به گزارش خبرگزاری ایمنا، گر برایتان سوال شده که ارز ترجیحی چیست، چرا حذف شد و چه کالاهایی دیگر ارز دولتی دریافت نمیکنند، این گزارش جامع را تا انتها بخوانید. در ماههای اخیر حذف ارز ترجیحی از بسیاری از کالاهای اساسی به یکی از مهمترین موضوعات اقتصادی کشور تبدیل شده و بهطور مستقیم بر قیمت برنج، نهادههای دامی، روغن، دارو و حتی هزینه زندگی خانوارها تأثیر گذاشته است. در این مطلب به زبان ساده، بهروزترین اطلاعات درباره حذف ارز ترجیحی، فهرست کالاهای حذفشده، دلایل دولت و سیاستهای جبرانی مانند کالابرگ الکترونیکی و پیامدهای اقتصادی آن از رانتآوری و بیثباتی بازار تا تغییرات قیمت در سفره مردم را بررسی میکنیم.
ارز ترجیحی چیست؟ تعریف و هدف از اجرای آن
ارز ترجیحی (یا ارز دولتی) در واقع نرخ ارزی است که دولت با قیمت کمتر از بازار آزاد به واردات کالاهای خاص تخصیص میدهد. هدف اصلی از آن، کاهش هزینه واردات کالاهای اساسی و نهادهها و در نتیجه ثبات قیمت مصرفکننده و حمایت از سفره خانوارها بوده است.
بهعبارت دیگر، وقتی دولت ارز را با قیمت رسمی پایینتر (مثلاً ۲۸۵۰۰ تومان) در مقایسه با نرخ آزاد بازار ارائه میدهد، واردکننده میتواند کالا را ارزانتر وارد کند و آن را با هزینه کمتری به دست مصرفکننده برساند؛ این سیاست بارها در بودجههای سالانه دیده شده است.
چرایی حذف ارز ترجیحی: از رانت تا اصلاحات اقتصادی
با گذشت زمان مشخص شد که:
- اختلاف بین نرخ رسمی و نرخ بازار آزاد، رانت گستردهای ایجاد کرده و عدهای سودهای کلان بردهاند بدون اینکه اثر واقعی آن به سفره مردم برسد.
- ارز ترجیحی قسمت عمدهای از منابع ارزی کشور را به خود اختصاص داده اما تأثیری قابلتوجه بر قیمت نهایی کالاها نداشته است.
همین موضوع موجب شد دولت تصمیم بگیرد ارز ترجیحی را بهسمت حذف یا اصلاح اساسی ببرد و یارانهها را مستقیم به مصرفکننده نهایی منتقل کند (مثلاً از طریق کالابرگ الکترونیکی).
این اصلاحات بخشی از تلاشهای اخیر برای برقراری نظام تکنرخی ارز، کاهش رانت، و افزایش شفافیت اقتصادی بهشمار میرود.
چه کالاهایی از شمول ارز ترجیحی حذف شدند؟ لیست و جزئیات
با اجرای سیاستهای جدید، بسیاری از کالاها دیگر از ارز ترجیحی برخوردار نیستند. مهمترین اقلام حذفشده عبارتند از:
- کالاهای اساسی و نهادههای دامی
- ذرت دامی
- دانههای روغنی
- کنجاله سویا
- بعضی نهادههای کشاورزی
این کالاها دیگر با ارز ترجیحی تأمین نمیشوند و واردات آنها باید از طریق تالار دوم بازار ارز و با نرخهای واقعی بازار انجام شود.
- برنج
برنج وارداتی از شمول ارز ترجیحی خارج شده و قیمت آن بر اساس نرخ واقعی بازار تأمین میشود.
- کالاهای غیرضروری یا کماولویت
اقلامی که در دسته کالاهای غیرحیاتی قرار دارند نیز از ارز ترجیحی حذف شدهاند تا منابع محدود به کالاهای حیاتی اختصاص پیدا کند.
نکته مهم: در برخی گزارشها آمده است که برخی اقلام حساس مانند دارو و گندم همچنان استثنا هستند و دولت سعی دارد آنها را از حذف کامل ارز ترجیحی حفظ کند، هرچند بحث درباره نحوه تأمین ارز این بخشها هم ادامه دارد.
اثرات حذف ارز ترجیحی: تورم، رانتزدایی یا فشار بر مصرفکننده؟
آثار مثبت حذف ارز ترجیحی
- کاهش رانت و شفافسازی تخصیص ارز
- حرکت به سمت بازار تکنرخی ارز
- انتقال یارانه مستقیم به مصرفکننده به جای تولیدکننده یا واردکننده
- کاهش انگیزه واسطهگری و فساد ارزی
چالشهای حذف ارز ترجیحی
- افزایش قیمت برخی کالاها در کوتاهمدت
- فشار بر سفره خانوارها بهخصوص دهکهای کمدرآمد
- نیاز به سازوکارهای حمایتی قوی (مثل کالابرگ الکترونیکی) برای جبران افزایش قیمتها
کارشناسان اقتصادی معتقدند اگر سیاستهای حمایتی درست اجرا شوند، حذف ارز ترجیحی میتواند به نفع اقتصاد و مردم در بلندمدت باشد. اما اگر همراه با راهکارهای جبرانی نباشد، ممکن است فشار قیمتی بر خانوارها افزایش یابد.
سیاستهای جبرانی: کالابرگ الکترونیکی و یارانه مستقیم
برای کاهش اثرات افزایش قیمتها پس از حذف ارز ترجیحی، دولت سیاستهایی از جمله کالابرگ الکترونیکی را اجرا کرده است؛
- پرداخت اعتبار ماهانه به صورت هدفمند به خانوارها
- انتقال یارانه از ابتدای زنجیره به مصرفکننده نهایی
- امکان خرید کالاهای اساسی با اعتبار مستقیم
این تغییرات میتواند فشار اقتصادی را تعدیل کند و اطمینان دهد که میزان یارانه بهطور مستقیم به مصرفکننده میرسد، نه دلال یا واردکننده.
پایان یک ابزار قدیمی، شروع مسیر اصلاحی
ارز ترجیحی اگرچه در ابتدا با هدف حمایت از معیشت مردم طراحی شده بود، اما مرور زمان نشان داد که این ابزار «دو سر باخت» شده است و منابع کشور را به سمت رانت و فساد هدایت میکند. دولت با حذف بسیاری از اقلام از شمول ارز ترجیحی و اصلاح نظام یارانهای تلاش دارد به بازار تکنرخی ارز و تخصیص هدفمند یارانه برسد.
سوالات پرتکرار کاربران درباره ارز ترجیحی
ارز ترجیحی یعنی چه؟
ارز ترجیحی نرخی است که دولت برای واردات کالاهای خاص با قیمتی پایینتر از نرخ بازار آزاد در اختیار واردکنندگان قرار میدهد تا قیمت کالاهای اساسی برای مردم افزایش نیابد.
چرا دولت ارز ترجیحی را حذف کرد؟
بهدلیل اختلاف زیاد بین نرخ دولتی و آزاد، ارز ترجیحی به منبعی برای رانت و فساد تبدیل شد. بسیاری از کالاهایی که با ارز ارزان وارد میشدند، با قیمت آزاد فروخته میشدند و عملاً سود آن به مردم نمیرسید.
ارز ترجیحی چه کالاهایی حذف شده است؟
مهمترین کالاهایی که ارز ترجیحی آنها حذف شده شامل موارد زیر است:
- برنج وارداتی
- ذرت دامی
- کنجاله سویا
- دانههای روغنی
- بسیاری از نهادههای کشاورزی و دامداری
- بخشی از کالاهای مصرفی غیرضروری
آیا دارو و گندم هم ارز ترجیحی ندارند؟
در حال حاضر دارو و گندم در اولویت حمایت دولت باقی ماندهاند و همچنان بهصورت محدود از حمایت ارزی برخوردارند، اما نحوه تخصیص ارز آنها نیز در حال اصلاح است.
حذف ارز ترجیحی چه تأثیری بر قیمتها دارد؟
در کوتاهمدت باعث افزایش قیمت برخی کالاها شده است، اما دولت معتقد است در بلندمدت با حذف رانت و اجرای یارانه مستقیم، ثبات بیشتری در بازار ایجاد خواهد شد.
نقش کالابرگ الکترونیکی در حذف ارز ترجیحی چیست؟
کالابرگ الکترونیکی جایگزین ارز ترجیحی شده تا یارانه به جای واردکننده، مستقیم به مصرفکننده برسد و مردم بتوانند کالاهای اساسی را با اعتبار دولتی خریداری کنند.
آیا ارز ترجیحی به طور کامل حذف شده است؟
خیر؛ ارز ترجیحی بهطور کامل حذف نشده اما دامنه آن بهشدت محدود شده و بیشتر کالاها از شمول آن خارج شدهاند.
آیا حذف ارز ترجیحی باعث کاهش رانت میشود؟
کارشناسان اقتصادی معتقدند یکی از بزرگترین دستاوردهای حذف ارز ترجیحی، کاهش رانت، شفافسازی بازار ارز و حرکت به سمت نظام تکنرخی ارز است.
