به گزارش خبرگزاری ایمنا، هر سال با نزدیک شدن به زمان برگزاری آزمون سراسری، فضای خانههای بسیاری از دانشآموزان کنکوری دستخوش تغییر میشود. ساعتهای طولانی مطالعه، برنامهریزیهای فشرده، کلاسهای آموزشی، آزمونهای آزمایشی و نگرانی از آینده، بخشی از زندگی روزمره صدها هزار دانشآموزی است که خود را برای یکی از مهمترین رقابتهای علمی کشور آماده میکنند و در این میان، آنچه کمتر از نتایج آزمون مورد توجه قرار میگیرد، فشارهای روانی و هیجانی است که بسیاری از داوطلبان در طول این مسیر تجربه میکنند.
کنکور برای گروهی از دانشآموزان تنها یک آزمون علمی-تحصیلی نیست و به نقطهای سرنوشتساز تبدیل شده که موفقیت یا شکست در آن را معادل آینده شغلی، جایگاه اجتماعی و حتی رضایت خانواده میدانند و همین نگاه، گاهی موجب میشود استرس و اضطراب از یک واکنش طبیعی به عاملی آسیبزا تبدیل شود؛ عاملی که میتواند تمرکز، حافظه، کیفیت یادگیری و حتی سلامت جسم و روان دانشآموز را تحت تأثیر قرار دهد.
بسیاری از مشاوران و روانشناسان آموزشی معتقدند بخش قابل توجهی از افت عملکرد داوطلبان، نه به دلیل ضعف علمی، بلکه ناشی از ناتوانی در مدیریت اضطراب و فشارهای روانی است. دانشآموزی که ماهها برای موفقیت در آزمون کنکور سراسری تلاش کرده، ممکن است تنها به دلیل استرس بیش از اندازه، نتواند توانایی واقعی خود را در جلسه آزمون نشان دهد و از سوی دیگر، خانوادهها نیز گاهی ناخواسته با انتظارات بالا، مقایسه فرزندان با دیگران یا تأکید بیش از حد بر نتیجه، بر این فشار روانی میافزایند.
در سالهای اخیر، توجه به سلامت روان دانشآموزان کنکوری بیش از گذشته مورد تأکید قرار گرفته است؛ آمادگی ذهنی و روانی، در کنار آمادگی علمی، یکی از مهمترین عوامل موفقیت در آزمونهای سرنوشتساز به شمار میرود و بر همین اساس، شناخت عوامل ایجادکننده استرس، آگاهی از نشانههای اضطراب و فراگیری روشهای علمی مدیریت آن، نهتنها میتواند کیفیت مطالعه را افزایش دهد، بلکه به حفظ سلامت روان دانشآموزان در یکی از حساسترین دورههای زندگی آنان نیز کمک میکند.
در این گزارش سعی کردهایم با بررسی مهمترین عوامل ایجاد استرس در میان دانشآموزان کنکوری، راهکارهای مؤثر برای مدیریت اضطراب و حفظ آرامش ذهنی در مسیر آمادگی برای کنکور مورد بررسی قرار بگیرد.
داوطلبان کنکور، استرس خود را در حد بهینه نگه دارند / خودتخریبی ممنوع
مجید مهدیه، مشاور کنکور و مشاور تحصیلی مدارس نمونهدولتی درباره مدیریت استرس و اضطراب در آزمون کنکور به خبرنگار ایمنا میگوید: استرس و اضطراب در زمان آزمون امری طبیعی و حتی لازم است، زیرا در حد متعادل میتواند موجب افزایش تمرکز، کارایی و بهبود عملکرد داوطلب شود؛ با این حال، زمانی که میزان استرس بیش از حد افزایش پیدا کند، تأثیر منفی بر عملکرد فرد گذاشته و منجر به افت کارایی میشود، بنابراین هدف اصلی باید مدیریت استرس باشد و نه حذف کامل آن و لازم است داوطلبان، استرس خود را در حد بهینه نگه دارند تا بتوانند بهترین عملکرد را در جلسه آزمون از خود نشان دهند.
وی با بیان اینکه در روزهایی که دانشآموزان و خانوادههای آنها با استرس و اضطراب آزمون مواجه هستند، رعایت چند نکته میتواند به مدیریت بهتر شرایط کمک کند، میافزاید: نخست آنکه باید از کمالگرایی پرهیز شود؛ لازم نیست همه چیز کامل و بینقص پیش برود، بلکه «کافی بودن» مهمتر از «کامل بودن» است، ازاینرو به جای تأسف و پشیمانی از گذشته و مقایسه دانشآموز با دیگران، بهتر است بر زمان حال تمرکز و این پرسش مطرح شود که «اکنون چه کاری میتوان انجام داد تا یادگیری بهتر شود؟ اکنون چه اقدامی میتواند نتیجه را حتی برای اندکی بهبود ببخشد؟»
مشاور کنکور و مشاور تحصیلی مدارس نمونهدولتی ادامه میدهد: به جای خودتخریبی و غرق شدن در حسرت گذشته، باید عملگرا بود و تلاش کرد در همین بازه زمانی نیز عملکرد خود را بهبود بخشید؛ دنیا جای بزرگی است و فرصتها زیاد است و هر کس سهمی دارد و ما با با ارتقا خود میتوانیم سهم خود را زیاد کنیم، پس به جای مقایسه دانشآموز با بقیه، باید بر عملکرد او و روشهای بهبود آن متمرکز شد.
کنکور آخرین فرصت زندگی نیست، اما فرصت ارزندهای است
مهدیه با تاکید بر اینکه آزمون کنکور آخرین فرصت زندگی نیست، ولی فرصت بسیار مهم و ارزندهای است، پس کنکور را بیش از حد بزرگ یا بیش از حد کوچک نشماریم، عنوان میکند: مهم است دانشآموزان مهارتهای خود آرامسازی را یاد بگیرند و در شرایط قبل از آزمون تمرین کنند تا در موقع استرس مخرب، بدن بهطور اتوماتیک آن را به کار گیرد.
وی اضافه میکند: خانوادهها باید در این شرایط پر فشار و استرس، با همدلی به فرزندان خود کمک کنند تا بتوانند هیجانات و ناملایمات این مسیر پررنج را تجربه کرده و در نتیجه رشد و بلوغ شخصیتی پیدا کنند؛ پس لازم است خانوادهها توجه داشته باشند که فضای خانواده به جای رقابتی بودن، علمی و آرامشبخش شود.
مشاور کنکور و مشاور تحصیلی مدارس نمونهدولتی با اشاره به اینکه خانوادهها باید ارزش علم، مطالعه و دانایی را در ذهن خود و فرزندانشان تقویت کنند تا فضای خانه با یادگیری، مطالعه و روایتهای الهامبخش پیوند بخورد، خاطرنشان میکند: در سال کنکور به ویژه ایام منتهی به برگزاری این آزمون، چه درس خواندن و چه درس نخواندن هر دو همراه با رنج است، بنابراین نباید دانشآموزی را که به ظاهر بیخیال است، به تنبلی، بیعرضگی یا بیغیرتی متهم کرد و همچنین مقایسه کردن فرزندان حتی با بیان خاطرات شخصی والدین یا مثالهایی از افراد موفق رفتاری نادرست و آسیبزا است.
مهدیه میافزاید: خانوادهها بهتر است به جای فکر کردن و ارائه راهحلهای متعدد، بیشتر شنونده باشند و با درک رنج و سختی فرزندانشان اجازه دهند آنها احساسات خود را تجربه و ابراز کنند.
والدین نقش شنونده را برای فرزندان داشته باشند
مجتبی یوسفزاده، مشاور تحصیلی و کنکور و مشاور مدارس استعدادهای درخشان به خبرنگار ایمنا میگوید: خانوادهها باید بدانند که نیازی نیست به دانشآموز یا فرزندشان توصیهای کنند یا بگویند «نگران نباش، سال آینده درست میشود!» زیرا چنین توصیههایی در شرایط اضطرابی هیچ کمکی به فرزند نمیکند و بهتر است خانوادهها در این زمان باقیمانده، اگر احساس کردند فرزندشان دچار اضطراب است و قصد دارند با او صحبت کنند، بیشتر نقش شنونده را داشته باشند و به حرفهای او گوش فرا دهند.
وی با بیان اینکه دانشآموزان و خانوادهها باید مراقب باشند تا درگیر فضای مجازی نشوند، بهویژه خبرهایی که در رابطه با کنکور منتشر میشود، میافزاید: بسیاری از این خبرها توسط مؤسسههایی منتشر میشود که جنبه تبلیغاتی دارند و حتی توصیههای به ظاهر خوب آنها میتواند بهطور غیرمستقیم اضطراب ایجاد کند، بنابراین بهتر است خانوادهها و دانشآموزان در روزهای باقیمانده تا برگزاری آزمون کنکور، از دنبال کردن اخبار و فضای مجازی پرهیز کنند، زیرا ممکن است موجب افزایش استرس شود.
مشاور تحصیلی و کنکور ادامه میدهد: اگر دانشآموز علائمی از اضطراب مانند تپش قلب یا خستگی شدید نشان دهد، بهتر است خانواده برای مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه با فرزندشان به یک پیادهروی ساده بروند و در این مدت گفتوگوی کوتاه و آرامی داشته باشند.
چطور استرس سر جلسه آزمون کنکور سراسری را مدیریت کنیم؟
یوسفزاده درباره استرس سرجلسه آزمون برای دانشآموزان عنوان میکند: بخشی از کنکور مربوط به تلاش و زحمت برای درس خواندن است و بخش دیگر آن، ارائه تواناییها در جلسه آزمون است؛ درواقع هنر این است که دانشآموز بتواند در جلسه آزمون، استرس را مدیریت کند.
وی اضافه میکند: ممکن است دانشآموز در ابتدای آغاز آزمون با سوالات سخت مواجه شود؛ اگر سوال اول بسیار دشوار باشد، باید روحیه خود را از دست ندهد و تکنیکی به نام «رهاسازی ذهن» را به کار ببرد؛ در این روش، دانشآموز چند سوال سخت را کنار میگذارد و به سوالات بعدی میپردازد تا فشار و استرس کاهش پیدا کند و بتواند عملکرد بهتری داشته باشد.
مشاور تحصیلی و کنکور خاطرنشان میکند: گاهی دانشآموز ممکن است در پاسخ به یک سوال سخت معطل شود، در این شرایط باید توجه داشته باشد که صبر کردن برای سوال سخت میتواند زمان او را از دست بدهد و بهترین کار این است که کنار آن سوال سخت علامتی بزند، آن را رها کند و به سوالات بعدی بپردازد، زیرا ممکن است سوالات بعدی آسانتر باشد و اگر وقت اضافه آورد، مجدد به سوالات علامتگذاری شده بازگردد و پاسخ دهد.
یوسفزاده میافزاید: یکی از علل اضطراب و استرس دانشآموزان در جلسه آزمون، شتابزدگی در ابتدای کار است و وقتی دانشآموز بهمحض شروع آزمون میخواهد همه سوالات را سریع پاسخ دهد، اضطراب افزایش پیدا میکند، ازاینرو بهتر است قبل از شروع، به صندلی خود تکیه دهد، تنفس عمیق داشته باشد و سپس با ذکر صلوات یا آیه قرآنی فرایند پاسخگویی را آغاز کند؛ این روش کمک میکند از شتابزدگی جلوگیری و آرامش نسبی برقرار شود.
وی تاکید میکند: بسیاری از دانشآموزان بهویژه دختران، هنگام پاسخدادن به دفترچه نخست، متوجه نمیشوند که فشار روانی موجب کاهش قند خون میشود؛ کاهش قند خون اضطراب را افزایش میدهد و تمرکز و دقت را کاهش میدهد، بنابراین تغذیه ساده و مصرف کمی آب در جلسه میتواند به دانشآموز کمک کند تا از افت قند و افزایش اضطراب جلوگیری شود.
از تغییرات اساسی در سبک زندگی دانشآموزان کنکوری خودداری شود
مشاور مدارس استعدادهای درخشان با اشاره به تغییر خواب و تغییر برنامه تغذیه دانشآموزان کنکوری میگوید: با توجه به تغییر خواب و برنامه تغذیه در روزهای منتهی به کنکور، باید توجه داشت که در این مقطع دیگر زمان تغییرات اساسی نیست و در این روزها هر فرد در وضعیت طبیعی خود قرار دارد و بهتر است خانوادهها از توصیههای مکرر خودداری کنند، زیرا در این زمان چنین توصیههایی نهتنها کمکی نمیکند بلکه میتواند اضطراب دانشآموز را افزایش دهد.
یوسفزاده با تاکید بر اینکه دانشآموزان این توصیهها را در طول سال تحصیلی از والدین، معلمان یا رسانهها بارها شنیدهاند و تکرار آن در روزهای پایانی ضرورتی ندارد، عنوان میکند: هر فرد بهتر است با همان روال طبیعی و سبک زندگی خود ادامه دهد تا از فشار روانی ناشی از تغییرات ناگهانی جلوگیری شود، بنابراین خانوادهها نباید فرزند خود را در هفته باقیمانده به تغییر خواب یا تغذیه مجبور کنند، چراکه ایجاد چنین تغییراتی در این بازه زمانی نه مؤثر است و نه به آرامش روانی دانشآموز کمک میکند.
به گزارش ایمنا، کنکور سراسری اگرچه یکی از مهمترین مراحل تحصیلی برای بسیاری از دانشآموزان به شمار میرود، اما نباید به بهایی برای از دست رفتن آرامش، سلامت روان و اعتمادبهنفس آنها تبدیل شود.
واضح است که موفقیت در این آزمون تنها به میزان مطالعه وابسته نیست، بلکه توانایی مدیریت استرس، حفظ تعادل روانی و برخورداری از حمایت خانواده و مشاوران نیز نقشی تعیینکننده در عملکرد داوطلبان دارد، ازاینرو ایجاد فضایی آرام در خانه، پرهیز از مقایسه دانشآموزان با دیگران، توجه به استراحت، تغذیه و خواب کافی و بهرهگیری از روشهای علمی کنترل اضطراب میتواند مسیر آمادگی برای کنکور را هموارتر کند.
نباید فراموش کرد که کنکور تنها یکی از ایستگاههای زندگی است، نه تمام آن و حفظ سلامت روان و امید به آینده، سرمایهای ارزشمندتر از هر رتبه و نتیجهای است و میتواند زمینهساز موفقیتهای پایدار در ادامه مسیر زندگی و تحصیل باشد.
نظر شما