در شبانه‌روز تنها دو وعده غذا بخورید

رهنمودهاي اسلام در رابطه با تغذيه، تنها سلامت جسم را تضمين نمي‌كنند، بلكه تضمين‌كننده‌ سلامت روح انسان‌ها نيز است، از آنجايي كه عقل و علم به تمام رازهاي آفرينش احاطه ندارند، ممكن است حكمت برخي از رهنمودهاي اسلام براي دانش امروز مجهول باشد، اما اين به معناي بي‌دليل بودن آن رهنمودها نيست؛ چنانچه فلسفه تعدادي از احكام اسلام در گذشته ناشناخته بود و امروز، علم به راز آنها پي برده است. دین مقدس اسلام كه برای تامین سعادت مردم از سوی خداوند متعال آ‌مده همیشه دنیا و آ‌خرت انسان را مد نظر قرار داده است. پیشوایان دینی ما نیز از یك سو مردم را با امور معنوی و عبادی و از سوی دیگر با عوامل تندرستی، بهداشت و بهره‌برداری از لذایذ حلال، مشروع و ... آ‌شنا كرده‌اند. نخستین نكته در رعایت دستورات بهداشتی درباره تغذیه، توجه به این حقیقت است كه در نظام آ‌فرینش «خوردن، ابزاری برای زندگی است، ونه زندگی ابزاری برای خوردن». چنانچه در حكمتی منسوب به حضرت علی (ع) آ‌مده است:
(زندگی را برای خوردن مخواه‌، بلكه خوردن را برای زندگی بخواه) بسیاری از مردم، سلامت‌، شادابی و زندگی خود را فدای شكم می‌كنند: از این رو توجه به اینكه چه، چگونه و چه مقدار بخورند ندارند و گرفتار انواع بیماری‌ها می‌شوند. حضرت علی (‌ع) در این رابطه می‌فرمایند:
هر كس در دل خود‌، درخت علاقه به انواع غذا‌ها را بكارد‌، میوه انواع بیماری‌ها را از آ‌ن می‌چیند. رهنمود‌های اسلام در این زمینه‌، فوق‌العاده مهم و ارزشمند است و با در نظر گرفتن زمان بیان آ‌نها‌، معجزه علمی پیشوایان دین محسوب می‌شود؛ این مقاله به بیان برخی از توصیه‌های حیات‌بخش اسلام در زمینه برنامه غذایی و آ‌داب تغذیه می‌پردازد.
مرجان منوچهری کارشناس تغذیه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در گفتگو با ایمنا با بیان اینکه انسان باید به غذا، خوراک و به آنچه می‌خورد توجه داشته باشد که از هر نظر پاک و حلال باشد، افزود: خداوند در آیه ۲۴ سوره عبس به توجه ویژه به غذا تاکید شده و عین آیه این است آدمی به قوت و غذای خود مانند چشم خود بنگرد.
وی ادامه داد: همچنین در آ‌یه ۱۷۲ سوره بقره آ‌مده است: ای اهل ایمان روزی حلال و پاكیزه‌ای كه ما نصیب شما كرده‌ایم بخورید و شكر خدا را به جای آ‌رید‌ ...
این کارشناس تغذیه بهترین غذا را از منظر روایات اسلامی را غذایی دانست که از دسترج فرد تهیه شده باشد، اظهار داشت: این غذا باید مورد پسند خانواده فرد باشد و بوی آن موجب آزار و اذیت دیگران نشود، در این بین آمده بهترین سفره‌ها پاکیزه‌ترین، حلال‌ترین و ساده‌ترین آنها است.
وی با تاکید بر رعایت اعتدال در خوردن غذا، بیان داشت: حتی قرآن کریم در سوره اعراف آیه ۳۱ می‌گوید، هم از نعمت‌های خدا بخورید و بیاشامید و اسراف مكنید كه خداوند مسرفین را دوست ندارد، همچنین امام موسی کاظم (ع) می‌فرمایند: اگر مردم در طعام خوردن میانه‌رو باشند همیشه بدن‌شان سالم می‌ماند.
منوچهری با بیان اینکه میزان نیاز افراد به غذا بستگی به اندام و مقدار فعالیت آ‌نها دارد، تصریح کرد: نمی‌توان برای همه افراد یك برنامه غذایی تعیین كرد؛ اما تعالیم اسلام برنامه غذایی مناسب و متعادل برای همه طبقات مردم تعیین نموده است. در این رابطه پیامبر اكرم (ص) می‌فرمایند: در حالی غذا بخور كه اشتها داشته باشی و هنگامی دست از غذا بكش كه هنوز اشتهایت باقی است یا اینکه «خوردن غذا در ساعاتی كه انسان سیر باشد باعث بیماری برص است. (برص لكه‌های سفیدی است كه روی پوست بدن ظاهر می‌شود.) حضرت علی (ع) نیز ضمن سفارش به فرزندش امام حسن (ع) می‌فر‌مایند:
بر سر سفره غذا منشین، مگر در حالی كه گرسنه باشی و دست از طعام بر مدار، مگر وقتی هنوز میل به خوردن داری.
وی درمورد مضرات پرخوری، گفت: پرخوری موجب به مخاطره افتادن سلامتی فرد می‌شود، بدن را بد بو می‌كند و زمینه انواع بیماری‌های جسمی و روحی را فراهم می‌سازد. موجب کاهش هوش است و دل را سخت و تاریك می‌سازد.
این کارشناس با اشاره به برخی از روایات در زمینه پرخوری، بیان داشت: پیامبر اكرم (ص) در این زمینه می‌فرمایند: هیچ ظرفی را فرزند آ‌دم پر نكرد كه بدتر از ظرف شكم باشد، در حالی كه برای ادامه زندگی او چند لقمه كافی است، درحدیث دیگر می‌فرمایند: آ‌نكه غذا كم بخورد معده‌اش سالم می‌ماند و صفا می‌یابد و هر كه پرخور باشد معده‌اش بیمار و قلبش سخت می‌شود، حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «هر كس خوراكش بسیار شود، تندرستی‌اش كاهش یابد و مخارجش زیاد شود، همچنین در روایتی دیگر می‌فر‌مایند: «تیزهوشی و پر‌خوری باهم جمع نمی‌شود، همچنین امام صادق (ع‌) می‌فرمایند: پرخوری مكروه است و چه بسا زیاده‌روی در خوردن‌، حرام باشد آ‌نگاه كه موجب ضرر به بدن است.
وی با تاکید بر مصرف غذا به صورت دو وعده در شبانه‌روز، تصریح کرد: در آ‌یات و روایات اسلامی برای تداوم سلامت و شادابی انسان، خوردن دو وعده غذا در صبح و شام توصیه شده است. اهل بهشت نیز كه در دارالسلام جاوید هستند در همین دو وعده‌ غذا می‌خورند. در سوره مریم آ‌یه ۶۲ آ‌مده است:
برای بهشتیان روزی‌شان در بامداد و شامگاه است. امام صادق (ع)می‌فرمایند: مومن را بایسته است كه تا غذا نخورد‌، از خانه بیرون نرود; چراكه این كار به او استواری بیشتری می‌دهد. پیامبر اكرم (ص) نیز می فرمایند: شام را ترك نكنید هر چند خوردن دانه خرمای خشكیده‌‌ای باشد‌. من بر امتم بیم دارم كه با ترك خوردن شام پیری و شكستگی به سراغ‌شان آ‌ید؛ چرا كه خوردن شام مایه نیرومندی پیر و جوان است.
منوچهری ادامه داد: البته متخصصان تغذیه توصیه می‌کنند که وعده شام دیرهنگام مصرف نشود و در ابتدای شب میل شود، در عین حال میان وعده‌ها را نباید فراموش كرد؛ در ضمن از دیدگاه علم تغذیه، كودكان و نوجوانان و زنان باردار و شیرده و سالمندان بهتر است سه وعده اصلی داشته باشد.

وی با اشاره به آغاز غذاخوردن با میوه، خاطرنشان کرد: خداوند در سوره طور آ‌یه ۲۲ خوردن میوه را بر گوشت مقدم داشته است: و بر بهشتیان از هر نوع میوه و گوشت كه مایل باشند بیفزاییم.
این کارشناس تغذیه در مورد فواید مصرف میوه قبل از وعده‌های غذایی، بیان داشت: میوه حاوی مواد قندی ساده و منبع انرژی مناسبی برای تمام سلول‌های بدن است كه به سرعت جذب شده و موجب برطرف شدن عوارض گرسنگی و عدم نیاز بدن به مواد قندی دیگر می‌شود.
وی سلول‌های دیواره معده و پرزهای روده‌ها را مکان‌های دانست که به سرعت از این مواد قندی میوه استفاده می‌كنند‌، اظهار داشت: این سلول‌ها پس از دریافت آ‌ن، آ‌مادگی دارند تا وظیفه خود را در جذب سایر مواد غذایی مفید به نحو احسن انجام دهند.
منوچهری با اشاره به رهنمودهای امامان در زمینه استفاده از آب، گفت: هر كس بخواهد معده‌اش او را آ‌زار و اذیتی نرساند، بایستی بین غذایش آ‌ب نیاشامد تا آ‌ن كه از غذا فارغ شود‌. كسی كه در بین غذا آ‌ب بیاشامد بد‌نش مر‌طوب و معده‌اش ضعیف می‌شود و رگ‌ها نیرو و انرژ‌ی خود را جذب نمی‌كنند، همچنین می‌فرمایند: نوشیدن آ‌ب سرد بعد از غذای داغ باعث خرابی دندان می‌شود.
وی با بیان اینکه در هنگام صرف غذا مدت غذاخوردن را طولانی کنید، تصریح کرد: بعضی از افراد كه اشتغالات زیادی دارند به تصور خود با سریع خوردن غذا وقت گرانبهای خود را از دست نداده‌اند؛ در صورتی كه با این كار علاوه بر ضربه‌ای كه به سلامتی خود زده‌اند‌، از عمر طولانی خود نیز كاسته‌اند.
امام صادق (ع) در این رابطه می‌فر‌مایند: غذا خوردن را طولانی كنید (آ‌هسته آ‌هسته و خوب بجوید) زیرا لحظات آ‌ن جزء عمر شما به حساب نمی‌آ‌ید.
این کارشناس تغذیه در مورد آداب غذاخوردن بیان داشت: در علم تغذیه، اصلاح رفتار خوردن بخش مهمی از تغذیه مناسب را تشكیل می‌دهد. این موضوع شباهت زیادی به آ‌داب غذا خوردن در دستورات دینی دارد مانند اینکه قبل از غذا و پس از آ‌ن دست‌های‌تان را بشویید،خوردن غذا را با نام خدا شروع و پس از آ‌ن خدا را شكر كنید، لقمه را كوچك بر دارید (قاشق خود را از غذا پر نكنید و پس از خوردن غذا دندان‌های خود را مسواک بزنید، در آ‌غاز روز و آ‌غاز شب غذا بخورید و نیز صبحانه و شام را ترك نكنید.
وی افزود: از دیگر موارد آداب غذاخوردن عدم مصرف بیش از اندازه در خوردن گوشت، عدم مصرف غذای داغ، در حال راه رفتن غذا نخورید و پس از نوشیدن آب از امام حسین (ع) یاد کنید و... است.
منوچهری در مورد نوع غذای مصرفی گفت: با مراجعه به آیات و احادیث معتبر پنج نوع مقوله غذایی برای مصرف روزانه توصیه شده است، این مواد غذایی شامل گروه نان و غلات، سبزيجات، میوه‌ها، شیر و لبنیات و گوشت است.
/۵