به گزارش خبرگزاری ایمنا، در سالهای اخیر، نظام آموزشی کشور تجربهای متفاوت و کمسابقه را پشت سر گذاشت؛ تجربهای که با گسترش آموزش مجازی آغاز شد و سبک یادگیری دانشآموزان را به شکل قابل توجهی تغییر داد. این تغییر ناگهانی و به ناچار، اگرچه امکان ادامه آموزش را فراهم کرد، اما چالشهای جدیدی را نیز در حوزه یادگیری، تمرکز و سلامت روان دانشآموزان به وجود آورد.
در فضای آموزش مجازی، ارتباط مستقیم و چهرهبهچهره میان معلم و دانشآموز کاهش یافت و همین موضوع بر کیفیت تعامل آموزشی تأثیر گذاشت، دانشآموزان در محیطی غیرحضوری درس خواندند و فرصت تجربه کامل فضای مدرسه، رقابت سالم و یادگیری حضوری را از دست دادند.
با نزدیک شدن به امتحانات و هاله ابهام امتحانات حضوری یا مجازی برای دانشآموزان نهایی، بسیاری دانشآموزان با احساس اضطراب و نگرانی روبهرو شدند که این نگرانیها بیشتر ناشی از اطمینان نداشتن نسبت به میزان یادگیری، روشهای مطالعه و نحوه روبهرو شدن با شرایط امتحان است.
از سوی دیگر، تغییر سبک زندگی آموزشی باعث شده است که برخی دانشآموزان در مدیریت زمان، تمرکز و برنامهریزی دچار مشکل شوند. استفاده طولانیمدت از ابزارهای دیجیتال و کاهش نظم درسی، از عواملی است که بر آمادگی ذهنی آنها برای امتحانات تأثیر گذاشته است.
تمرکز در خانه و پشت صفحه نمایشها سختتر از چیزی بود که فکر میکردم
سیاوش اصلانی، یکی از دانشآموزان که در مقطع هفتم تحصیل میکند، به خبرنگار ایمنا میگوید: «وقتی کلاسها مجازی شد، اول فکر میکردم خیلی راحتتر است. لازم نبود صبح زود بیدار شوم یا به مدرسه بروم، اما بعد از مدتی فهمیدم تمرکز کردن در خانه و پشت صفحه نمایشها خیلی سختتر از چیزی است که فکر میکردم. گاهی معلم درس میداد، اما ذهنم جای دیگری بود و آخر کلاس حس میکردم چیز زیادی یاد نگرفتهام.
الان که به امتحان یا حضور در کلاس فکر میکنم، بیشتر از قبل استرس میگیرم. گاهی با خودم میگویم شاید بقیه بهتر از من درس را فهمیدهاند و فقط من عقب ماندهام و همین فکرها باعث میشود حتی وقتی میخواهم درس بخوانم، ذهنم آرام نباشد.
چیزی که بیشتر اذیتم میکند این است که نمیتوانم مانند قبل راحت سؤال بپرسم، هنگامی که مدارس حضوری بود، اگر چیزی را نمیفهمیدم، سریع از معلم یا دوستم میپرسیدم، اما در کلاس مجازی خیلی وقتها سؤالهایم در ذهنم میماند و همین باعث شد بعضی درسها برایم سختتر شود.
با این وجود، وقتی با دوستانم حرف میزنم، میبینم بسیاری از آنها همین نگرانی را دارند و همین موضوع باعث میشود کمی آرامتر شوم و با خودم بگویم باید ادامه بدهم و از تلاش کردن دست نکشم.»
در دوران کلاسهای مجازی بیشتر از هر چیز نگرانی را در چهره فرزندم میدیدم
مریم احمدی که مادر یکی از دانشآموزان پایه هفتم است، به خبرنگار ایمنا میگوید: «در دوران کلاسهای مجازی بیشتر از هر چیز نگرانی را در چهره فرزندم میدیدم. ساعتهای زیادی روبهروی گوشی و لپتاپ مینشست، اما آخر روز میگفت حس میکنم چیزی یاد نگرفتهام؛ این جمله را بارها از او شنیدم و برای من شنیدنش سخت بود.
حالا با نزدیک شدن امتحانات، این اضطراب بیشتر شده است. بیشتر از خود امتحان، نگران این است که نکند بخشی از درسها را خوب یاد نگرفته باشد. گاهی تا دیروقت بیدار میماند، درس میخواند، اما باز هم احساس میکند کافی نیست و همین ذهنش را خستهتر میکند.
من بهعنوان مادر سعی میکنم بیشتر از اینکه درباره نمره از او سؤال بپرسم، او را آرام نگه دارم، چراکه گاهی دانشآموزان بیشتر از درس، به این نیاز دارند که کسی نگرانی آنها را بفهمد و بدون قضاوت کنارشان باشد. فکر میکنم این روزها مهمترین وظیفه ما والدین این است که فشار را کمتر کنیم و یادمان باشد فرزندان ما دوره متفاوت و سختی را پشتسر گذاشتهاند و آرامش آنها از هر نمرهای مهمتر است.»
از بین رفتن مرز بین درس و زندگی
سارا زیبایی، یکی از دانشآموزان دبیرستانی که در رشته ادبیات تحصیل میکند، به خبرنگار ایمنا میگوید: «برای من بزرگترین مشکل کلاسهای مجازی این بود که مرز بین درس و زندگی عادی از بین رفت. همان جایی که استراحت میکردم، غذا میخوردم یا با خانواده بودم، تبدیل شده بود به کلاس درس و ذهنم هیچوقت احساس نمیکرد از فضای مدرسه بیرون آمدهام.
بعد از مدتی احساس خستگی عجیبی داشتم که بیشتر ذهنی بود تا جسمی، ساعتها به صفحه نگاه میکردم، اما آخر روز احساس میکردم مغزم پر است و در عین حال چیزی یادم نمانده و این موضوع کمکم موجب اضطراب شد بهویژه نزدیک امتحانها.
بعضی شبها قبل از خواب به طور مدام به تکلیفها و درسهایی که خوب نفهمیده بودم فکر میکردم و ذهنم خاموش نمیشد. اضطرابم بیشتر از خود امتحان، بابت این بود که نکند آماده نباشم یا نتوانم آن چیزی را که بلدم نشان بدهم، الان سعی میکنم با خودم مهربانتر باشم، یاد گرفتهام که شرایط برای همه متفاوت بوده و نباید خودم را به خاطر سخت بودن این مسیر سرزنش کنم؛ هنوز هم استرس دارم، اما بهتر میتوانم آن را بشناسم و مدیریت کنم.»
از پشت صفحه نمایش درس دادن بدون دیدن واکنش واقعی دانشآموزان کار سادهای نبود
کاظمی که معلم پایه هشتم است نیز به خبرنگار ایمنا میگوید: «وقتی آموزش مجازی شروع شد، معلمها هم همچون دانشآموزان وارد شرایط تازهای شدند که هیچکس برایش آمادگی کامل نداشت. از پشت صفحه نمایش درس دادن، بدون دیدن واکنش واقعی دانشآموز، کار سادهای نبود، گاهی نیز صحبت میکردم و فقط چند تصویر خاموش روبهرویم بود.
یکی از سختترین بخشها این بود که نمیتوانستم همچون کلاس حضوری متوجه شوم کدام دانشآموز درس را فهمیده و کدام نه؛ در کلاس درس حضوری از نگاه به چهرهها، سوالها یا حتی سکوتشان خیلی چیزها مشخص میشود، اما در فضای مجازی این ارتباط کمتر شده بود و همین برای من هم اضطراب ایجاد میکرد.
بسیاری از دانشآموزانم کمحرفتر شدند، برخی افت تحصیلی پیدا کردند، برخی مضطربتر شدند و برخی فقط خسته بودند، من میدیدم که پشت بیحوصلگی بعضی از آنها، نگرانی و فشار روانی زیادی وجود دارد و به نظرم مهمترین چیزی که دانشآموزان امروز به آن نیاز دارند، فقط آموزش درسی نیست، بلکه احساس امنیت روانی، شنیده شدن و اطمینان خاطر است و گاهی یک گفتوگوی کوتاه و همدلانه بیشتر از چند صفحه درس به آنها کمک میکند.
مدرسه فقط محل درس خواندن نیست
یکی از معلمان مقطع ابتدایی نیز با اشاره به اینکه برای دانشآموزان خردسال، مدرسه فقط محل درس خواندن نیست، بلکه محل ارتباط، بازی، یادگیری کنار هم و رشد اجتماعی است، به خبرنگار ایمنا میگوید: «وقتی کلاسها مجازی شد، من خیلی زود متوجه شدم که بچهها فقط از درس دور نشدهاند، بلکه از بخشی از تجربه کودکی خود فاصله گرفتهاند.
بسیاری از دانشآموزانم در کلاس ساکت بودند، اما از لحن حرف زدنشان میشد فهمید اضطراب دارند، برخی وابستهتر شده بودند، برخی تمرکز نداشتند و برخی بسیار زود خسته میشدند، این تغییرات برای سن آنها طبیعی بود، اما نیاز به توجه داشت.
گاهی والدین نگران افت درسی فرزندشان بودند، اما من بیشتر نگران حال روحی بچهها بودم، وقتی ذهن کودک آرام نباشد، یادگیری هم سختتر میشود و پیش از آموزش، باید احساس آرامش و امنیت بازگردد و باور دارم که با صبوری، محبت و همراهی میشود این فاصله را جبران کرد.»
دانشآموزان بعد از تجربه کلاسهای مجازی بیشتر از همیشه نیاز به همراهی دارند
سعید جدیدی که پدر یکی از دانشآموزان ابتدایی است، به خبرنگار ایمنا میگوید: «در دوران آموزش مجازی از نزدیک دیدم که درس خواندن برای بچهها چقدر فرق کرده بود. شاید از بیرون ساده به نظر میرسید که در خانهاند و کلاس دارند، اما واقعیت این بود که فشار ذهنی زیادی را تحمل میکردند؛ فشاری که همیشه هم دیده نمیشد.
فرزند من با نزدیک شدن امتحانات بیشتر مضطرب میشود. گاهی موقع درس خواندن تمرکز ندارد، اما خودش را مجبور میکند ساعتهای طولانی پشت میز بماند چون فکر میکند باید بیشتر بخواند تا عقبماندگیها جبران شود. این فشار گاهی از خود امتحان سختتر است.
دانشآموزان بعد از تجربه کلاسهای مجازی بیشتر از همیشه نیاز به همراهی دارند. نه فقط همراهی در درس، بلکه همراهی روانی و عاطفی و اینکه بدانند اگر نگران یا خسته هستند یا اگر استرس دارند، کسی آنها را درک میکند.»
اضطراب و نگرانی در دانشآموزانی که بخش مهمی از تحصیل خود را در فضای مجازی گذراندهاند / برنامهریزی درسی منظم یکی از مؤثرترین راهها برای افزایش احساس کنترل است
فاطمه رضازاده، روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه دانشآموزانی که بخش مهمی از تحصیل خود را در فضای مجازی گذراندهاند، در آستانه امتحانات با اضطراب و نگرانی بیشتری مواجه میشوند، به خبرنگار ایمنا میگوید: این اضطراب اغلب ناشی از احساس کمبود آمادگی، تجربه کمتر از محیط واقعی امتحان و ترس از نتیجه است و نکته مهم این است که این احساس قابل مدیریت و کنترل است.
وی با بیان اینکه نخستین قدم برای کاهش اضطراب، پذیرش این واقعیت است که داشتن مقداری استرس طبیعی است، میافزاید: وقتی دانشآموز بداند که این احساس در میان بسیاری از همسنوسالانش وجود دارد، فشار روانی او کمتر میشود، اما انکار یا سرکوب اضطراب آن را تشدید میکند.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با اشاره به اینکه برنامهریزی درسی منظم یکی از مؤثرترین راهها برای افزایش احساس کنترل است، تصریح میکند: تقسیم درسها به بخشهای کوچک و قابل مدیریت باعث میشود ذهن کمتر احساس فشار کند. مطالعه پیوسته و کوتاهمدت بسیار مؤثرتر از مطالعه فشرده و شب امتحانی است.
رضازاده با بیان اینکه تمرین تستزنی و مرور فعال نیز نقش مهمی در افزایش آمادگی دارد، ادامه میدهد: وقتی دانشآموز با نمونه سؤالها و شرایط مشابه امتحان آشنا میشود، ترس او از ناشناخته بودن کاهش مییابد و اعتمادبهنفس بیشتری پیدا میکند.
افکار منفی را مدیریت کنید / پشت سر گذاشتن امتحانات با حفظ آرامش، تمرین مستمر و اعتمادبهنفس
وی با بیان اینکه مدیریت افکار منفی اهمیت زیادی دارد، میگوید: جملاتی همچون «من نمیتوانم» یا «شکست میخورم» باید با افکار واقعبینانهتر همچون «من تلاش میکنم و بهتر میشوم»، جایگزین شوند، این تغییر نگرش تأثیر مستقیم بر کاهش اضطراب دارد و باید توجه داشت که خواب کافی، تغذیه مناسب و استراحت منظم نیز از عوامل مهم در عملکرد ذهن هستند.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با اشاره به اینکه ذهن خسته توانایی یادگیری و تمرکز کمتری دارد، بنابراین حفظ تعادل میان مطالعه و استراحت ضروری است، اضافه میکند: نقش خانواده در این میان بسیار مهم است و حمایت عاطفی، پرهیز از مقایسه و کاهش فشارهای غیرضروری میتواند فضای امنتری برای دانشآموز ایجاد کند و احساس آرامش او را افزایش دهد.
رضازاده با بیان اینکه دانشآموز باید بداند که امتحان تنها یک مرحله از مسیر یادگیری است، نه پایان آن و با حفظ آرامش، تمرین مستمر و اعتمادبهنفس، میتوان این دوره را با موفقیت پشت سر گذاشت و تجربهای مثبت از آن ساخت، میافزاید: مقایسه کردن خود با دیگران یکی از مهمترین دلایل اضطراب در دوران درس خواندن است، ممکن است کسی ظاهر آرامی داشته باشد، اما درون او هم نگرانیهایی وجود داشته باشد که دیده نمیشود.
اشتباه کردن بخشی از یادگیری است / با زمانبندی کوتاهتر، استراحتهای منظم و برنامه ساده تمرکز خود را تقویت کنید
وی با اشاره به اینکه بهتر است به جای نگاه کردن به مسیر دیگران، دانشآموزان به پیشرفت خودت نسبت به دیروز توجه کنند، تصریح میکند: رقابت اصلی افراد با نسخه دیروز خود آنها و اشتباه کردن بخشی از یادگیری است، دانشآموزان باید توجه داشته باشند اگر مطلبی را فراموش کردند، در امتحانی خوب عمل نکردند یا موضوعی را دیرتر متوجه شدند، این به معنی ناتوان بودن آنها نیست.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه مغز انسان از طریق تمرین، تکرار و حتی اشتباه رشد میکند و هر اشتباه میتواند پلی برای فهم بهتر باشد، ادامه میدهد: ارزش فقط با نمره، امتحان یا عملکرد در کلاس تعیین نمیشود و تواناییها، تلاش، اخلاق، مهربانی، پشتکار و تجربههایی که از سختیها به دست آوردهاند، بخش مهمی از شخصیت آنها را میسازند و بسیار ارزشمند است.
رضازاده با اشاره به اینکه گاهی بعد از کلاسهای مجازی، تمرکز کردن سختتر از قبل میشود، میگوید: این موضوع نشانه تنبلی نیست، ذهن مدتی به مدل دیگری از یادگیری عادت کرده و حالا دوباره در حال تنظیم شدن است و دانشآموزان با زمانبندی کوتاهتر، استراحتهای منظم و برنامه ساده میتوانند دوباره تمرکز خود را تقویت کنند.
با توجه به فرارسیدن امتحانات، نقش خانوادهها و نظام تربیتی بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. دانشآموزان نهتنها با چالشهای درسی، بلکه با فشارهای روانی ناشی از انتظارات نیزروبهرو هستند. این فشارها در بعضی موارد میتواند اضطراب آنها را افزایش دهد.
از منظر روانشناسی، اضطراب امتحان یک واکنش طبیعی به موقعیتهای ارزیابی است، اما زمانی که شدت آن افزایش پیدا میکند، میتواند عملکرد تحصیلی را تحت تأثیر قرار دهد و با توجه به این موضوع، مدیریت صحیح این احساسات و آموزش مهارتهای مقابلهای اهمیت ویژهای دارد.
در چنین شرایطی، آگاهی از روشهای صحیح مطالعه، برنامهریزی اصولی، مدیریت استرس و ایجاد تعادل میان درس و استراحت میتواند نقش مهمی در کاهش نگرانی دانشآموزان داشته باشد، همچنین حمایت عاطفی خانواده و مدرسه، عامل مهمی در افزایش اعتمادبهنفس آنها محسوب میشود.
در این گزارش تلاش داشتیم با نگاهی تربیتی و روانشناختی، به بررسی وضعیت دانشآموزانی بپردازیم که تجربه آموزش مجازی را پشتسر گذاشتهاند و اکنون با چالشهای امتحانات روبهرو هستند تا بتوان تصویری روشنتر از دغدغهها و نیازهای آنها ارائه داد.
نظر شما