آسیب‌پذیری بالایی دارند. بنابراین آینده محتمل‌تر، شهرهای ترکیبی روی زمین و زیر زمین است؛ یعنی انتقال بخشی از حمل‌ونقل، خدمات، انبارها، زیرساخت‌ها، فضاهای تجاری و حتی بعضی کاربری‌های عمومی به زیر زمین، نه انتقال کامل زندگی انسان.
هلسینکی؛ شهری که زیر زمین را برنامه‌ریزی کرده است
هلسینکی یکی از جالب‌ترین نمونه‌های جهان برای برنامه‌ریزی شهر زیرزمینی است. این شهر در کنار برنامه‌های عادی توسعه شهری، یک برنامه زیرزمینی دارد که در فرآیند اجرای طرح شهری هلسینکی مورداستفاده قرار می‌گیرد. رویکرد شهر این است که فضاهای زیر سطح زمین را به‌عنوان بخشی از ظرفیت بلندمدت شهر در نظر بگیرد، نه اینکه هر پروژه زیرزمینی به‌صورت جداگانه و بدون ارتباط با سایر پروژه‌ها ساخته شود. اهمیت هلسینکی در این است که زندگی زیرزمینی در آن فقط به شبکه حمل‌ونقل محدود نیست. تاسیسات فنی، فضاهای ورزشی، زیرساخت‌های شهری و کاربری‌های عمومی، در زیر زمین توسعه یافته‌اند و مدیران شهری تلاش می‌کنند این فضاها را با شبکه روی زمین مرتبط کنند. چنین مدلی می‌تواند در شهرهایی که با زمستان‌های سخت یا کمبود زمین مواجه‌اند، جذاب باشد. تجربه هلسینکی نشان می‌دهد که ایجاد شهر زیرزمینی موفق، نیازمند برنامه‌ریزی چند دهه‌ای، مدیریت دقیق آب، تهویه و ارتباط مناسب با سطح زمین است.
سنگاپور؛ آزمایشگاه آینده شهرهای زیرزمینی آسیا
شاید سنگاپور یکی از جدی‌ترین نمونه‌های آسیایی برای توسعه زیرزمین باشد. سازمان توسعه شهری این کشور در طرح جامع ۲۰۲۵، به‌طور رسمی بر استفاده بیشتر از فضای زیرزمینی تاکید کرده است. هدف اصلی این طرح، آزادکردن زمین‌های ارزشمند سطح شهر برای مردم، طبیعت و کاربری‌های دیگر است. شبکه‌های مترو، تونل‌های خدماتی، سیستم عمیق فاضلاب و غارهای زیرزمینی ذخیره‌سازی، از جمله زیرساخت‌هایی هستند که در این کشور، در زیر زمین توسعه یافته‌اند. در سال ۲۰۲۶ نیز سنگاپور برنامه‌ریزی زیرزمینی را جدی‌تر دنبال می‌کند. سازمان توسعه شهری این کشور اعلام کرده است که استفاده از فضاهای عمیق‌تر زیر زمین، از جمله غارهای زیرزمینی برای ذخیره‌سازی، در حال بررسی است. همچنین تونل‌های مشترک برای آب، برق و سایر خدمات، طراحی شده‌اند تا چندین زیرساخت به‌صورت هماهنگ، در زیر زمین قرار گیرند. این رویکرد یک نکته مهم را درباره آینده شهرها نشان می‌دهد؛ اینکه زیر زمین الزاما قرار نیست محل زندگی دائمی میلیون‌ها نفر باشد، بلکه می‌تواند به لایه‌ای دوم از شهر تبدیل شود که بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های پشتیبان شهر در آن انجام می‌شود.
مونترال؛ شهری که زندگی روزمره را به زیر زمین برده است
مونترال یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های جهان از زندگی شهری زیرزمینی است. شبکه زیرزمینی این شهر ، حدود ۳۲ کیلومتر مسیر پیاده‌روی زیرزمینی دارد و طبق اطلاعات رسمی شهر مونترال، روزانه نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر از آن استفاده می‌کنند. این شبکه به حدود چهار هزار فروشگاه، رستوران ، مراکز فرهنگی، هتل‌ها، ساختمان‌های اداری، دانشگاه‌ها و ایستگاه‌های مترو، متصل است. مزیت اصلی مونترال، اقلیم آن است. در شهری که زمستان‌های بسیار سرد دارد، زیر زمین می‌تواند محیطی محافظت‌شده برای رفت‌وآمد و فعالیت اقتصادی ایجاد کند. در تابستان نیز شبکه زیرزمینی، امکان دسترسی به بخش‌های مختلف مرکز شهر را بدون قرارگرفتن مستقیم در شرایط آب‌وهوایی، فراهم می‌کند. بااین‌حال، مونترال بیشتر یک «شهر زیرزمینی برای جابه‌جایی و خدمات» است تا شهری که بخش اصلی جمعیت در زیر زمین زندگی کند. این تفاوت برای تصور آینده شهرهای زیرزمینی بسیار مهم است.
توکیو؛ زیر زمین به‌عنوان راه‌حل شهر فوق‌متراکم
توکیو یکی دیگر از نمونه‌های آسیایی است که بخش مهمی از عملکرد شهری آن در زیر زمین جریان دارد. شبکه گسترده مترو، فضاهای تجاری زیرزمینی، مسیرهای پیاده‌روی و زیرساخت‌های شهری باعث شده‌اند بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های روزانه شهر از سطح زمین، پایین‌تر برود. در چنین شهری، زیر زمین به یک لایه مکمل، برای سطح شهر تبدیل شده است. تجربه توکیو نشان می‌دهد که استفاده از زیر زمین می‌تواند به افزایش ظرفیت یک شهر، بدون اشغال بیشتر سطح زمین کمک کند، اما این مدل محدودیت‌هایی نیز دارد. هرچه تعداد زیرساخت‌ها و کاربری‌های زیرزمینی بیشتر شود، هماهنگی میان آن‌ها پیچیده‌تر می‌شود و خطراتی مانند سیلاب، آتش‌سوزی، اختلال در تهویه و مشکلات تخلیه اضطراری، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. پژوهش‌های جدید هشدار می‌دهند که شهرهای زیرزمینی باید هم‌زمان با افزایش خطر رویدادهای اقلیمی طراحی شوند.
نظر شما