به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرها در دهههای اخیر، با چالشهای بزرگی در حوزه حملونقل از جمله افزایش جمعیت، رشد خودروهای شخصی، آلودگی هوا و ازدحام ترافیکی روبهرو بودهاند. در این شرایط، مدل «حملونقل بهعنوان خدمت (MaaS)» بهعنوان پاسخی نوین مطرح شده است. این مدل نه یک اپلیکیشن ساده، بلکه یک اکوسیستم پیچیده است که همه ارائهدهندگان خدمات حملونقل از مترو و اتوبوس گرفته تا دوچرخه، اسکوتر، خودروهای اشتراکی و سرویسهای درخواستی را در یک بستر واحد گرد هم میآورد. شهروندان میتوانند از طریق یک اپلیکیشن جامع، مسیرهای مختلف را مقایسه کنند، بلیت بخرند و در لحظه بهترین گزینه را برای جابهجایی انتخاب کنند.
برای شهرها، حملونقل بهعنوان خدمت یک ابزار کلیدی در کاهش ازدحام و انتشار کربن است. دادههایی که از طریق اپلیکیشنها تولید میشوند، به مدیران شهری امکان میدهند زیرساختها را بهتر مدیریت کنند و حتی فرصتهای شغلی جدید در بخشهای مرتبط ایجاد کنند. برای شهروندان نیز مزایای اصلی شامل سهولت استفاده، دسترسی به گزینههای متعدد، صرفهجویی در هزینهها و دریافت اطلاعات لحظهای است. این تجربه یکپارچه موجب میشود سفرهای روزانه سادهتر و کارآمدتر شوند و وابستگی به خودروهای شخصی کاهش پیدا کند.
سه ستون اصلی MaaS عبارت از ادغام چندوجهی، برنامهریزی سفر و اطلاعات لحظهای است. منظور از ادغام چندوجهی، ترکیب حملونقل عمومی، اشتراکی، پارکینگ و میکروموبیلیتی برای کاهش وابستگی به خودرو شخصی است. برنامهریزی سفر به کاربران اجازه میدهد مسیرها را بر اساس زمان، هزینه، میزان انتشار و راحتی مقایسه کنند. اطلاعات لحظهای نیز وضعیت سرویسها، تأخیرها، حوادث، میزان اشغال وسایل نقلیه و زمان سفر تخمینی را در اختیار کاربر قرار میدهد.
یکی از نوآوریهای مهم در حملونقل بهعنوان خدمت، مدلهای پرداخت و اشتراک است. سه مدل اصلی پرداخت شامل پرداخت بهازای استفاده، پسپرداخت و پیشپرداخت هستند. علاوه بر این، اشتراکهای دورهای جایگزین بلیتهای جداگانه میشوند و کیفپولهای دیجیتال امکان پرداخت یکپارچه برای همه خدمات را فراهم میکنند. این تحول نهتنها تجربه کاربر را سادهتر میکند، بلکه شفافیت مالی و کارایی سیستم را افزایش میدهد.
معماری داده در MaaS اهمیت حیاتی دارد. پلتفرمهای داده اطلاعات ایستا (مانند مسیرها و کرایهها) و پویا (مانند شرایط ترافیک یا آبوهوا) را مدیریت میکنند. رابطهای کاربری زبان مشترک سیستمها هستند و قابلیت همکاری بین بخشهای مختلف را تضمین میکنند تا اپراتورها و سرویسهای مختلف بدون مشکل در کنار هم کار کنند. در این میان، حاکمیت داده مشخص میکند چه سازمانی تصمیمگیر است و چه قوانینی بر اکوسیستم حاکم است. امنیت نیز از ابتدا در طراحی لحاظ میشود تا دادههای حساس کاربران محافظت شوند.
با این حال، پروژههای حملونقل بهعنوان خدمت با چالشهایی نیز روبهرو هستند. بزرگترین خطا این است که آن را فقط یک اپلیکیشن ساده بدانیم، در حالی که یک سیستم پیچیده و چندلایه است، همچنین وابستگی بیش از حد به یک ارائهدهنده، انعطافپذیری آینده را محدود میکند. اگر ادغام با حملونقل عمومی بهدرستی مدیریت نشود، پلتفرم به یک تجمیعکننده خصوصی تقلیل خواهد یافت.
نگاهی به آینده نشان میدهد که حملونقل بهعنوان خدمت با روندهای نوظهور تکامل خواهد یافت؛ وسایل نقلیه خودران بهویژه برای اتصالهای اول و آخر مسیر نقش مهمی خواهند داشت، حملونقل درخواستی امکان تجمیع سفرها و کاهش هزینهها را فراهم میکند و میکروموبیلیتی شامل دوچرخه و اسکوتر بهعنوان اجزای ضروری MaaS جایگاه ویژهای خواهد داشت.
معیارهای انتخاب پلتفرم حملونقل بهعنوان خدمت
وقتی یک شهر یا سازمان تصمیم میگیرد پلتفرم حملونقل بهعنوان خدمت را پیادهسازی کند، انتخاب شریک فناوری و معماری مناسب حیاتی است. این انتخاب فقط یک تصمیم نرمافزاری نیست، بلکه بر آینده کل اکوسیستم حملونقل شهری اثر میگذارد. چهار معیار اصلی مقیاسپذیری و انعطافپذیری، قابلیت همکاری، امنیت داده و تجربه کاربری در این انتخاب نقش تعیینکننده دارند.
پلتفرم باید توانایی رشد همزمان با افزایش کاربران و خدمات جدید را داشته باشد. شهرها پویا هستند و نیازهایشان همواره تغییر میکند؛ بنابراین یک سیستم موفق باید بتواند فناوریهای نو همچون جی ۵، یادگیری ماشین و وسایل نقلیه خودران را بدون نیاز به بازطراحی کامل در خود جای دهد. اگر مقیاسپذیری در نظر گرفته نشود، پلتفرم در آینده با فشار تقاضا دچار اختلال خواهد شد.
یکی از مهمترین ویژگیهای حملونقل بهعنوان خدمت، ادغام سرویسهای متنوع است. پلتفرم باید بتواند دادهها و خدمات اپراتورهای مختلف از حملونقل عمومی گرفته تا میکروموبیلیتی و پارکینگ را در یک بستر مشترک گردآوری کند. این قابلیت همکاری از طریق رابطهای کاربری و استانداردهای باز تضمین میشود و بدون آن، سیستم به یک جزیره بسته تبدیل خواهد شد و تجربه یکپارچه برای کاربر از بین میرود.
حجم عظیمی از دادههای حساس شامل اطلاعات مکانی، تراکنشهای مالی و الگوهای رفتوآمد در حملونقل بهعنوان خدمت تولید و نگهداری میشود، بنابراین امنیت باید از ابتدا در طراحی لحاظ شود. علاوه بر حفاظت سایبری، موضوع حاکمیت داده نیز اهمیت دارد: چه سازمانی مالک دادههاست؟ چه کسی حق استفاده و تحلیل آنها را دارد؟ پاسخ به این پرسشها اعتماد عمومی را شکل میدهد و موفقیت بلندمدت سیستم را تضمین میکند.
هرچند معماری فنی و امنیت حیاتی است، اما در نهایت موفقیت حملونقل بهعنوان خدمت به میزان پذیرش شهروندان بستگی دارد. یک رابط کاربری ساده، روان و قابلاعتماد موجب میشود مردم بهجای خودرو شخصی، به اکوسیستم MaaS روی بیاورند. اگر تجربه کاربری پیچیده یا پرخطا باشد، حتی بهترین زیرساختها نیز با شکست روبهرو خواهند شد.
هلسینکی؛ آزمایشگاه زنده حملونقل آینده
هلسینکی نخستین شهری بود که بهطور جدی مفهوم حملونقل بهعنوان خدمت را در مقیاس شهری پیادهسازی کرد. اپلیکیشن «Whim» که در سال ۲۰۱۷ راهاندازی شد، به شهروندان امکان میدهد همه شیوههای حملونقل از اتوبوس و مترو گرفته تا تاکسی، دوچرخه، اسکوتر و خودروهای اجارهای را در یک بستر واحد رزرو و پرداخت کنند. این اپلیکیشن با مدلهای اشتراک متنوع همچون مدل ۳۰ روزه و مدل بدون محدودیت زمانی هزینههای حملونقل را بهطور چشمگیری کاهش داده است. برای مثال، اشتراک پایه فقط ۶۰ یورو در ماه هزینه دارد، در حالی که نگهداری یک خودرو شخصی در فنلاند بین ۲۳۳ تا ۲۶۰ یورو در ماه برآورد شده است.
اپلیکیشن Whim بر پایه رابطهای کاربری باز و دادههای استاندارد حملونقل عمومی هلسینکی ساخته شده است. این ادغام دادهها موجب شده است که بلیتهای حملونقل عمومی، دوچرخههای شهری و حتی تاکسیها در یک سیستم یکپارچه عرضه شوند. سرمایهگذاری هلسینکی برای کل پروژه تا سال ۲۰۲۱ بیش از ۶۵ میلیون یورو بوده است. علاوه بر این، هلسینکی پروژههای نوآورانه دیگری نیز اجرا کرده است؛ از جمله GACHA، نخستین اتوبوس خودران مقاوم در برابر شرایط آبوهوایی سخت که ظرفیت حمل هشت نفر را دارد و در منطقه یاتکاساری آزمایش شد همچنین پلتفرم Bout بهعنوان «اوبر برای قایقها» امکان رزرو سفرهای دریایی در بیش از ۵۰ نقطه ساحلی هلسینکی و اسپو را فراهم کرده است.
هلسینکی در شاخصهای جهانی نیز جایگاه برجستهای دارد و در شاخص شهرهای هوشمند ۲۰۲۴ رتبه نهم جهان را کسب کرده و بهعنوان شهری با بهترین دوقلوی دیجیتال و مسئولترین سیستم حملونقل هوشمند معرفی شده است. هدف کلان این شهر آن است که در آینده نزدیک مالکیت خودروی شخصی برای شهروندان غیرضروری شود که با ترکیب نوآوریهای دیجیتال، سیاستهای پایدار و مشارکت شهروندان در حال تحقق است.
بارسلونا؛ شهر حسگرها و دوقلوی دیجیتال حملونقل
بارسلونا یکی از پیشگامان اروپا در زمینه حملونقل هوشمند و حملونقل بهعنوان خدمت است. این شهر با پروژه متروپلیس توانست یک دوقلوی دیجیتال حملونقل ایجاد کند که بر پایه دادههای حسگرهای اینترنت اشیا، دوربینهای ترافیک و دادههای پارکینگ طراحی شده است. این دوقلوی دیجیتال امکان شبیهسازی جریان ترافیک و توزیع بار شهری را فراهم میکند و نتایج آن چشمگیر است: استفاده از مراکز تجمیع بار و گروهبندی تقاضا توانسته مسافت سفر وسایل نقلیه را کاهش دهد و سودآوری لجستیک آخرینمایل را افزایش دهد.
بارسلونا با بهرهگیری از لاکرهای هوشمند و نوآوری در لجستیک شهری توانسته تحولی چشمگیر ایجاد کند. استفاده از این لاکرها هزینه متوسط تحویل کالا در سطح شهر را تا ۶۹.۳ درصد کاهش داده و کارایی زنجیره توزیع را بهطور محسوسی افزایش داده است. علاوه بر این، اجرای سیاست توزیع شبانه موجب شده است سرعت متوسط تحویلها ۱۲.۱ درصد بیشتر شود و در نتیجه فشار بر شبکه حملونقل روزانه کاهش یابد. این تغییرات به کاهش ۶ درصدی انتشار دیاکسید کربن منجر شده که نشان داده است بارسلونا نهتنها در حوزه حملونقل عمومی، بلکه در مدیریت هوشمند لجستیک شهری نیز پیشگام است.
بارسلونا همچنین از سیستمهای بینایی ماشین و شبکههای موسوم به عصبی برای پایش مناطق بارگیری و تخلیه استفاده میکند. دقت این مدلها در شناسایی فعالیتهای انسانی به ترتیب ۹۴.۹۰ درصد و ۹۵.۷۷ درصد گزارش شده است. علاوه بر این، پروژههای آزمایشی در ایستگاه مونکلوا و کریدور آ -۶ نشان دادند که با استفاده از محاسبات لبه میتوان حرکت تا ۱۲۲ نفر در دقیقه را با دقت ۹۱ تا ۹۸ درصد شناسایی کرد. این شهر در شاخصهای جهانی نیز جایگاه ممتاز دارد و بهعنوان سومین شهر هوشمند جهان و نخستین شهر اروپا معرفی شده است.
سنگاپور؛ پیشگام حملونقل بهعنوان خدمت در آسیا
سنگاپور در مسیر هوشمندی سه محور اصلی را دنبال میکند: رشد اقتصادی، انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی. این کشور در حوزه حملونقل یکی از بزرگترین بازارهای حملونقل بهعنوان خدمت در آسیا را ایجاد کرده است. ارزش بازار MaaS سنگاپور در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۱۰.۵ میلیون دلار بود و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۲ به ۴.۰۷ میلیارد دلار برسد که معادل رشد مرکب سالانه ۲۲.۵ درصد است.
سنگاپور با استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین توانسته پیشبینی تقاضا را بهبود دهد و مسیرها را بر اساس شرایط لحظهای ترافیک و آبوهوا تنظیم کند. الگوریتمهای هوش مصنوعی نهتنها زمان انتظار را کاهش دادهاند، بلکه تجربه کاربر را با پیشنهادهای شخصیسازیشده ارتقا دادهاند. ادغام وسایل نقلیه خودران در اکوسیستم حملونقل بهعنوان خدمت در حال آزمایش است و انتظار میرود نقش مهمی در اتصالهای اول و آخر مسیر ایفا کند.
سنگاپور در حوزه پرداختهای حملونقل هوشمند یکی از پیشگامان جهانی به شمار میرود. این کشور با راهاندازی سیستمهای پرداخت یکپارچه همه شیوههای جابهجایی از مترو و اتوبوس گرفته تا تاکسی، خودروهای اشتراکی، دوچرخه و اسکوترهای برقی را در یک بستر واحد گردآوری میکند. شهروندان با استفاده از یک کیفپول دیجیتال میتوانند هزینه سفرهای خود را بهصورت یکپارچه پرداخت کنند، بدون آنکه نیاز به بلیتهای جداگانه یا کارتهای متعدد داشته باشند. این کیفپولها بهطور مستقیم با حسابهای بانکی و کارتهای اعتباری متصل هستند و از فناوریهای NFC و QR Code برای تراکنشهای سریع و ایمن بهره میبرند. سیستمهای پرداخت سنگاپور بهگونهای طراحی شدهاند که قابلیت پرداخت بدون تماس و پرداخت بیومتریک از طریق اثر انگشت و تشخیص چهره را نیز پشتیبانی میکنند.
سنگاپور سرمایهگذاری عظیمی در توسعه حملونقل برقی و میکروموبیلیتی انجام داده است. شبکه گستردهای از ایستگاههای شارژ سریع برای خودروها و موتورسیکلتهای برقی در سطح شهر ایجاد شده و برنامه ملی این کشور هدفگذاری کرده است تا سال ۲۰۴۰ تمام خودروهای ثبتشده برقی یا هیبریدی باشند. در حوزه میکروموبیلیتی نیز بیش از ۷۵۰۰ دوچرخه و اسکوتر اشتراکی در نقاط مختلف شهر مستقر شدهاند که به سیستم پرداخت یکپارچه متصل هستند. این ادغام به کاربران کمک میکند بتوانند سفرهای ترکیبی همچون مترو + اسکوتر را بدون وقفه انجام دهند و هزینه کل سفر را در یک تراکنش واحد بپردازند. ترکیب فناوری، پرداخت یکپارچه، زیرساخت برقی و میکروموبیلیتی به تحقق اهداف پایداری سنگاپور کمک کرده است.
نظر شما