به گزارش خبرگزاری ایمنا، بازداشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، در یک عملیات کمسابقه آمریکا، این کشور بحرانزده آمریکای لاتین را در برابر پرسشی سرنوشتساز قرار داده است: ونزوئلا به سمت گذار سیاسی و ثبات حرکت خواهد کرد یا در آستانه خلأ قدرت، مداخله خارجی و تکرار تجربههای پرهزینه عراق و افغانستان قرار میگیرد؟
ونزوئلا بدون مادورو؛ چه کسی قدرت را در دست دارد؟
اگرچه واشنگتن از «کنترل» ونزوئلا سخن میگوید، واقعیت میدانی نشان میدهد که نیروهای آمریکایی تسلط مستقیمی بر کشور ندارند و ساختارهای حکومتی در کاراکاس همچنان فعالاند.
دلسی رودریگز، معاون مادورو، با محکوم کردن آنچه «آدمربایی» خوانده، خود را رئیسجمهور موقت معرفی کرده و نهادهای رسمی ونزوئلا نیز همچنان در حال فعالیت هستند. این وضعیت، نشانهای از شکلگیری یک خلأ قدرت مبهم و چندلایه است؛ وضعیتی که میتواند به دوپارگی حاکمیت بین «قدرت مستقر داخلی» و «ادعای مدیریت خارجی» منجر شود.
بیشتر بخوانید: دیوان عالی ونزوئلا رودریگز را بهعنوان رئیس جمهور موقت منصوب کرد
ادعای «گذار امن»؛ برنامه آمریکا چیست؟
دونالد ترامپ اعلام کرده است که آمریکا تا زمان تحقق «یک گذار امن، سنجیده و درست» اداره ونزوئلا را بر عهده خواهد داشت. با این حال، کاخ سفید تاکنون نقشه راه روشنی برای چگونگی این گذار، زمانبندی آن یا بازیگران داخلیِ مورد نظر خود ارائه نکرده است.
ابهام در این برنامه، نگرانیها درباره تکرار الگوی «گذار نامشخص» را تقویت کرده؛ الگویی که پیشتر در عراق، افغانستان و لیبی به فروپاشی ساختارهای حکمرانی، ناامنی مزمن و مداخلات طولانیمدت انجامید.
نفت ونزوئلا؛ موتور بازسازی یا محرک بحران؟
ترامپ بهصراحت از بازگشت شرکتهای بزرگ نفتی آمریکا به ونزوئلا و بهرهبرداری از بزرگترین ذخایر نفتی جهان سخن گفته است. اگرچه نوسازی زیرساختهای فرسوده نفتی میتواند به احیای اقتصاد ونزوئلا کمک کند، منتقدان هشدار میدهند که تمرکز زودهنگام بر نفت، بدون تثبیت سیاسی، میتواند به تشدید رقابتهای داخلی، فساد و وابستگی بیشتر کشور به بازیگران خارجی منجر شود.
همین تأکید بر نفت، برای بسیاری یادآور تجربه عراق پس از ۲۰۰۳ است؛ جایی که وعده بازسازی اقتصادی، زیر سایه ناامنی و درگیریهای داخلی رنگ باخت.
جامعه ونزوئلا؛ آرامش شکننده یا انفجار اجتماعی؟
در ساعات اولیه پس از بازداشت مادورو، خیابانهای ونزوئلا بهطور عمده آرام بود؛ هرچند هجوم مردم برای خرید مواد غذایی و سوخت، نشانهای از نگرانی عمومی نسبت به آینده است. تجمعهای پراکنده حامیان مادورو از یکسو و ابراز خوشحالی بخشی از مردم و مهاجران ونزوئلایی از سوی دیگر، تصویری از جامعهای دوپاره را ترسیم میکند.
این دوپارگی اجتماعی، در صورت تداوم ابهام سیاسی، میتواند به اعتراضات گسترده یا حتی درگیریهای داخلی منجر شود.
مخالفان مادورو؛ آلترناتیو آماده یا خلأ رهبری؟
هرچند مخالفان مادورو سالهاست از حمایت بخشی از جامعه و غرب برخوردارند، ترامپ اعلام کرده قصد همکاری با ماریا کورینا ماچادو، چهره شاخص اپوزیسیون، را ندارد. این موضع، پرسش جدی درباره وجود یک آلترناتیو داخلی منسجم برای اداره کشور ایجاد میکند.
در نبود چهرهای مورد اجماع، خطر آن وجود دارد که ونزوئلا وارد مرحلهای از رقابتهای داخلی بیسرانجام شود؛ وضعیتی که میتواند مسیر گذار سیاسی را مسدود کند.
واکنش جهانی؛ ونزوئلا در آستانه بحران بینالمللی؟
انتقاد روسیه و چین و هشدار دبیرکل سازمان ملل درباره «سابقهای خطرناک»، نشان میدهد که پرونده ونزوئلا میتواند از یک بحران داخلی فراتر رفته و به عرصهای برای تنشهای ژئوپلیتیک تبدیل شود. تشکیل جلسه شورای امنیت نیز بیانگر احتمال کشیدهشدن این بحران به سطحی جهانی است.
ونزوئلا به کدام سمت میرود؟
در مجموع، سرنوشت ونزوئلا در نقطهای مبهم قرار دارد. سه سناریو بیش از دیگر گزینهها محتمل به نظر میرسد:
-
گذار کنترلشده سیاسی با مشارکت محدود بازیگران داخلی و نظارت خارجی
-
خلأ قدرت و بیثباتی داخلی با خطر درگیری و فروپاشی نهادی
-
مداخله و حضور بلندمدت آمریکا با پیامدهای اقتصادی، امنیتی و انسانی گسترده
آنچه آینده ونزوئلا را تعیین خواهد کرد، نهتنها سرنوشت مادورو در دادگاههای آمریکا، بلکه پاسخ به این پرسش اساسی است: آیا این کشور صاحب مسیر بومی برای خروج از بحران خواهد شد یا به صحنه تکرار تجربههای شکستخورده تغییر رژیم در دهههای اخیر بدل میشود؟
نظر شما