به گزارش خبرگزاری ایمنا، دریا در سلخ بخشی از زندگی روزمره مردم است، بسیاری از خانوادههای این روستای ساحلی در جنوب جزیره قشم، نسلها زندگی و معیشت خود را با صیادی و فعالیتهای دریایی پیوند زدهاند و همین ارتباط، در طول زمان به شکلگیری مجموعهای از آیینها، موسیقیها، دانشهای بومی و سنتهایی منجر شده که بخشی از هویت فرهنگی مردم منطقه را تشکیل میدهد.
نوروز دریا که در میان مردم با نام «نوروز صیاد» نیز شناخته میشود، یکی از همین آیینهاست؛ مراسمی که در آن زندگی روزمره ساحل برای یک روز رنگ و حال دیگری میگیرد. صیادان تور و قلاب را کنار میگذارند، صید انجام نمیشود و ماهی و دیگر آبزیان نیز در این روز از سفره مردم کنار گذاشته میشود، در مقابل، ساحل و روستا میزبان مراسمی میشود که در آن موسیقی، آیینهای محلی، خوراکهای سنتی و گردهمایی مردم جایگاه ویژهای دارد.
رویداد امسال با شعار «دریا، سرآغاز زندگی و جشن همدلی» در بندر سلخ برگزار میشود و در کنار اهالی روستا، گردشگران و علاقهمندان به فرهنگ و میراث جنوب نیز میتوانند در آن حضور داشته باشند، برنامهریزی برای برگزاری این آیین، علاوه بر پاسداشت یک سنت محلی، با هدف معرفی دانش بومی دریانوردی، آیینهای مرتبط با صیادی و ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری منطقه انجام شده است.
نوروز دریا با تقویم رسمی کشور تعریف نمیشود و ریشه آن را باید در گاهشماری بومی صیادان جنوب جستوجو کرد، زندگی صیادان همواره با تغییر فصلها، شرایط دریا، بادها و زمان مناسب صید ارتباط داشته و همین شناخت، در طول سالها به شکلگیری تقسیمبندیهای سنتی برای فصلهای صیادی منجر شده است.
سال صیادی چهار فصل دارد که نخستین فصل آن «جوا» نامیده میشود، این فصل از اوایل دهه سوم فروردین آغاز میشود و ۱۰۰ روز ادامه دارد، پس از آن، فصل گرما آغاز میشود که ۶۵ روزه است و نخستین روز آن در فرهنگ صیادان اهمیت ویژهای دارد.
نوروز دریا در پیوند با همین تقویم سنتی برگزار میشود و برای مردم ساحل، نشانه آغاز دورهای تازه در زندگی صیادی است، برگزاری این آیین نشان میدهد که دریا تنها محل کار و صید نبوده، بلکه تغییرات و فصلهای آن در شکلگیری زمانبندی زندگی و آیینهای مردم منطقه نیز نقش داشته است.
یک روز برای «نگرفتن»
یکی از مهمترین ویژگیهای نوروز دریا، کنار گذاشتن صید است، صیادان در این روز به دریا نمیروند و تور و قلاب به آب سپرده نمیشود، ماهی و دیگر آبزیان نیز در غذای مردم این منطقه جایگاهی ندارد و سفرههای روز جشن با خوراکیهای دیگری آماده میشود.
در روایتهای محلی، خودداری از صید با فرصتی برای افزایش نسل آبزیان و آرام گرفتن دریا پیوند خورده است، این باور، بخشی از فرهنگ بومی مردم منطقه است و در کنار دیگر آداب نوروز دریا، طی نسلها حفظ شده است.
نوروز دریا از همین ویژگی آغاز میشود؛ روزی که یکی از اصلیترین فعالیتهای مردم روستا برای مدتی کوتاه متوقف میشود و اهالی به جای کار روزانه، در برنامههای جمعی و آیینهای سنتی حضور پیدا میکنند، با آغاز مراسم، مردم لباسهای نو میپوشند و روستا حال و هوای جشن به خود میگیرد، یکی از جلوههای شناختهشده نوروز دریا، استفاده از گِلَک است؛ خاک سرخرنگی که در این آیین برای رنگ کردن حیوانات استفاده میشود و اهالی آنها را همراه خود به سوی دریا میبرند.
گِلَک در روایتهای محلی با برکت، سلامت و آغاز دورهای تازه ارتباط دارد و استفاده از آن، یکی از نشانههای ظاهری این مراسم به شمار میرود، رنگ سرخ گِلَک در کنار ساحل و فضای آبی خلیجفارس، تصویری ویژه از این جشن ایجاد میکند، این بخش از مراسم، مانند دیگر آیینهای نوروز دریا، بخشی از میراث شفاهی و فرهنگی مردم منطقه است؛ میراثی که در کنار موسیقی، خوراک و آیینهای جمعی، از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.
در روزی که ماهی و دیگر آبزیان از سفره مردم کنار گذاشته میشود، زنان بومی جزیره با خوراکیها و شیرینیهای سنتی از میهمانان پذیرایی میکنند، رنگینه، خبیسه و خرما روغنی از جمله خوراکیهایی است که در آیین نوروز دریا آماده و میان مردم توزیع میشود، خرما جایگاه ویژهای در فرهنگ غذایی و زندگی مردم جنوب دارد و حضور شیرینیهای تهیهشده از خرما در نوروز دریا، بخشی از سنت پذیرایی مردم منطقه را نشان میدهد و گردشگرانی که برای شرکت در این مراسم به سلخ میآیند، در کنار تماشای آیینها و موسیقیهای محلی، با بخشی از خوراک و سنتهای غذایی مردم جزیره نیز آشنا میشوند.
موسیقی و نمایشهای بومی از بخشهای اصلی رویداد نوروز دریاست، در مراسم امسال، اجرای ازوا یا رزیفخوانی، لیوا و نمایش شوشی در برنامه قرار دارد و هنرمندان محلی، بخشی از نواها و جلوههای نمایشی جنوب را اجرا خواهند کرد. رزیفخوانی یکی از اجراهای گروهی موسیقی جنوب است که با آواز و حرکت همراه میشود و حضور آن در نوروز دریا، بخشی از پیوند این آیین با فرهنگ موسیقایی مردم منطقه را نشان میدهد.
نمایش شوشی نیز با فضای طنز و بومی خود، یکی از برنامههای این جشن است و در کنار موسیقی، شور و نشاط مراسم را افزایش میدهد. برگزاری مسابقه ماهیگیری و برپایی نمایشگاه صنایعدستی دریایی نیز از دیگر برنامههای پیشبینیشده برای رویداد امسال اعلام شده است. در این روز، ساحل سلخ به محلی برای اجرای آیینها و گردهمایی مردم تبدیل میشود و موسیقی، نمایش، صنایعدستی و خوراک محلی، بخشهایی از فرهنگ دریایی قشم را پیش روی شرکتکنندگان قرار میدهد.
نوروز دریا فرصتی برای حفظ دانش بومی دریانوردی است
معاون گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی هرمزگان، با اشاره به اهمیت آیین نوروز دریا در حفظ و احیای میراث ناملموس دریانوردان خلیجفارس گفت: نوروز دریا یکی از آیینهای ریشهدار جوامع ساحلی هرمزگان است که در پیوند عمیق با دریا، معیشت، فرهنگ و سبک زندگی مردم این منطقه شکل گرفته و انتقال آن به نسلهای آینده، ضرورتی فرهنگی و اجتماعی است.
سلیم محمدی، افزود: برگزاری این آیین فرصتی برای بازشناسی دانش بومی دریانوردی، آیینهای مرتبط با صیادی و فرهنگ شفاهی ساحلنشینان و همچنین معرفی ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری روستای سلخ و جزیره قشم به گردشگران و علاقهمندان به میراث فرهنگی است.
معاون گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی هرمزگان با اشاره به برنامههای پیشبینیشده برای این رویداد اظهار کرد: در این برنامه، بخشهایی از آیینهای سنتی مرتبط با زندگی دریایی و فرهنگ مردم سلخ از جمله قُرق صیادی، اجرای نوای رزیف، نمایش شوشی و دیگر آیینها و جلوههای فرهنگی دریانوردان خلیجفارس اجرا خواهد شد.
محمدی با تأکید بر اهمیت توجه به میراث ناملموس جوامع محلی گفت: توجه به میراث ناملموس جوامع محلی، علاوه بر صیانت از هویت فرهنگی، میتواند زمینهساز توسعه گردشگری فرهنگی، تقویت اقتصاد محلی و ایجاد تجربهای اصیل برای گردشگران باشد؛ از این رو ادارهکل میراثفرهنگی هرمزگان حمایت از رویدادهایی را که ریشه در فرهنگ و زیست واقعی مردم استان دارند، در دستور کار قرار داده است.
وی نوروز دریا را نمادی از پیوند دیرینه مردم هرمزگان با دریا دانست و افزود: این پیوند در طول نسلها در قالب آیینها، موسیقی، نمایشهای سنتی، دانش صیادی و شیوههای زندگی ساحلی حفظ شده و امروز میتواند بهعنوان یکی از ظرفیتهای ارزشمند میراث فرهنگی و گردشگری استان معرفی و احیا شود.
نوروز دریا از جمله رویدادهایی است که میتواند ظرفیتهای گردشگری فرهنگی قشم را بیش از گذشته معرفی کند. قشم در سالهای اخیر بیشتر با جاذبههای طبیعی، ژئوپارک، جنگلهای حرا و سواحل خود شناخته شده، اما فرهنگ و شیوه زندگی مردم جزیره نیز بخش مهمی از ظرفیتهای گردشگری این منطقه را تشکیل میدهد. رویدادهایی مانند نوروز دریا، امکان آشنایی گردشگران با موسیقی، خوراک، صنایعدستی و آیینهای مردم منطقه را فراهم میکند و میتواند به معرفی روستاهایی کمک کند که در کنار جاذبههای طبیعی قشم، دارای پیشینه و فرهنگ ویژه خود هستند.
نمایشگاه صنایعدستی دریایی نیز در این میان فرصتی برای معرفی تولیدات و هنرهای محلی فراهم میکند. حضور گردشگران در رویدادهای فرهنگی، در صورت برنامهریزی مناسب و توجه به نقش جامعه محلی، میتواند زمینه رونق فعالیتهای اقتصادی مرتبط با گردشگری را نیز ایجاد کند. روستای سلخ در جنوب جزیره قشم، از مناطق دارای پیشینه صیادی است و نوروز دریا به یکی از شناختهشدهترین جلوههای فرهنگی این منطقه تبدیل شده است. برگزاری این مراسم، علاوه بر حفظ یک آیین محلی، به معرفی هویت فرهنگی روستا و ظرفیتهای آن در حوزه گردشگری کمک میکند.
آیینی از دل زندگی ساحلنشینان
نوروز دریا پیش از آنکه به یک رویداد گردشگری تبدیل شود، بخشی از زندگی مردم ساحل بوده است، شکلگیری این آیین با تجربه تاریخی مردمی پیوند دارد که معیشت، سفر و زندگی روزمره آنان با خلیجفارس ارتباط داشته است، همین ارتباط، در طول سالها مجموعهای از دانشها و تجربههای بومی را شکل داده است؛ از شناخت فصلها و شرایط دریا تا شیوههای صید و دریانوردی و آیینهایی که در مناسبتهای مختلف برگزار میشدهاند.
سلخ امروز یکی از نقاطی است که بخشی از این میراث دریایی را همچنان حفظ کرده است، حضور نسلهای مختلف در برگزاری نوروز دریا، به انتقال آداب و رسوم محلی کمک میکند و فرصتی برای آشنایی جوانان و کودکان با فرهنگ منطقه فراهم میسازد.
با پایان مراسم نوروز دریا، زندگی روزمره مردم سلخ ادامه پیدا میکند، قایقها دوباره برای رفتن به دریا آماده میشوند و صیادان فعالیت خود را از سر میگیرند. تورهایی که در روز جشن کنار گذاشته شده بودند، بار دیگر آماده صید میشوند و ساحل به جریان همیشگی زندگی بازمیگردد.
نوروز دریا اما برای مردم سلخ تنها یک روز در تقویم نیست، این آیین، فرصتی سالانه برای گردهمایی مردم، اجرای سنتهای محلی و مرور بخشی از فرهنگ دریایی منطقه است؛ فرهنگی که در موسیقی، خوراک، دانش صیادی و آیینهای ساحلنشینان خلیجفارس حضور دارد.
پنجشنبه ۱۲ شهریورماه، سلخ بار دیگر میزبان این میراث فرهنگی بود؛ آیینی که با لباسهای نو، سرخی گِلَک، شیرینیهای خرمایی، اجرای رزیف و لیوا، نمایشهای بومی و دیگر برنامههای فرهنگی برگزار شد و بخشی از روایت زندگی مردمی را به نمایش گذاشت که نسلها در کنار خلیجفارس زیستهاند، نوروز دریا، جشن آغاز فصلی تازه در زندگی صیادان و روایتی از میراثی است که همچنان در ساحل سلخ جریان دارد.
منبع: ایرنا
نظر شما