به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، گسترش اینترنت و شبکههای اجتماعی، شیوه دسترسی شهروندان به اخبار، اطلاعات و دیدگاههای سیاسی را در سراسر جهان دگرگون کرده است، با این حال، میزان آزادی کاربران برای مشاهده، انتشار و تبادل اطلاعات در فضای مجازی در همه کشورها یکسان نیست. دولتها با استفاده از ابزارهای مختلف، از مسدودسازی وبگاهها و محدودسازی محتوای سیاسی گرفته تا نظارت بر فعالیت کاربران و برخورد با منتقدان در فضای آنلاین، سطح متفاوتی از کنترل را بر محیط دیجیتال اعمال میکنند.
بررسی تازه منتشرشده با عنوان «نقشه سانسور اینترنت در سراسر جهان»، تصویری از تفاوت سیاستهای دولتها در زمینه محدودسازی اطلاعات سیاسی در فضای مجازی ارائه میدهد. این گزارش بر اساس دادههای نسخه هشتم پیمایش جامعه دیجیتال (Digital Society Survey) تهیه شده است که وضعیت بیش از ۱۰۰ کشور را در سال ۲۰۲۵ بررسی میکند.
شاخص مورد استفاده در این مطالعه، میزان فیلترینگ دولتی اطلاعات سیاسی در اینترنت را ارزیابی میکند و امتیازهای پایینتر در آن نشاندهنده محدودیتهای شدیدتر است. این امتیازها برآوردهای کارشناسی هستند و نباید آنها را درصد سانسور یا سهم محتوای مسدودشده در هر کشور تلقی کرد، همچنین،در کنار امتیاز کلی، دو شاخص سانسور شبکههای اجتماعی و نظارت دولت بر فعالیت کاربران در این شبکهها نیز بررسی شده است.

بر اساس نتایج این رتبهبندی، کرهشمالی با امتیاز منفی ۳.۷۴ محدودکنندهترین کشور جهان از نظر فیلترینگ دولتی اطلاعات سیاسی شناخته میشود. این کشور در شاخص سانسور شبکههای اجتماعی نیز امتیاز منفی ۳.۷۲ و در شاخص نظارت بر فعالیت کاربران امتیاز منفی ۳.۵۹ را به دست آورده است که بیانگر سطح بسیار بالای کنترل دولتی بر فضای دیجیتال است.
اتیوپی با امتیاز منفی ۳.۲۶ در جایگاه دوم قرار دارد و الجزایر با امتیاز منفی ۳.۲۳ رتبه سوم را به خود اختصاص داده است. عربستان سعودی با امتیاز منفی ۳.۲۱ در جایگاه چهارم قرار گرفته و امارات متحده عربی نیز با همین امتیاز، رتبه پنجم را به دست آورده است. این نتایج نشان میدهد محدودسازی اطلاعات سیاسی در فضای مجازی تنها به کشورهایی با دسترسی محدود به اینترنت اختصاص ندارد و برخی کشورهای برخوردار از زیرساختهای ارتباطی پیشرفته نیز در زمره دولتهای دارای محدودیتهای گسترده قرار میگیرند.
ترکمنستان با امتیاز منفی ۳.۰۹ در رتبه ششم قرار دارد و چین با امتیاز منفی ۲.۸۲ جایگاه هفتم را به خود اختصاص داده است. پس از آن، نیکاراگوئه با منفی ۲.۷۸، ویتنام با منفی ۲.۷۱ و اریتره با منفی ۲.۶۹ در رتبههای هشتم تا دهم قرار گرفتهاند.
در ادامه این فهرست، بلاروس با امتیاز منفی ۲.۵۰، کامبوج با منفی ۲.۴۱، سودان با منفی ۲.۳۶، کوبا با منفی ۲.۲۰، توگو با منفی ۲.۱۶، ونزوئلا با منفی ۲.۱۵، تاجیکستان با منفی ۲.۱۴، روسیه با منفی ۲ و ترکیه با منفی ۱.۹۸ جایگاههای بعدی را به خود اختصاص دادهاند.
یکی از نکات قابلتوجه این رتبهبندی، قرار گرفتن چند کشور در جایگاهی محدودکنندهتر از چین و روسیه است؛ کشورهایی که معمولا در بحثهای جهانی مربوط به کنترل اینترنت و محدودیتهای فضای مجازی مورد توجه قرار میگیرند. اتیوپی، الجزایر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی از جمله کشورهایی هستند که در این شاخص امتیاز پایینتری از چین کسب کردهاند. این موضوع نشان میدهد ارزیابی آزادی اینترنت تنها با اتکا به تصورات عمومی درباره سیاستهای دیجیتال کشورها امکانپذیر نیست و بررسی شاخصهای مستقل و چندبعدی ضرورت دارد.
دسترسی گسترده به اینترنت تنها به معنای آزادی دیجیتال نیست
یکی از یافتههای مهم این گزارش به وضعیت کشورهای خاورمیانه مربوط میشود؛ منطقهای که در آن میزان نفوذ اینترنت در برخی کشورها بسیار بالاست، اما این دسترسی گسترده لزوما با آزادی کامل در انتشار و دریافت اطلاعات سیاسی همراه نیست.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی نمونههای برجسته این وضعیت هستند. بر اساس دادههای مورد استناد، میزان استفاده از اینترنت در هر دو کشور به صددرصد جمعیت رسیده است. بحرین و کویت نیز در همین سطح قرار دارند و این میزان در قطر از ۹۸ درصد فراتر میرود.
با وجود این، برخورداری از اینترنت پرسرعت و دسترسی گسترده شهروندان به خدمات دیجیتال بهتنهایی نمیتواند نشاندهنده آزادی کاربران در فضای آنلاین باشد. دولتها ممکن است همزمان با توسعه زیرساختهای ارتباطی و افزایش اتصال شهروندان به اینترنت، دسترسی به محتوای سیاسی حساس را محدود کنند، وبگاهها را مسدود سازند یا برای انتقادهای منتشرشده در فضای مجازی محدودیتها و مجازاتهایی در نظر بگیرند.

آسیا؛ از محدودیتهای گسترده تا دسترسی آزادتر به اطلاعات
قاره آسیا یکی از متنوعترین مناطق جهان از نظر سیاستهای حکمرانی اینترنت بهشمار میرود. در این منطقه، کشورهایی با نظامهای متفاوت مدیریت فضای دیجیتال کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و فاصله قابلتوجهی میان سطح آزادی دسترسی به اطلاعات در آنها مشاهده میشود.
چین با امتیاز منفی ۲.۸۲ و ویتنام با منفی ۲.۷۱ از جمله کشورهای دارای محدودیتهای گسترده در زمینه دسترسی به اطلاعات سیاسی آنلاین هستند. در مقابل، ژاپن با امتیاز مثبت ۱.۷۶ و کره جنوبی با امتیاز مثبت ۱.۴۸ عملکرد بهمراتب مطلوبتری در این شاخص دارند و در گروه کشورهای دارای محدودیت کمتر قرار میگیرند.
این تفاوتها در جنوب شرق آسیا نیز قابل مشاهده است. بر اساس گزارش دویچهوله (Deutsche Welle)، فشار دولتها بر پلتفرمهای دیجیتال برای حذف محتوا در برخی کشورهای این منطقه افزایش یافته است. چنین روندی نشان میدهد که کنترل فضای مجازی تنها از طریق مسدودسازی مستقیم وبگاهها اعمال نمیشود، بلکه دولتها میتوانند با استفاده از مقررات، فشارهای حقوقی و الزام پلتفرمها به حذف مطالب، بر جریان اطلاعات در شبکههای اجتماعی تأثیر بگذارند.




نظر شما