کودکانی که نمی توانند تا آخر عمر لب به باقلا بزنند

 به گزارش ایمنا، با توجه به اینکه در فصل برداشت و مصرف این ماده غذایی قرار داریم باید بدانیم که برخی افراد با مصرف باقلا به بیماری معروف فاویسم یا فابیسم (FAVISM) مبتلا می شوند زیرا این گیاه دارای موادی به نام " ویسین " و " کوویسین " است که در لوله گوارش و در ضمن فرآیندهای شیمیایی عمل هضم، به " دی ویسین " و " ایزورامیل " که از جمله اکسیدان‌های قوی هستند، تبدیل شده و این اکسیدان ها نیز به محض تماس با غشای گلبول قرمز در افرادی که با کمبود آنزیم «گلوکز 6 فسفات دهیدروژناز» مواجه هستند، آن را منهدم کرده و گلبول قرمز را از بین می برند. بنابراین توصیه پزشکان این است که چنین افرادی از خوردن باقالای تازه و خام اجتناب کنند. این بیماری همچنین می‌تواند در اثر بوییدن گل و گرده‌های باقلا نیز به وجود آید.

فاویسم، بیماری حساسیت به باقلا
باقلا(که باقالا یا باقالی هم گفته می شود)گیاه علفی یک ساله از خانواده بقولات، دارای ساقه شیار دار به ارتفاع 30 تا 80 سانتی متر و برگ های مرکب از دو تا 6 برگچه درشت و عاری از پیچک است. گل های درشت و سفید یا گلی رنگ آن که لکه های سیاه رنگ دارد به تعداد 2 تا 5 تایی در کنار هم ظاهر می شوند. میوه آن نیام پوشیده از کرک، متورم و ضخیم به طول 10 تا 20 سانتی متر و دارای برجستگی های محسوس در محل دانه هاست. باقلا گیاهی کوتاه عمر، مقاوم به خشکی و پرشاخ و برگ است و محصول آن طی دو تا سه ماه به بار می نشیند. منشا و موطن باقلا منطقه مدیترانه، جنوب غربی آسیا و احتمالا اطراف دریای خزر بوده و بزرگترین تولید کننده این محصول کشور چین است. این گیاه سابقه کشت طولانی دارد و یونانیان و رومیان قدیم و همچنین مصریان آن را کشت می کردند و در حدود شش هزار سال پیش از میلاد مسیح، جزو رژیم غذایی مردم مدیترانه و آسیا و آفریقا به شمار می‌رفته است . این بیماری در ایران بسیار شایع است و در برخی مناطق ایران از جمله نواحی شمالی و جنوبی ایران (سواحل دریا) شیوع بیشتری دارد.
دکتر سیمین فارغی متخصص اطفال بیماری فاویسم را بیماری حساسیت به باقالا معرفی می کند و می گوید: بیماری فاویسم به خاطر کمبود آنزیم گلوکز 6 فسفات دهیدروژناز در گلبول های قرمز به وجود می آید و عده ای از افراد به صورت ژنتیکی با کمبود فعالیت این آنزیم مواجه هستند. این بیماری به صورت ژنتیکی و توارث منتقل می گردد و بیشتر در کودکان پسر مشاهده شده و به ندرت در دختر بچه ها دیده می شود.

تخریب گلبول های قرمز
وی با اشاره به اینکه این کودکان هنگامی که در معرض گیاه باقلا قرار می گیرند، گلبول های قرمزشان تخریب شده و در اثر این تخریب آنها، رنگ چهره کودکان زرد می شود که با توجه به میزان فعالیت آنزیم، متغیر است.
دکتر علیرضا معافی فوق تخصص بیماری های خون و سرطان اطفال نیز در این باره خاطرنشان می کند: در بیماری فاویسم آنزیم گلوکز 6فسفات دهیدروژناز در گلبول های قرمز بدن فعالیت کافی ندارند و در نتیجه کمبود فعالیت این آنزیم بیماری فاویسم را ایجاد می کند.
بر اساس اطلاعات و تحقیقات پزشکی، کمبود آنزیم گلوکز 6 فسفات دهیدروژناز که نقش مهمی در احیای اکسیدان های تولید شده در داخل گلبول قرمز دارد، موجب همولیز گلبول های قرمز خون می شود، بنابراین وقتی کودک مبتلا به کمبود این آنزیم باشد و در معرض اکسیدان قرار گیرد دچار همولیز شده و اصطلاحا مبتلا به فاویسم شده است. فاویسم یک نقص مغلوب وابسته به x و بیماری ارثی خونی است و بنابراین بیشتر در مردان دیده می شود. این بیماری زمانی در خانم ها بروز پیدا می کند که هر دو کروموزوم x ژن مورد نظر را نداشته باشد که به گفته دکتر معافی نیز این بیماری وابسته به جنس بوده، بر روی کروموزوم x قرار دارد و از مادر به فرزند چه پسر و چه دختر منتقل می شود.

اقدام به موقع از تلف شدن کودکان جلوگیری می کند
دکتر فارغی در خصوص علائم این بیماری می گوید: یکی از علائم این بیماری، کم خونی است که در نوع شدید آن اگر به سرعت درمان نشود، منجر به مرگ می گردد.
وی با بیان این نکته که بعضی از مبتلایان به صورت خفیف یا متوسط دچار کم خونی می شوند، می افزاید: از علائم این بیماری، زرد شدن رنگ چهره و تغییر رنگ ادرار فرد از زرد تیره تا قهوه ای است، همچنین تب، کوفتگی و درد بدن از دیگر علامت ها می باشد که همه این علائم به دلیل تخریب گلبول های قرمز به وجود می آید که فرد مبتلا باید به محض مشاهده به بیمارستان مراجعه و تحت نظر پزشک قرار گیرد و درمان نیز نباید به صوت سرپایی باشد.
به گفته دکتر معافی هنگامی که فرد در معرض ماده اکسیدان مانند باقلای خام و پخته یا نفتالین یا بعضی از داروها قرار می گیرد گلبول های قرمز خون او آسیب می بینند و یک مرتبه تعداد زیادی از آنها از بین می رود و دچار کم خونی شدید می شود. ادرارش پررنگ و رنگ چشم هایش زرد می شود و اگر اقدام مناسبی انجام نگیرد فرد در اثر شدت کم خونی از بین می رود.
وی معتقد است احتمال می رود کودکان به دلیل اینکه نسبت باقلای مصرفی در غذایشان به جثه آنها بیشتر است زودتر دچار کم خونی شوند.
این فوق تخصص بیماری های خون و سرطان اطفال با اشاره به اینکه علائم بیماری در سنین دو تا شش سالگی دیده می شود، می گوید: البته این بیماری در همه سنین مشاهده می شود و شاید در سنین بالاتر به دلیل کمتر بودن نسبت مواد مصرفی به جثه فرد کمتر دیده می شود.
از جمله عوامل عمومی بیماری فاویسم، پس از اینکه فرد با مواد اکسیدان رو به رو می شود شامل سردرد، تهوع، استفراغ، رنگ پریدگی، بی حالی، افزایش ضربان قلب و تعداد تنفس است و در موارد پیشرفته کاهش سطح هوشیاری و افت فشارخون نیز اتفاق می افتد.
دکتر معافی اعلام می کند: فاویسم در دوران نوزادی خود را با زردی نشان می دهد و پس از این دوران با مصرف دارو یا ابتلا به سرماخوردگی ویروسی خود را نشان می دهد .


فاویسم درمان قطعی ندارد
این بیماری درمان قطعی ندارد و تنها اقدام موثر، پیشگیری از بروز حمله همولیز یا پرهیز از مواجهه با مواد اکسیدان و در صورت بروز حمله، مراجعه سریع به پزشک جهت اقدامات نگهدارنده و حمایتی برای پیشگیری از عوارض همولیز است.
درمان این بیماران، درمان حمایتی است که با هدف پیشگیری از رسوب هموگلوبین در کلیه ‌ها انجام می شود. در موارد همولیز شدید و هموگلوبین بسیار پایین که خطر نارسایی قلبی را بالا می‌برد و یا حیات بیمار در مخاطره باشد نیز تزریق خون انجام می‌شود.
دکتر فارغی با بیان این نکته که بیمار باید دو تا سه روز بستری و تحت مراقبت باشد تا روند تخریب متوقف گردد، می افزاید: در این مدت معمولا به بیمار گلبول قرمز خون تزریق می شود و بیمار مایعات فراوان وریدی دریافت می کند تا روند کم خونی وی متوقف شود. هنگامی که بیمار مرخص می شود به مدت دو تا سه ماه نیاز به پیگیری سرپایی دارد تا بیماری به طور کامل درمان شود.
این متخصص اطفال با اشاره به اینکه بیماران مبتلا به فاویسم، به بعضی از داروها از جمله برخی آنتی بیوتیک ها حساس هستند، خاطرنشان می کند: نکته مهم در خصوص این بیماری این است که در بعضی مواقع، شدت کمبود آنزیم گلوکز ۶ فسفات دهیدروژناز به حدی است که فرد نباید از کنار مزرعه باقلا عبور و بوی آن را استشمام کند و نه تنها خورن آن بلکه تماس یا استشمام بوی آن نیز مضر است.
همان گونه که اشاره شد باید بیمار از مواجهه با مواد اکسیدان که شامل باقلا، نفتالین(استنشاق بوی آن)، حنا (استفاده موضعی آن) و برخی داروها مانند کوتریموکسازول، آسپرین (با دوز بالا)، نالیدکسیک اسید و نیتروفورانتوئین می باشد، پرهیز نماید. این مسئله شامل همه بیماران با هر شدت بیماری می باشد. در صورت شک به بیماری نیز تا تکمیل بررسی باید فرد از مواجهه با این گونه مواد پرهیز نماید.

فاویسم بیماری شایع ایران و سواحل دریا
فارغی با تاکید بر اینکه مادرانی که باردار بوده یا به فرزندشان شیر می دهند نباید باقالا مصرف کنند زیرا ممکن است نوزادانشان با کمبود این آنزیم مواجه باشند و برای آنها مشکل ایجاد شود، بیان می کند: بهتر است کودکان تا دو سالگی از باقالا استفاده نکنند و با وجود اینکه شدت بیماری فاویسم با افزایش سن بیماران کاهش می یابد اما افراد مبتلا تا پایان عمر نباید از این گیاه استفاده کنند.
معافی با بیان اینکه اگر در خانواده مادری بیماری فاویسم مشاهده شده است، باید در طول بارداری از مصرف باقلا پرهیز کند زیرا ممکن است در جنین وی مشکلاتی ایجاد گردد همچنین اگر در یکی از فرزندان یک خانواده این بیماری وجود داشته باشد، باید بررسی های لازم چه در دخترها و چه در پسرهای آن خانواده انجام گیرد و در صورت وجود مشکل، از استفاده از مواد اکسیدان پرهیز نمایند، می افزاید: باقلای تازه و خام بیشترین میزان اکسیدان را دارا هستند و ماده اکسیدان در باقلای پخته یا فریز شده کمتر است و با توجه به اینکه باقلا ماده ضروری برای بدن محسوب نمی شود توصیه می شود افرادی که با کمبود آنزیم گلوکز ۶ فسفات دهیدروژناز مواجه هستند از هیچ نوع گیاه باقلا استفاده نکنند.
به گفته دکتر معافی و دکتر فارغی بیماری فاویسم یک از شایع ترین بیماری ها در حوزه مدیترانه و ایران و به خصوص در مناطق شمالی کشور است که این گیاه کشت می شود.
در حال حاضر روش‌های جدیدی از جمله استفاده از ویتامین E به عنوان یکی از قوی‌ترین آنتی اکسیدان‌ها برای درمان لین بیماری در حال بررسی می‌باشند که این بررسی، اثر ویتامین E را بر روی افزایش هموگلوبین بعد از تزریق خون در حمله حاد فاویسم نشان می‌دهد زیرا ویتامین E یکی از قوی‌ترین آنتی اکسیدان‌های محلول در چربی است و با استوار کردن و استحکام بخشیدن به غشای گلبول قرمز، اثر محافظتی در مقابل همولیز داشته و در صورت استفاده به جا و به مقدار مناسب، از کم ضررترین داروها محسوب می‌شود.