به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در دو دهه گذشته، موفقیت یک شهر بهطور عمده با معیارهایی همچون میزان بهرهمندی از فناوری، توسعه زیرساختهای دیجیتال و کارایی نرمافزاری سنجیده میشد، اما با بالغشدن انقلاب صنعتی چهارم و افزایش چشمگیر تحرک نیروی کار، سرمایه و بهویژه «استعدادها»، نگاه به شاخصهای برتری شهری دگرگون شده است. بر اساس جدیدترین گزارشهای بینالمللی، از جمله نسخه ۲۰۲۵ «رصدخانه جهانی شهرهای جذاب» به نویسندگی مدیر مؤسسخ تحقیقاتی شهرهای شهروندمحور هوشمند در دانشگاه فرانسیسکو دو ویتوریا، اکنون پرسش اصلی دیگر «چقدر هوشمند» بودن یک شهر نیست، بلکه «چقدر جذاب» بودن آن برای انسانهاست.
گزارش یادشده تأکید میکند که شهرهای امروز دیگر تنها مکانهایی برای سکونت نیستند، بلکه در سطح جهانی برای جذب افراد مستعد با یکدیگر رقابت میکنند. در عصری که کار ترکیبی و از راه دور عادی شده و متخصصان میتوانند بهراحتی از میان قارهها یکی را برگزینند، توانایی جذب و نگهداشتن استعدادها به معیاری تعیینکننده برای شکوفایی شهری تبدیل شده است. بر این اساس، راز موفقیت یک شهر کمتر به موقعیت جغرافیایی آن وابسته و بیشتر به انتخاب آگاهانه انسانها گره خورده است.
تغییر مسیر از فناوری به انسانمحوری
ارزش اقتصادی امروز دیگر از نزدیکی فیزیکی به منابع طبیعی نمیآید، بلکه از «چگالی نوآوری» و تعاملات خلاقانه انسانی سرچشمه میگیرد. بر این اساس، فناوری دیگر هدف نهایی شهرها نیست، بلکه ابزاری برای توانمندسازی انسانها محسوب میشود. این نگاه، سه رکن اصلی شهرهای جذاب را مشخص میکند که شامل «فناوری در خدمت بهبود زندگی و کار شهروندان»، «استعداد بهعنوان یک چرخه خودتقویتکننده» و «مدارا و پذیرش اجتماعی بهعنوان زیربنایی که تعیین میکند آیا یک شهر برای شهروندان جهانی احساس امنیت و خوشآمدگویی ایجاد میکند یا خیر» میشود.
گزارش «شهرهای مغناطیسی» مؤسسه Gensler که در سال ۲۰۲۵ منتشر شده، نیز مؤید این دیدگاه است. این گزارش که بر اساس نظرسنجی از ۳۳ هزار نفر در ۶۵ شهر جهان تهیه شده، نشان میدهد که نزدیک به یکسوم از ساکنان شهرهای بزرگ در حال برنامهریزی برای خروج از محل سکونت خود هستند. این آمار هشداردهنده، شهرها را ناگزیر از بازنگری در اولویتهایشان میکند.
مغناطیس و سودآوری؛ دو ضلع معادله جذابیت شهری
بر اساس مدل ارائهشده در رصدخانه جهانی شهرهای جذاب، انتخاب یک شهر توسط افراد مستعد در دو مرحله انجام میشود. نخست واکنش عاطفی که بر پایه تصویر ذهنی، خاطرات، رسانهها و شهرت شهر شکل میگیرد و سپس ارزیابی عقلانی. این دو مرحله در معادله سادهای خلاصه میشود؛ اینکه جذابیت شهر برابر است با حاصلضرب مغناطیس شهر در سودآوری شهر. به عبارت دیگر، یک شهر ممکن است بسیار زیبا و تأثیرگذار (مغناطیس بالا) باشد، اما اگر هزینه زندگی در آن بهشدت بالا باشد (سودآوری پایین)، نمیتواند در بلندمدت استعدادها را حفظ کند، شهری که تنها کارآمد و ارزان، اما فاقد جذابیت عاطفی و هویت فرهنگی باشد نیز در رقابت جهانی بازنده خواهد بود.
مغناطیس شهر خود از سه لایه زمانی تشکیل شده است. گذشته (هویت تاریخی، فرهنگی و هنری)، حال (کیفیت زندگی روزمره، خلاقیت، اخلاق و انسجام اجتماعی) و آینده (چشمانداز شهر برای سرمایهگذاری در نوآوری، آموزش و فناوری). مردم نهتنها یک شهر را برای آنچه امروز هست، بلکه برای آنچه برمیگزینند که وعده میدهد در آینده به آن تبدیل شود.
ظهور شهرهای میانی و کاهش انحصار کلانشهرها
یکی از مهمترین یافتههای گزارشهای جدید، افزایش جذابیت شهرهای متوسط و کوچک در برابر کلانشهرهای شلوغ و گرانقیمت است. برای مثال، گزارش «اروپای نوظهور» به شهرهایی همچون پلزن در جمهوری چک، بورگاس در بلغارستان، کلاپیدا در لیتوانی، کوشیتسه در اسلواکی و کلوش-ناپوکا در رومانی اشاره میکند که با ارائه هزینههای عملیاتی ۲۰ تا ۳۰ درصد کمتر نسبت به پایتختها، نیروی کار ماهر و کیفیت زندگی بالاتر، به قطبهای جدید رشد تبدیل شدهاند.
شهر «ویلانوئوا ای لا گلت رو» در اسپانیا، با راهاندازی مراکز کارآفرینی و پردیسهای نوآوری موفق شده است جوانان مستعد را به ماندن در شهر خود ترغیب کند. در همین زمینه، شبکه C4TALENT با مشارکت شهرهایی همچون «نیرادیهازا» در مجارستان، آلیتوس در لیتوانی و وربرگ در سوئد، برنامهای منسجم برای جذب و حفظ استعدادها به اجرا گذاشته که شامل سه مرحله جذب (برندسازی شهری)، پذیرش (کمک به مهاجران برای تشریفات اداری و مسکن) و ادغام (دورههای زبان و توسعۀ حرفهای) است.
سنگاپور، بانکوک و تایپه؛ پیشتازان آسیایی در رقابت جهانی
در تازهترین رتبهبندی «بهترین شهرهای جهان ۲۰۲۶» که توسط مرکز مشاوره رزوننس و با همکاری مؤسسه ایپسوس منتشر شده، لندن برای یازدهمین سال پیاپی در صدر قرار دارد. پس از آن نیویورک، پاریس، توکیو و مادرید رتبههای دوم تا پنجم را به خود اختصاص دادهاند، اما نکته قابلتوجه، حضور سنگاپور در رتبه ششم و بانکوک در رتبه بیستودوم است که نشاندهنده پیشرفت سریع شهرهای آسیایی در جذب استعداد و سرمایه است. تایپه نیز با کسب رتبه ۶۳ و امتیاز بالا در زمینه رستورانهای درجه یک، جاذبههای گردشگری خانوادگی و زیرساختهای دوچرخهسواری، جایگاه خود را نسبت به سال قبل بهبود بخشیده است.
همه این گزارشها به یک جمعبندی مشترک میرسند؛ اینکه شهرهایی در آینده موفقتر خواهند بود که خود را نه بهعنوان مجموعهای از سختافزارها و حسگرها، بلکه بهعنوان بسترهایی برای شکوفایی پتانسیل انسانی تعریف کنند. چنین شهرهایی میان مغناطیس و سودآوری، هویت و فرصت و آرمانهای بزرگ و قابلیت استطاعت، تعادل برقرار میکنند. شهرها باید با شهروندان خود همچون مشتریانی بااستعداد رفتار کنند و اگر چنین نکنند، آن مشتریان بهسادگی جای دیگری را برای زندگی انتخاب خواهند کرد.
نظر شما