به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، رمضانالمبارک نهمین ماه از تقویم قمری و یکی از مقدسترین ماهها برای مسلمانان جهان است؛ ماهی که قرآن کریم در آن نازل شده و روزهداری بهعنوان یک فریضه دینی در آن بر تمام مسلمانان بالغ و سالم واجب شده است. اما ورای اشتراکات اعتقادی، ماه رمضان در هر گوشه از جهان اسلام، به واسطه فرهنگ بومی و سنتهای کهن، رنگ و بویی منحصربهفرد به خود میگیرد و به جشنی از هویت، همبستگی و معنویت تبدیل میشود. در ادامه سفری به این تنوع فرهنگی، از سواحل جنوب شرق آسیا تا قلب آناتولی، در ماه پرفیض رمضان خواهیم داشت.
آداب پیشواز رمضان
آمادهسازی برای رمضان در بسیاری از فرهنگها هفتهها پیش از آغاز ماه شروع میشود. در اندونزی مردم به دو سنت کهن برای استقبال از این ماه روی میآورند. نخست، مراسم پادوسان (Padusan) است که در زبان جاوهای به معنای حمام کردن است. در این آیین، مسلمانان با مراجعه به چشمهها و دریاچههای طبیعی، به حمامی آیینی میپردازند تا خود را از لحاظ جسمی و روحی پیش از آغاز یک ماه روزهداری پاک کنند. این رسم که ریشه در دوران باستان جاوه دارد، به خوبی با سنتهای اسلامی ادغام شده و فرصتی برای دروننگری و خودسازی فراهم میآورد. حدود یک هفته مانده به رمضان نیز، خانوادههای اندونزیایی مراسم نگکار (Nyekar) را به جای میآورند. آنان با حضور در آرامستانها، بر مزار نیاکان و خویشاوندان خود گلبرگهای رز میپاشند و برایشان طلب آمرزش و دعا میکنند. این آیین که هدف آن تحکیم پیوندهای خانوادگی در آستانه ماهی مقدس است، حس ارتباط میان نسلها و احترام به گذشتگان را زنده نگه میدارد .
در نقطهای دیگر از جهان، در کشورهای حاشیه خلیج فارس همچون امارات، استقبال از رمضان با شادی کودکان گره خورده است. پانزده روز مانده به ماه مهمانی خدا، کودکان با پوشیدن لباسهای سنتی و به دست گرفتن کیسههای رنگی، در مراسمی به نام حق اللیله (Haq Al Laila) شرکت میکنند. آنها پس از نماز مغرب، با خواندن ترانههای محلی به در خانهها میروند و از صاحبان خانه آجیل و شیرینی هدیه میگیرند. در عراق، کویت، قطر و بحرین نیز مراسم مشابهی با نامهایی چون قرقاعون (Gargee'an) یا قرنقعوه (Qaranqasho) در شب پانزدهم رمضان برگزار میشود.
سحری؛ بانگ بیدارباش و برکت سفره
اندکی پیش از اذان صبح، شهرهای ترکیه هنوز هم با نوای طبلهای سنتی از خواب برمیخیزند. داولوچو (Davulcu) یا طبلزنانی که با پوشیدن لباسهای محلی عثمانی، در کوچهپسکوچهها میگردند و با کوبیدن بر طبلهای خود، روزهداران را برای سحری بیدار میکنند. اگرچه امروزه تلفنهای همراه تا حد زیادی جایگزین این سنت دیرینه شدهاند، اما بسیاری از شهرهای ترکیه آن را به عنوان میراثی فرهنگی زنده نگه داشتهاند و صدای طبل در سکوت شب، حال و هوایی نوستالژیک به ماه رمضان میبخشد . در مراکش، نقش بیدارباش بر عهده مردی به نام نفار (Nafar) است که با پوشیدن ردای سنتی و در دست گرفتن یک بوق یا شیپور کوچک (برنق)، در کوچهها راه میرود و مردم را به صرف آخرین وعده غذایی پیش از اذان دعوت میکند. این رسم که قرنها قدمت دارد، هنوز در بسیاری از محلههای قدیمی مراکش زنده است.
افطار و پایان یک روز با آغاز یک ضیافت
لحظه غروب آفتاب، اوج تحول معنوی و اجتماعی رمضان است. در سراسر جهان اسلام، روزهداران با ذکر دعا و با خوردن خرما و آب، روزه خود را باز میکنند؛ سنتی که برگرفته از سیره پیامبر اسلام (ص) است. اما به محض پایان یافتن این لحظه معنوی، هر کشور آیین و خوراکیهای ویژه خود را به صحنه میآورد.
در مصر، سفره افطار با غذاهای غنی و رنگارنگ آراسته میشود؛ از سوپ عدس یا مرغ گرفته تا محشی (انواع سبزیجات شکمپر)، برنج و گوشتهای کبابی. نوشیدنیهای شیرین و سنتی مانند شیرین بیان نیز در کنار این غذاها جایگاه ویژهای دارند. یکی از نمادهای اصلی ماه رمضان در مصر، فانوس رمضان است. این فانوسهای رنگارنگ که از چوب و شیشه ساخته میشوند، خیابانها و خانهها را نورباران میکند و نمادی از شادی و برکت این ماه به شمار میروند. کودکان آنها را به دست میگیرند و با خواندن ترانههای رمضانی در کوچهها میچرخند. صدای توپ افطار (Iftar Cannon) نیز که پیش از غروب آفتاب به صدا در میآید، اگرچه بیشتر جنبه تشریفاتی یافته، اما همچنان برای بسیاری از مصریها یادآور خاطرات کهن و لحظه شادیبخش افطار است.
در مراکش اما سفره افطار با یک غذای اصلی و غیرقابلانکار گره خورده است: حریره (Harira). این سوپ غلیظ و خوشعطر که با گوجهفرنگی، عدس، نخود، گوشت و انبوهی از ادویههای معطر طبخ میشود، تقریباً در هیچ سفره افطاری در مراکش غایب نیست. همراه با حریره، خرما، شیر، شیرینیهای عسلی مانند شباکیه (Chebakia) و نان تازه سرو میشود. پس از صرف افطار سبک و اقامه نماز مغرب، خانوادههای مراکشی دور هم جمع میشوند و وعده اصلی خود را که شامل انواع تاجین و کباب است، صرف میکنند.
در ترکیه نیز سفرههای افطار به همان اندازه مجلل و رنگین هستند. وعده غذایی معمولاً با خرما، زیتون، پنیر، نان مخصوص پیده (Pide) و سوپهای گرم مانند سوپ عدس یا سوپ ماست آغاز میشود. سپس نوبت به غذاهای اصلی مانند سبزیجات پر شده (دلمه)، کبابهای متنوع و خورشهای گوشتی میرسد. اما شیرینیهای مخصوص رمضان در ترکیه شهرتی جهانی دارند. گولاج (Güllaç)، دسری لطیف از لایههای نازک خمیر نشاستهای که در شیر و گلاب خیسانده شده و با گردو یا فندق تزئین میگردد، مهمان هر سفره افطار ترکی است. یکی از دیدنیترین جلوههای رمضان در ترکیه، نورافشانهای محیا (Mahya Lights) است؛ طنابهایی از چراغهای رنگارنگ که میان دو مناره مساجد بزرگ کشیده میشوند و با نوشتن عبارات دینی یا پیامهای خوشآمدگویی مانند خوش آمدی رمضان، شهرهای ترکیه را زینت میبخشند.
از سوی دیگر، در پاکستان و مالزی، فضای افطار حال و هوایی پرجنبوجوش و بازارمانند پیدا میکند. در این کشور، خیابانها به بازارهای بزرگی از غذاهای افطار تبدیل میشوند که در آنها انواع سمبوسه، پاکوره (سبزیجات یا گوشت سرخشده در خمیر) و نوشیدنیهای خنک موسوم به روحافزا به فروش میرسد. در مالزی نیز هر بعدازظهر، بازارهای رمضان در سراسر کشور برپا میشوند و صدها نوع غذا و دسر مخصوص که در بقیه ایام سال یافت نمیشوند، از نودلهای تند گرفته تا کیکهای سنتی نارگیلی و نوشیدنیهای رنگارنگ، را به نمایش میگذارند. این بازارها نهتنها محلی برای تهیه افطار، بلکه به یک جاذبه اجتماعی و فرهنگی برای مردم از هر قشری تبدیل شدهاند.
شامهای رمضان فراتر از یک وعده غذایی
پس از اقامه نماز عشا، شبزندهداری رمضان در بسیاری از فرهنگها ادامه مییابد. در کشورهای حوزه خلیج فارس مانند امارات و عربستان، یکی از رسوم دیرینه، دورهمیهای شبانه به نام غبقه (Ghabga) است. غبقه به دورهمی دوستانه و خانوادگی گفته میشود که پس از نماز تراویح و تا ساعات پایانی شب برگزار میگردد و طی آن، افراد دور هم جمع میشوند و وعدهای سبک از غذاهای محلی را صرف میکنند. این سنت، نمادی از سخاوت، مهماننوازی و تحکیم پیوندهای اجتماعی است.
در عراق نیز پس از افطار، رسم دیرینه دیگری زنده میشود: محیبس (Mheibes). این بازی سنتی که قدمت آن به دوران خلافت عباسیان در بیش از هزار سال پیش بازمیگردد، یکی از سرگرمیهای محبوب عراقیها در شبهای رمضان است. در این بازی که معمولاً در محلهها برگزار میشود، دو تیم شرکت میکنند. یک تیم انگشتری را در دست یکی از اعضای خود پنهان میکند و تیم مقابل باید با زیرکی و با خواندن زبان بدن و حالات چهره اعضای تیم حریف، حدس بزند که انگشتر در دست کیست. این بازی که گاه با مسابقات ملی و قوانین خاص خود همراه است، نهتنها یک سرگرمی، بلکه نمادی از هوش، همبستگی و حفظ سنتهای کهن در دل ماه رمضان است .
نظر شما