به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، رشد سریع سفرهای بینالمللی، افزایش تقاضا برای مقاصد طبیعی و فرهنگی و فشار فزاینده بر زیرساختها، مناطق تاریخی و ساکنان محلی، شهرها و مناطق گردشگری را با چالشهای تازهای روبهرو کرده است. مدل سنتی مدیریت گردشگری که بر پایه آمار دورهای، گزارشهای دستی و واکنش پس از وقوع بحران استوار بود، دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست. شهرها و مقاصد گردشگری به سمت مدلهای دادهمحور، پیشبینانه و هوشمند حرکت کردهاند تا بتوانند تعادل میان رشد گردشگری، حفاظت از منابع و رفاه ساکنان را حفظ کنند.
مدیریت هوشمند گردشگری تلاشی برای تبدیل داده به تصمیم است. در این مدل حسگرها، دوربینها، دادههای مخابراتی، سامانههای ترافیک، اطلاعات آبوهوا و پلتفرمهای گردشگری بهصورت پیوسته داده تولید میکنند. دادهها پس از پردازش و تحلیل، به تصویری زنده از وضعیت مقصد تبدیل میشوند: کدام مسیر شلوغ است، کدام منطقه در آستانه اشباع قرار دارد، کدام روز با تراکم بالا روبهرو خواهد شد و کدام خدمات نیاز به تقویت دارند. هدف نهایی حرکت از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشبینانه است؛ یعنی مداخله پیش از وقوع بحران، نه پس از آن.
مدیریت گردشگری هوشمند باید انسانمحور باشد. یک سامانه هوشمند گردشگری فقط زمانی اثرگذار است که نیازهای واقعی کارکنان خط مقدم، ارائهدهندگان خدمات و ذینفعان محلی در طراحی آن لحاظ شده باشد. مشارکت ذینفعان باعث میشود سامانه نه یک ابزار فنی جدا و بیاستفاده، بلکه به بخشی از فرایند روزمره مدیریت گردشگری تبدیل شود.

گرینکارست؛ مدیریت مسیرهای گردشگری با حسگر و مشارکت کارکنان
گرینکارست در اسلوونی منطقهای گردشگری با جاذبههای طبیعی، فرهنگی و مسیرهای پیادهروی است که برخلاف یک شهر تاریخی با مرکز مشخص، از شبکهای پراکنده از روستاها، غارها، پارکهای طبیعی، مسیرهای کوهپیمایی و میراث فرهنگی تشکیل شده است. همین پراکندگی جغرافیایی باعث میشود شناخت دقیق جریان بازدیدکنندگان، مدیریت فشار بر طبیعت و توزیع عادلانه منافع گردشگری به چالشی جدی تبدیل شود، چراکه مدیریت یک نقطه ورودی کافی نیست و باید همزمان دهها مسیر، سایت طبیعی و مکان فرهنگی پایش شوند. پروژه موسوم به فلوز (FLOWS) برای پاسخ به این مسئله طراحی شده و شمارش حضور، دادههای محیطی، دادههای ترافیک و ابزارهای تحلیلی را در یک بستر واحد گرد آورده است.
فلوز مخفف مفهوم جریان بازدیدکنندگان است و یک پلتفرم تحلیل داده بیدرنگ برای مدیریت مقصد گردشگری به شمار میرود. این سامانه با ترکیب دادههای حسگرهای اینترنت اشیا، دادههای آبوهوا، ترافیک، آمار گردشگری و دادههای ماهوارهای، تصویر زندهای از حضور گردشگران در مسیرهای پیادهروی و نقاط کلیدی طبیعی و فرهنگی گرینکارست ارائه میدهد.
هدف اصلی فلوز فقط شمارش گردشگر نیست؛ هدف پیشبینی، هدایت و توزیع هوشمند جریان بازدید است. با استفاده از تحلیل داده و پیشبینی، مدیران میتوانند پیش از شلوغی، اقداماتی مانند هدایت گردشگران به مسیرهای کمتر، تنظیم ظرفیت پارکینگ، تغییر برنامه خدمات یا تخصیص بهتر منابع انسانی را اجرا کنند.

فلوز بر پایه چند لایه داده ساخته شده است:
حسگرهای اینترنت اشیا برای شمارش حضور: این حسگرها در نقاط کلیدی مانند ورودی مسیرها، سایتهای طبیعی و مکانهای فرهنگی نصب میشوند تا تعداد ورود و خروج بازدیدکنندگان را ثبت کنند.
دادههای محیطی: دما، بارش، باد، رطوبت و شرایط جوی برای درک بهتر رفتار گردشگران و پیشبینی شلوغی استفاده میشوند.
دادههای ترافیک و دسترسی: وضعیت جادهها، ترافیک خودرو و دسترسی به نقاط گردشگری برای مدیریت جریان ورود و خروج به کار میرود.
آمار گردشگری و دادههای تاریخی: الگوهای فصلی، ساعات اوج، روزهای پرمسافر و رفتار گذشته بازدیدکنندگان برای پیشبینی آینده تحلیل میشوند.
دادههای ماهوارهای: برای پایش گستردهتر منطقه، شناسایی الگوهای حضور و درک بهتر تغییرات فضایی استفاده میشود.
داشبوردهای تحلیلی: خروجی همه این دادهها به شکل نمودار، نقشه، هشدار و پیشنهاد عملیاتی در اختیار مدیران و ارائهدهندگان خدمات قرار میگیرد.

این طرح ابتکار مشترک شرکت فناوری آرکتور (Arctur) و سازمان توسعه و مدیریت منطقهای آرآرای گرین کارست (RRA Green Karst) است. آرکتور بهعنوان متخصص فناوری و یکپارچهسازی داده، معماری فنی، حسگرها، تحلیل داده و پلتفرم را فراهم میکند و سازمان توسعه و مدیریت منطقهای دانش محلی، شبکه ذینفعان و نیازهای عملیاتی منطقه را وارد پروژه میکند. ارائهدهندگان خدمات گردشگری، مقامهای محلی و کارکنان خط مقدم نیز در طراحی و استقرار سامانه مشارکت دارند.
یکی از ویژگیهای برجسته فلوز، رویکرد انسانمحور آن است. بهجای اینکه فناوری از بالا به پایین تحمیل شود، کارکنان خط مقدم و ارائهدهندگان خدمات گردشگری در فرایند طراحی و استقرار سامانه نقش فعال دارند. نیازهای واقعی میدانی همچون شلوغی در یک مسیر خاص، فشار بر یک روستا یا نیاز به هدایت سریع گردشگران در طراحی سامانه لحاظ شدهاند. نتیجه این رویکرد، افزایش کیفیت تصمیمگیری، بهبود رضایت شغلی و تقویت همکاری میان ذینفعان گردشگری است.

فلوز فقط یک پروژه فناورانه نیست، بلکه بخشی از گذار دوقلو است؛ یعنی ترکیب تحول دیجیتال و گذار سبز. هدف آن کاهش فشار زیستمحیطی گردشگری، جلوگیری از ازدحام، حفاظت از مناطق حساس اکولوژیکی و توزیع عادلانهتر منافع گردشگری میان روستاها و کسبوکارهای محلی است. با هدایت هوشمند گردشگران به مسیرهای کمتر شلوغ، فشار بر مناطق پرطرفدار کاهش مییابد و در عوض روستاها و نقاط کمترشناختهشده نیز فرصت بیشتری برای دریافت سهم از گردشگری پیدا میکنند. این موضوع از منظر عدالت اجتماعی و پایداری اقتصادی نیز اهمیت دارد.
بر اساس معرفی منتشرشده در پلتفرم گردشگری اتحادیه اروپا، سامانه فلوز از سال ۲۰۲۵ و در چارچوب پروژه حمایت از حداکثرسازی موفقیت صنعت اروپا از طریق توسعه متمرکز بر توانمندسازی بهطور کامل عملیاتی شده است. این پروژه بخشی از تلاش اتحادیه اروپا برای دیجیتالسازی مقاصد گردشگری و تقویت گذار سبز در بخش گردشگری است. فلوز نشان میدهد شهر هوشمند یا مقصد هوشمند به یک شهر بزرگ یا زیرساخت شهری متراکم نیاز ندارد؛ حتی در یک منطقه روستایی و طبیعی نیز میتوان با ترکیب حسگر، داده، تحلیل و مشارکت ذینفعان، مدیریت پایدار گردشگری را رقم زد.

سامانه سیمیفتا؛ پایش هوشمند جریان گردشگران در آزور
منطقه خودمختار آزور در پرتغال مجمعالجزایری متشکل از نه جزیره در اقیانوس اطلس است که گردشگری آن بر پایه طبیعت، مناظر آتشفشانی، دریاچهها، مسیرهای پیادهروی و میراث فرهنگی شکل گرفته است. گردشگری در آزور در نقاط پراکنده و متعدد از فرودگاهها و بنادر تا پارکهای طبیعی، مسیرهای کوهپیمایی و روستاها متمرکز است.
آزور در سال ۲۰۲۶ سامانهای نوین برای پایش و مدیریت هوشمند جریان گردشگران معرفی کرد. این سامانه با نام سیمیفتا (SIMIFTA) در جریان بزرگترین نمایشگاه گردشگری پرتغال در لیسبون رونمایی شد و هدف آن ایجاد یک مدل دادهمحور برای مدیریت پایدار، متوازن و هوشمند گردشگری در نه جزیره آتشفشانی آزور است.
مسئولان منطقهای سیمیفتا را نقطه عطفی در مدرنسازی مدیریت گردشگری منطقهای توصیف کردهاند. به گفته دبیر منطقهای گردشگری، حملونقل و زیرساخت، این سامانه با ارائه اطلاعات قابلاعتماد و لحظهای درباره رفتار بازدیدکنندگان، توان تصمیمگیری آگاهانه را افزایش میدهد و به مدیریت پایدارتر و متوازنتر مقصد گردشگری کمک میکند.

سیمیفتا ترکیبی از سه بخش کلیدی است: حسگرهای هوشمند، تحلیل پیشبینانه با هوش مصنوعی و داشبوردهای تعاملی. این ساختار امکان پایش لحظهای جریانها، پیشبینی اثرات با یادگیری ماشین و پشتیبانی از تصمیمهای راهبردی بر پایه شاخصهای عینی را فراهم میکند. حسگرها در نقاط ورود و خروج، مسیرهای گردشگری و سایتهای کلیدی نصب شدهاند تا تعداد افراد و خودروها در بازههای زمانی مشخص ثبت شود. دادههای محیطی مانند آبوهوا نیز برای درک بهتر رفتار گردشگران و پیشبینی شلوغی استفاده میشوند.
لایه هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، دادههای خام را به الگوها و پیشبینیهای عملیاتی تبدیل میکند. سامانه میتواند تشخیص دهد که در یک روز خاص، کدام جزیره یا مسیر با تراکم بیشتری روبهرو خواهد شد و مسئولان بتوانند پیش از وقوع شلوغی، اقداماتی مانند هدایت گردشگران، مدیریت ظرفیت پارکینگ یا تخصیص بهتر منابع انسانی را اجرا کنند.
قلب فناورانه سیمیفتا، پورتال مانیتور است که در آدرس monitor.azores.gov.pt در دسترس قرار دارد. این پورتال بهعنوان بستر مرکزی برای پردازش، اعتبارسنجی و ارائه دادههای جمعآوریشده از ۲۷ شاخص سیمیفتا عمل میکند. دادههای خام بهصورت خودکار پردازش و اعتبارسنجی میشوند و سپس به تحلیلهای عملیاتی و راهبردی تبدیل میشوند. خروجی این تحلیلها در قالب داشبوردهای تعاملی ارائه میشود که تفسیر حجم بالای دادهها را آسانتر میکند و به شناسایی روندها، الگوها و موقعیتهای نیازمند واکنش فوری کمک میکند.

سیمیفتا ۲۷ شاخص را در پنج دسته اصلی مدیریت میکند: پروفایل بازدیدکننده، مدت اقامت و تحرک، اقتصاد، بستر فضایی و حضور دیجیتال. شاخصها شامل نقطه ورود و خروج، پروفایل جمعیتشناختی، قدرت خرید، سواد دیجیتال، ترجیحات گردشگری، طول اقامت، الگوهای تحرک، تراکنشهای مالی، رفتار دیجیتال، شرایط آبوهوا و تعداد افراد و خودروها در بازههای زمانی هستند و تصویر جامعی از رفتار و اثرگذاری گردشگران ارائه میدهند. تنوع شاخصها باعث میشود مدیریت گردشگری فقط بر پایه شمارش نفر نباشد، بلکه ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فضایی و دیجیتال نیز در نظر گرفته شوند.
دادههای سیمیفتا از بیش از ۱۵ نهاد شریک جمعآوری میشود. از جمله این نهادها میتوان به شرکت مخابراتی آزور، فرودگاهها، سازمان گردشگری آزور، موسسه آمار ملی پرتغال و اداره آمار منطقهای آزور، شهرداریها، اپراتورهای تور و شرکتهای بخش خصوصی اشاره کرد. تنوع منابع داده دقت و اعتبار تحلیلها را افزایش میدهد و با همکاری میان نهادهای عمومی و خصوصی به آن بعدی فراگیر و ساختاری میبخشد.
این پروژه با هدفهای برنامه راهبردی و بازاریابی گردشگری آزور با افق ۲۰۳۰ در حوزههای پایداری، کیفیت، رقابتپذیری و انسجام سرزمینی همراستا است. سیمیفتا نشان میدهد که در مناطق جزیرهای و طبیعی میتوان با ترکیب حسگر، داده، تحلیل و مشارکت ذینفعان، مدیریت پایدار گردشگری را پیادهسازی کرد.




نظر شما