«مناجات حضرت علی (ع) در مسجد کوفه» دعایی منسوب به امام علی است که عالمان شیعه آن را در شمار اعمال عبادی مسجد کوفه نقل کردهاند. اگرچه این دعا از اعمال مسجد کوفه شمرده شده است، اما حالوهوای آن بیش از هر زمان دیگری با شبها و سحرهای ماه مبارک رمضان هماهنگ است؛ زمانی که دلها آمادهتر، اشکها جاریتر و فاصله انسان با آسمان کوتاهتر است.
در سکوت سحر، آنگاه که روزهداران با قلبی شکسته به درگاه خدا میایستند، تکرار «مولای یا مولای» معنایی تازه پیدا میکند؛ گویی صدای مناجات امام علی از قرنها پیش، با زمزمه امروز ما پیوند میخورد.
به همین دلیل، بسیاری از اهل دل، خواندن این مناجات را در شبهای قدر و سحرهای رمضان فرصتی ناب برای توبه، امید و بازگشت میدانند.
این مناجات با جملهای تکاندهنده آغاز میشود:
«اللّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ یَوْمَ لَا یَنْفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ»
خدایا، از تو امان میخواهم در روزی که مال و فرزندان سودی نمیبخشند.
آغاز مناجات، یادآور صحنههای هولناک قیامت است؛ روزی که پشیمانی سودی ندارد، گناهکاران با چهرههایشان شناخته میشوند، هیچکس بار دیگری را بر دوش نمیکشد، عذرخواهی پذیرفته نمیشود و حتی نزدیکترین پیوندهای انسانی فرزند، همسر، پدر و مادر توان نجات انسان را ندارند. فضایی که توصیف آن در این دعا، شباهتی آشکار با آیات قرآن دارد، هرچند نام «قیامت» بهصراحت در متن نیامده است.
ساختار و محتوای مناجات امیرالمومنین
این مناجات در مجموع شامل دو بخش و ۳۲ فراز است:
- بخش نخست با درخواست «امان» آغاز میشود و با اشاره به سختیها و ویژگیهای روز واپسین، از خداوند رهایی از عذاب آن روز طلب میشود.
- بخش دوم با تکرار جانسوز «مولای یا مولای» در ابتدای هر فراز شکل میگیرد؛ جایی که بنده، خدا را با یکی از نامها و صفاتش خطاب میکند و در برابر هر صفت الهی، به ضعف و فقر و ناتوانی خویش اعتراف میکند و رحمت میطلبد.
در این نجوا، خداوند با نامهایی چون: مولا، مالک، عزیز، خالق، عظیم، قوی، غنی، معطی، حی، باقی، دائم، رازق، جواد، معافی، کبیر، هادی، رحمان، سلطان، دلیل، غفور، غالب، رب و متکبر خوانده میشود؛
و انسان در برابر او، خود را عبد، مملوک، ذلیل، مخلوق، حقیر، ضعیف، فقیر، سائل، فانی، زائل، مبتلا، ضال، متحیر، مذنب و خاشع میبیند.
همین تقابلِ باشکوه میان عظمت مطلق الهی و کوچکی انسان، به این مناجات حال و هوایی عمیق و تأثیرگذار داده است.
متن کامل مناجات امیرالمومنین (ع)
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ ﴿یَوْمَ لا یَنْفَعُ مَالٌ وَ لا بَنُونَ، إِلّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ﴾ وَ أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ ﴿یَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَی یَدَیْهِ یَقُولُ یَا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلا﴾ وَ أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ یَوْمَ ﴿یُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِیمَاهُمْ، فَیُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِی وَ الْأَقْدَامِ﴾ وَ أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ ﴿یَوْمَ لا یَجْزِی وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَیْئاً، إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ﴾
خدایا از تو امان میخواهم، «روزی که هیچ مال و اولادی سود نمیدهد، مگر کسی که قلبی سالم [از آلودگیها] به پیشگاه خداوند بیاورد» و از تو امان میخواهم «روزی که ستمکار [از شدت حسرت] دستهای خود را به دندان میگزد [و] میگوید: ایکاش همراه این پیامبر راهی [بهسوی حق] انتخاب میکردم!» و از تو امان میخواهم روزی که «گناهپیشگان را از نشانههایشان میشناسند، پس موهای جلوی سر و پاهایشان را میگیرند [و به دوزخشان میاندازند]» و از تو امان میخواهم «روزی که هیچ پدری چیزی [از عذاب را] از فرزندش دفع نمیکند و نه هیچ فرزندی برطرفکنندۀ چیزی از [عذابِ] پدر خویش است، بهیقین وعدۀ خداوند حق است.»
وَ أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ ﴿یَوْمَ لا یَنْفَعُ الظَّالِمِینَ مَعْذِرَتُهُمْ، وَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ﴾ وَ أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ ﴿یَوْمَ لا تَمْلِکُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَیْئا، وَ الْأَمْرُ یَوْمَئِذٍ لِلَّهِ﴾ وَ أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ ﴿یَوْمَ یَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِیهِ، وَ أُمِّهِ وَ أَبِیهِ، وَ صَاحِبَتِهِ وَ بَنِیهِ، لِکُلِّ امْرِی ءٍ مِنْهُمْ یَوْمَئِذٍ شَأْنٌ یُغْنِیهِ﴾؛ وَ أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ یَوْمَ ﴿یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدِی مِنْ عَذَابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنِیهِ، وَ صَاحِبَتِهِ وَ أَخِیهِ، وَ فَصِیلَتِهِ الَّتِی تُؤْوِیهِ، وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ جَمِیعا ثُمَّ یُنْجِیهِ، کَلّا إِنَّهَا لَظَی نَزَّاعَةً لِلشَّوَی﴾
و از تو امان میخواهم «روزی که عذرخواهی ستمکاران هیچ سودی به حالشان ندارد و برای آنان لعنت و سرای بدی [چون دوزخ] است» و از تو امان میخواهم «روزی که کسی از کسی چیزی [از عذاب] را دفع نمیکند، در آن روز حکومت و فرمانروایی ویژۀ خداست» و از تو امان میخواهم «روزی که آدمی از برادرش میگریزد و از مادر و پدرش و از همسر و فرزندانش؛ در آن روز هرکس از آنان را گرفتاری و کاری است که برای او [از اینکه نتواند به کار دیگر بپردازد] بس است» و از تو امان میخواهم روزی که «گناهپیشه آرزو میکند ایکاش میتوانست فرزندانش را در برابر [نجات از] عذابِ آن روز عوض دهد! و همسر و برادرش را و خویشانِ نزدیکش را که به او پناه میدادند و نیز همۀ کسانی که در زمینند، تا او را [از عذاب] برهانند؛ چنین نیست [که راه نجاتی برایش باشد]، همانا آتش سوزنده زبانه میکشد، درحالیکه اعضا و پوستِ سر را برمیکَند.»
مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْمَوْلَی وَ أَنَا الْعَبْدُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْعَبْدَ إِلّا الْمَوْلَی؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْمَالِکُ وَ أَنَا الْمَمْلُوکُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمَمْلُوکَ إِلا الْمَالِکُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْعَزِیزُ وَ أَنَا الذَّلِیلُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الذَّلِیلَ إِلّا الْعَزِیزُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْخَالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمَخْلُوقَ إِلّا الْخَالِقُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْعَظِیمُ وَ أَنَا الْحَقِیرُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْحَقِیرَ إِلّا الْعَظِیمُ؟
مولایم ای مولای من، تو مولایی و من بندهام، آیا رحم میکند به بنده جز مولا؟ مولایم ای مولای من، تو مالکی و من بندهام، آیا رحم میکند به بنده جز مولا؟ مولایم ای مولای من، تو عزیزی و من خوار، آیا رحم میکند به خوار جز عزیز؟ مولایم ای مولای من، تو خالقی، من مخلوق، آیا رحم میکند به مخلوق جز خالق؟ مولایم ای مولای من، تو باعظمتی و من ناچیز، آیا رحم میکند به ناچیز جز باعظمت؟
مَوْلایَ یَا مَ وْلایَ، أَنْتَ الْقَوِیُّ وَ أَنَا الضَّعِیفُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الضَّعِیفَ إِلّا الْقَوِیُّ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْغَنِیُّ وَ أَنَا الْفَقِیرُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْفَقِیرَ إِلّا الْغَنِیُّ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْمُعْطِی وَ أَنَا السَّائِلُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ السَّائِلَ إِلا الْمُعْطِی؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْحَیُّ وَ أَنَا الْمَیِّتُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمَیِّتَ إِلا الْحَیُّ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْبَاقِی وَ أَنَا الْفَانِی، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْفَانِیَ إِلا الْبَاقِی؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الدَّائِمُ وَ أَنَا الزَّائِلُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الزَّائِلَ إِلا الدَّائِمُ؟
مولایم ای مولای من، تو نیرومندی و من ناتوان، آیا رحم میکند به ناتوان جز نیرومند؟ مولایم ای مولای من تو بینیازی و من نیازمند، آیا رحم میکند به نیازمند جز بینیاز؟ مولایم ای مولای من، تو عطا بخشی و من گدا، آیا رحم میکند به گدا جز عطابخش؟ مولایم ای مولای من، تو زندهای و من مرده، آیا رحم میکند به مرده جز زنده؟ مولایم مولای من، تو باقی هستی و من فانی، آیا رحم میکند به فانی جز باقی؟ مولایم ای مولای من، تو پایندهای و من از بین رونده، آیا رحم میکند به از بین رونده جز پاینده؟
مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الرَّازِقُ وَ أَنَا الْمَرْزُوقُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمَرْزُوقَ إِلا الرَّازِقُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْجَوَادُ وَ أَنَا الْبَخِیلُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْبَخِیلَ إِلا الْجَوَادُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْمُعَافِی وَ أَنَا الْمُبْتَلَی، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمُبْتَلَی إِلا الْمُعَافِی؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْکَبِیرُ وَ أَنَا الصَّغِیرُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الصَّغِیرَ إِلا الْکَبِیرُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْهَادِی وَ أَنَا الضَّالُّ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الضَّالَّ إِلا الْهَادِی؟
مولایم ای مولای من، تو روزیدهندهای و من روزی دادهشده، آیا رحم میکند به روزی دادهشده جز روزی دهنده؟ مولایم ای مولای من، تو باسخاوتی و من بخیل، آیا رحم میکند به بخیل جز باسخاوت؟ مولایم ای مولای من، تو سلامتبخشی و من گرفتار، آیا رحم میکند به گرفتار جز سلامتبخش؟ مولایم ای مولای من، تو بزرگی و من کوچک، آیا رحم میکند به کوچک جز بزرگ؟ مولایم ای مولای من، تو راهنمایی و من گمراه، آیا رحم میکند به گمراه جز راهنما؟
مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الرَّحْمَنُ وَ أَنَا الْمَرْحُومُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمَرْحُومَ إِلا الرَّحْمَنُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ السُّلْطَانُ وَ أَنَا الْمُمْتَحَنُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمُمْتَحَنَ إِلا السُّلْطَانُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الدَّلِیلُ وَ أَنَا الْمُتَحَیِّرُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمُتَحَیِّرَ إِلا الدَّلِیلُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْغَفُورُ وَ أَنَا الْمُذْنِبُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمُذْنِبَ إِلا الْغَفُورُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْغَالِبُ وَ أَنَا الْمَغْلُوبُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمَغْلُوبَ إِلا الْغَالِبُ؟
مولایم ای مولای من، تو رحمکنندهای و من رحمشده، آیا رحم میکند به رحمشده جز رحمکننده؟ مولایم ای مولای من، تو سلطانی و من آزمایششده به بلاها، آیا رحم میکند به آزمایششده به بلاها جز سلطان؟ مولایم ای مولای من، تو راهنمایی و من سرگردان، آیا رحم میکند به سرگردان جز راهنما؟ مولایم ای مولای من، تو آمرزندهای و من گناهکار، آیا رحم میکند به گناهکار جز آمرزنده؟ مولایم ای مولای من، تو پیروزی و من شکستخورده، آیا رحم میکند به شکستخورده جز پیروز؟
مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الرَّبُّ وَ أَنَا الْمَرْبُوبُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْمَرْبُوبَ إِلا الرَّبُّ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، أَنْتَ الْمُتَکَبِّرُ وَ أَنَا الْخَاشِعُ، وَ هَلْ یَرْحَمُ الْخَاشِعَ إِ لا الْمُتَکَبِّرُ؟ مَوْلایَ یَا مَوْلایَ، ارْحَمْنِی بِرَحْمَتِکَ وَ ارْضَ عَنِّی بِجُودِکَ وَ کَرَمِکَ وَ فَضْلِکَ؛ یَا ذَا الْجُودِ وَ الْإِحْسَانِ، وَ الطَّوْلِ وَ الامْتِنَانِ، بِرَحْمَتِکَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.
مولایم ای مولای من، تو پرورندهای و من پروریده، آیا رحم میکند به پروریده جز پرورنده؟ مولایم ای مولای من، تو بزرگمنشی و من فروتن، آیا رحم میکند به فروتن جز بزرگمنش؟ مولایم ای مولای من، به من رحم کن به رحمتت و به جود و کرم و فضلت از من راضی شو، ای دارای جود و احسان و عطا و مهربانی و محبت، به مهربانیات ای مهربانترین مهربانان.
دانلود مناجات امیرالمومنین با صدای علی فانی (پخش آنلاین)
صدای علی فانی سالهاست با حال و هوای مناجات و شبهای قدر گره خورده است. اجرای او از مناجات امیرالمومنین، ترکیبی از سادگی، خشوع و سوز دل است که فضای معنوی ویژهای ایجاد میکند.
دانلود فایل صوتی مناجات امیرالمومنین با صدای علی فانی
چرا مناجات امیرالمومنین اینقدر دلنشین است؟
مناجات حضرت علی (ع) فقط دعا نیست؛ آیینهای است که انسان در آن ضعف و امید خود را همزمان میبیند. کلماتش نه از سر عادت، که از دل تجربهای عمیق با خداوند برآمده است.
در این مناجات:
- بنده از گذشته خود شرمنده است
- اما از رحمت خدا ناامید نیست
- میترسد، اما پناهگاهش همان کسی است که از او میترسد
همین تضاد عاشقانه است که این نجوا را جاودانه کرده است.
سوالات متداول درباره مناجات امیرالمومنین (ع)
مناجات امیرالمومنین در کدام کتابها آمده است؟
این مناجات در منابع معتبر دعایی شیعه نقل شده است؛ از جمله:
- المزار الکبیر
- المزار
- البلد الامین
- بحارالانوار
- زاد المعاد
- و نیز مفاتیح الجنان.
عالمان شیعه این دعا را در بخش اعمال مسجد کوفه آوردهاند، هرچند سند مستقلی برای آن ذکر نشده است.
آیا سند معتبری برای مناجات امیرالمومنین ذکر شده است؟
این دعا به امام علی منسوب است، اما در منابع یادشده، سند مشخص و متصل برای آن نقل نشده است. با این حال، برخی پژوهشگران معتقدند از نظر محتوا و سبک، این مناجات شباهت قابل توجهی با دیگر ادعیه مأثور از اهلبیت (ع) دارد.
بهترین زمان خواندن مناجات امیرالمومنین چه زمانی است؟
اگرچه این دعا در شمار اعمال مسجد کوفه آمده است، اما بسیاری از اهل معرفت، شبها و سحرهای ماه مبارک رمضان را بهترین زمان برای خواندن آن میدانند.
فضای این مناجات بهویژه فرازهای مربوط به قیامت و تکرار «مولای یا مولای» با حالوهوای شبهای قدر و لحظات خلوت سحر تناسب ویژهای دارد و میتواند زمینهای برای توبه، اشک و بازگشت صادقانه به درگاه الهی باشد.
چرا مناجات امیرالمومنین بیشتر در ایام رمضان خوانده میشود؟
مضامین این دعا درباره قیامت، حسابرسی، امید به رحمت خدا و اعتراف به ضعف انسان است؛ موضوعاتی که در ماه رمضان و بهویژه شبهای قدر، بیشتر مورد توجه مؤمنان قرار میگیرد. به همین دلیل، این مناجات در میان دعاهای رمضانی جایگاه ویژهای یافته است.
نظر شما