به گزارش خبرگزاری ایمنا، دهم ربیعالاول در تقویم مناسبتهای اسلامی، یادآور یکی از مهمترین پیوندهای تاریخ اسلام است؛ پیوند حضرت محمد(ص) و حضرت خدیجه(س). ازدواجی که تنها یک اتفاق در زندگی شخصی پیامبر نبود و بعدها با آغاز رسالت، نقش حضرت خدیجه(س) در حمایت از پیامبر و آیین نوپا، معنایی تاریخی و ماندگار پیدا کرد.
در میان آثار ادبی که تلاش کردهاند بخشی از زندگی این بانوی بزرگ را روایت کنند، رمان «یوما» نوشته مریم راهی جایگاه قابل توجهی دارد. این کتاب را انتشارات کتاب نیستان منتشر کرده و موضوع اصلی آن، فرازهایی از زندگی حضرت خدیجه(س) است، اما «یوما» قرار نیست یک زندگینامه خشک و خطی باشد. نویسنده با انتخاب قالب رمان، تلاش کرده مخاطب را به فضای زندگی حضرت خدیجه(س) نزدیک کند؛ به خانه، روابط، گفتوگوها، دغدغهها و لحظههایی که شاید در روایتهای تنها تاریخی کمتر دیده شوند.
یکی از ویژگیهای «یوما»، تلاش برای تصویر کردن حضرت خدیجه(س) در مقام یک شخصیت زنده و انسانی است. خدیجه اینجا تنها همسر پیامبر نیست؛ او زنی است که انتخاب میکند، میاندیشد، احساس میکند، دل میبندد و در نهایت، تمام وجودش را در مسیر ایمانی که به آن باور دارد، به میدان میآورد.
منابع معرفی کتاب نیز تأکید کردهاند که داستان از ساعتهای منتهی به ولادت حضرت فاطمه زهرا(س) آغاز میشود و نویسنده همزمان با روایت فضای خانه پیامبر، ذهنیت حضرت خدیجه و نگاه مردم مکه را وارد داستان میکند. همین شیوه موجب میشود مخاطب علاوهبر شخصیت خدیجه، تصویری از فضای اجتماعی مکه در آن دوران نیز به دست آورد.
در واقع، «یوما» تنها قصه یک زن نیست؛ قصه رویارویی یک زن با جامعهای است که ارزشهای خاص خود را دارد و در آن ثروت، جایگاه اجتماعی و نسبت خانوادگی از مهمترین معیارهای اعتبار محسوب میشود. در چنین فضایی، انتخاب حضرت خدیجه(س) برای زندگی با محمد(ص)، انتخابی فراتر از مناسبات معمول اجتماعی به تصویر کشیده میشود.
چرا «یوما»؟ نام کتاب نیز خود بخشی از جذابیت آن است. بنا بر معرفی اثر، «یوما» عبارتی عربی است که کنیز حضرت خدیجه (س) او را با آن خطاب میکند. نویسنده روایت را به یک زاویهدید ثابت محدود نکرده و در بخشهایی، روایت میان شخصیتها و نگاههای مختلف جابهجا میشود. این تغییر زاویه دید، اگرچه ممکن است برای برخی مخاطبان در ابتدای مطالعه نیازمند دقت بیشتری باشد، اما در عین حال به داستان امکان میدهد یک واقعه را از چند منظر ببیند.
از سوی دیگر، توصیف فضای مکه، خانه پیامبر(ص)، روابط میان شخصیتها و پرداختن به جزئیات زندگی روزمره، موجب شده «یوما» بیش از آنکه تنها بازگویی چند واقعه تاریخی باشد، تلاشی برای ساختن یک جهان داستانی باشد؛ جهانی که مخاطب بتواند در آن قدم بزند و شخصیت حضرت خدیجه(س) را از نزدیکتر ببیند.
«یوما»؛ پیشنهادی برای دوباره دیدن خدیجه
شناخت حضرت خدیجه(س) بدون توجه به نقش او در زندگی پیامبر(ص) کامل نمیشود. در منابع اسلامی از ایمان، همراهی و حمایت او از پیامبر با اهمیت فراوان یاد شده است. در گزارشی از سخنان پیامبر(ص) نیز حضرت خدیجه(س) بهعنوان بانویی معرفی شده که در زمانی که دیگران پیامبر را تکذیب میکردند، او را تصدیق کرد و با دارایی خود از پیامبر حمایت کرد. ققم
همین وجه از شخصیت حضرت خدیجه(س) است که «یوما» را برای مخاطب امروز نیز قابل تأمل میکند؛ زنی که ثروت و موقعیت اجتماعی داشت، اما ارزش واقعی زندگی را در جای دیگری جستوجو کرد و انتخابش، در نهایت، به یکی از ماندگارترین پیوندهای تاریخ اسلام انجامید.در روایتهای مربوط به زندگی پیامبر(ص)، حضرت خدیجه(س) تنها همسر ایشان نیست؛ او همراه روزهای تنهایی پیامبر است؛ زنی که پیش از آنکه اسلام به یک جریان بزرگ تاریخی تبدیل شود، در کنار پیامبر ایستاد.
ادبیات داستانی وقتی به سراغ شخصیتهای تاریخی میرود، یک امکان مهم در اختیار مخاطب قرار میدهد: دیدن انسان پشت نام تاریخی.«یوما» نیز از همین امکان استفاده میکند. مریم راهی در این اثر، به سراغ یکی از مهمترین زنان تاریخ اسلام رفته تا بخشی از زندگی او را در قالب داستان روایت کند؛ روایتی که به گفته معرفیهای منتشرشده، با نثری ادبی، توصیفهای جزئی و تغییر زاویه دید شکل گرفته است.
به همین دلیل، اگر سالروز ازدواج پیامبر(ص) و حضرت خدیجه(س) را تنها یک مناسبت تقویمی ندانیم و آن را فرصتی برای شناخت بیشتر این بانوی بزرگ بدانیم، «یوما» میتواند یکی از گزینههای خواندنی برای ورود دوباره به جهان زندگی حضرت خدیجه(س) باشد.
یکی از بخش های کتاب صحنههایی از ازدواج حضرت خدیجه(س) و فضای خانه را روایت میکند:«کنیزکان از آن سوی پرده به تهنیت، چنان هلهلهای به پا میکنند که در تمام بطحاء میپیچد. آنگاه خدیجه که دوشادوش زنان به این سوی پرده آمده و در حضور ابوطالب سر از زمین برنمیگیرد، به سرخی گونه از شدت شرم میگوید: و از خدایم میخواهم که عزتم بخشد در کنار بنده محبوبش محمد امین…»
این برش کوتاه، یکی از ویژگیهای اصلی رمان را نشان میدهد، اینکه نویسنده به جای آنکه تنها بگوید «حضرت خدیجه با پیامبر ازدواج کرد»، تلاش میکند صحنه ازدواج را بسازد؛ هلهلهها، پردهها، حضور ابوطالب، شرم خدیجه و نامی که برای پیامبر بر زبان میآورد؛ «محمد امین».
نظر شما