با افت سطح آب‌های زیرزمینی و عمیق‌تر شدن چاه‌ها، لوله‌های درون‌چاهی زیر باری قرار گرفته‌اند که برای آن طراحی نشده بودند. خوردگی لوله‌های فلزی و کش آمدن لوله‌های پلاستیکی، هر سال باعث سقوط پمپ و توقف آبیاری در بخشی از چاه‌های کشاورزی می‌شود. تولید لوله‌های پلیمری با سازه فلزی، یکی از راهکارهایی است که صنعت داخلی برای این مشکل ارائه کرده است.
در سال‌های اخیر، برداشت بیش از حد از سفره‌های آب زیرزمینی باعث شده بسیاری از چاه‌های کشاورزی ناچار به کف‌شکنی یا نصب پمپ در عمق بیشتر شوند. پمپی که روزی در عمق ۸۰ متری نصب می‌شد، امروز در بسیاری از دشت‌ها به ۱۵۰ یا ۲۰۰ متر رسیده است. این تغییر، بار وارد بر لوله‌های درون‌چاهی را چند برابر کرده؛ لوله باید وزن پمپ، کابل و ستونی از آب را که طولش دو برابر شده، سال‌ها بدون وقفه نگه دارد.
هم‌زمان، آبی که از لایه‌های عمیق‌تر برداشت می‌شود معمولاً املاح بیشتری دارد. آب شورتر و خورنده‌تر، عمر لوله‌های فلزی را کوتاه می‌کند. در نتیجه، بهره‌برداران چاه با دو مشکل هم‌زمان روبه‌رو هستند: بار بیشتر و آب خورنده‌تر.
افت سطح آب زیرزمینی، پمپ‌ها را به عمق بیشتر و لوله‌ها را زیر بار سنگین‌تری برده است
دو گزینه رایج، دو نقطه ضعف
لوله‌های فولادی و گالوانیزه سال‌ها گزینه اصلی چاه‌های عمیق بوده‌اند. استحکام این لوله‌ها برای تحمل بار کافی است، اما در آب شور یا اسیدی به‌تدریج خورده می‌شوند. محل رزوه، که برای ایجاد دنده از ضخامت جداره آن کم شده، معمولاً اولین نقطه‌ای است که می‌پوسد و می‌بُرد. نتیجه، سقوط پمپ به ته چاه است؛ حادثه‌ای که بیرون آوردن پمپ را پرهزینه می‌کند و گاهی چاه را برای همیشه از کار می‌اندازد.
گزینه دیگر، لوله پلاستیکی داخل چاه مانند پی وی سی و پلی اتیلن است. این لوله‌ها زنگ نمی‌زنند و سبک‌اند، اما همه بار روی خود پلاستیک است. در عمق زیاد، پلاستیک زیر بار دائمی به‌مرور کش می‌آید و اتصالات آن زیر ضربه استارت پمپ آسیب می‌بینند. به همین دلیل در بسیاری از چاه‌هایی که با این لوله‌ها تجهیز می‌شوند، از سیم بکسل برای مهار پمپ استفاده می‌کنند.
ترکیب پلیمر و فولاد در یک لوله
ایده لوله‌های پلیمری با سازه فلزی ساده است: هر ماده کاری را انجام دهد که در آن بهتر است. بدنه‌ای که با آب در تماس است از پلیمر ساخته می‌شود و زنگ نمی‌زند و یک اسکلت فولادی داخل جداره مدفون می‌شود تا بار کششی را تحمل کند. چون فولاد با آب تماس ندارد، کیفیت آب روی استحکام لوله اثری نمی‌گذارد؛ و چون بار را فولاد تحمل می‌کند، لوله در عمق زیاد کش نمی‌آید.
در این لوله‌ها، شاخه‌ها معمولاً با اتصال فلنجی و پیچ‌ومهره به هم وصل می‌شوند. این نوع اتصال، برخلاف رزوه، ضخامت جداره را کم نمی‌کند و نصب را بدون جوشکاری پای چاه ممکن می‌سازد. هنگام سرویس پمپ هم شاخه‌ها بدون برش باز و دوباره بسته می‌شوند.
اتصال فلنجی با پیچ‌ومهره، نیاز به جوشکاری و رزوه‌زنی پای چاه را از بین می‌برد
تولید داخلی با ضمانت تعویض
شرکت آویسا آبیار نوین بارش با نام تجاری نیوول از تولیدکنندگان داخلی این گروه از لوله‌هاست. لوله پلیمری داخل چاه این مجموعه در سایزهای ۲ تا ۶ اینچ و دو کلاس فشاری تولید می‌شود؛ کلاس C برای عمق نصب تا ۲۰۰ متر و کلاس D برای عمق ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر. طبق اعلام سازنده، سازه فولادی این لوله تا ۳۰ تن بار کششی را تحمل می‌کند.
شاخه‌های استاندارد این لوله در طول‌های ۳ و ۶ متری تولید می‌شوند و برای عمق‌هایی که مضرب این اعداد نیستند، شاخه‌های سفارشی کوتاه‌تر هم ساخته می‌شود. هر شاخه شماره سریال دارد و سازنده برای آن ۵ سال ضمانت تعویض در نظر گرفته است. روی فلنج‌ها هم شیاری برای عبور کابل برق پمپ تعبیه شده تا کابل هنگام نصب و کار پمپ ساییده نشود.
هزینه بیشتر در روز خرید، هزینه کمتر در طول عمر چاه
قیمت خرید لوله‌های پلیمری با سازه فلزی از لوله‌های پلاستیکی معمولی بالاتر است. اما وقتی هزینه‌ها در طول عمر چاه حساب شود، تصویر متفاوتی به دست می‌آید. هر بار تعویض لوله فلزی پوسیده، علاوه بر قیمت لوله جدید، هزینه جرثقیل، دستمزد نصاب و چند روز توقف آبیاری دارد. یک بار سقوط پمپ نیز می‌تواند به‌تنهایی از کل اختلاف قیمت دو لوله بیشتر شود.
افزون بر این، سطح داخلی صاف لوله‌های پلیمری رسوب کمتری می‌گیرد و افت فشار در طول سال‌ها پایین می‌ماند. برای پمپی که در فصل آبیاری شبانه‌روز کار می‌کند، همین تفاوت در مصرف برق یا گازوئیل قابل توجه است.
لوله‌های پلیمری با سازه فلزی آماده ارسال برای چاه‌های کشاورزی
پیش از انتخاب لوله چه باید دانست
کارشناسان توصیه می‌کنند بهره‌برداران چاه پیش از خرید لوله این موارد را بررسی کنند:
- عمق نصب پمپ و وزن پمپ و ستون آب
- کیفیت شیمیایی آب چاه، به‌ویژه شوری، اسیدیته و وجود گوگرد
- تجربه چاه‌های اطراف با لوله‌های قبلی و دفعات تعویض آن‌ها
- کلاس فشاری، نوع اتصال و شرایط ضمانت لوله پیشنهادی
با ادامه افت سطح آب‌های زیرزمینی، انتظار می‌رود فشار بر تجهیزات درون‌چاهی بیشتر شود. انتخاب لوله‌ای که هم در برابر آب خورنده مقاوم باشد و هم بار عمق زیاد را تحمل کند، می‌تواند از بخش بزرگی از حوادث و هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده چاه‌های کشاورزی جلوگیری کند.
سؤالات رایج کشاورزان درباره لوله داخل چاه
لوله پلاستیکی معمولی برای چه چاهی مناسب است؟
برای چاه‌های کم‌عمق با پمپ سبک، لوله پلاستیکی معمولی گزینه کم‌هزینه و قابل قبولی است. اما در چاه عمیق، وزن پمپ و ستون آب به چند تن می‌رسد و پلاستیک معمولی به‌مرور زیر این بار کش می‌آید.
چرا لوله فلزی در بسیاری از دشت‌ها زود از کار می‌افتد؟
آب چاه در بسیاری از مناطق کشور شور، سخت یا گوگردی است. این آب جداره فولاد را می‌خورد و رزوه‌ها که وزن پمپ را نگه می‌دارند، زودتر از بقیه بدنه ضعیف می‌شوند.
لوله پلیمری با سازه فلزی چه فرقی با این دو دارد؟
در این لوله، بدنه پلیمری جلوی خوردگی را می‌گیرد و یک اسکلت فولادی داخل جداره، بار پمپ را تحمل می‌کند. شاخه‌ها هم به‌جای رزوه با فلنج و پیچ‌ومهره به هم بسته می‌شوند.
این لوله‌ها تا چه عمقی قابل استفاده‌اند؟
لوله‌های نیوول در دو کلاس تولید می‌شوند. کلاس C برای عمق نصب تا ۲۰۰ متر و فشار کاری ۲۵ بار مناسب است و کلاس D برای عمق ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر و فشار تست ۳۵ بار.
پیش از خرید لوله چاه چه اطلاعاتی لازم است؟
عمق نصب پمپ، دبی چاه، قطر لوله جدار و کیفیت آب چاه چهار عدد اصلی هستند. با این اطلاعات، سایز و کلاس مناسب لوله مشخص می‌شود و از خرید اشتباه جلوگیری می‌کند.
نظر شما