حماسه تاریخی مردم اصفهان در ۲۵ آبان ۱۳۶۱ چگونه رقم خورد؟

حماسه ۲۵ آبان اصفهان در سال ۱۳۶۱ تنها در تشییع ۳۷۰ شهید عملیات محرم خلاصه نمی‌شود؛ در خانه‌هایی ریشه دارد که مردم برای آرام گرفتن پیکر شهیدان خالی کردند، در دست‌هایی که برای آماده‌سازی گلستان شهدا به هم پیوستند و در شانه‌هایی که تابوت فرزندان شهر را از میدان امام تا آرامگاه ابدی همراهی کردند.

به گزارش خبرگزاری ایمنا، صبح ۲۵ آبان ۱۳۶۱، میدان امام اصفهان دیگر میدان تماشای شکوه معماری و رفت‌وآمدهای روزمره نبود؛ آن روز، قلب شهر در میان انبوه جمعیتی می‌تپید که برای بدرقه فرزندانش آمده بودند. نام‌ها یکی پس از دیگری خوانده می‌شد؛ نام جوانانی که روزی با همین نام در کوچه‌های شهر صدا زده شده بودند، دست مادرانشان را گرفته بودند، در خانه‌هایشان خندیده بودند و سرانجام از همان خانه‌ها راهی جبهه شده بودند، اما اکنون نامشان در میان سکوت و اشک مردم طنین می‌انداخت و تابوت‌هایشان بر دوش شهری قرار می‌گرفت که نمی‌خواست در آخرین وداع از فرزندانش جدا بماند.

میدان امام در آن صبح پاییزی، شاهد وداعی به وسعت یک شهر بود؛ وداع با ۳۷۰ شهید عملیات محرم که قرار بود بر دستان مردم تشییع شوند و در خاک اصفهان آرام گیرند. مادران، پدران، همسران و فرزندان شهدا در میان جمعیت بودند و مردمی که شاید هیچ نسبتی با شهیدان نداشتند، اما غم از دست دادنشان را غم خود می‌دانستند. هیچ‌کس نمی‌توانست به‌سادگی از کنار آن تابوت‌ها عبور کند؛ هر تابوت، خانه‌ای را داغدار کرده بود و هر نام، بخشی از زندگی شهری را با خود به سکوت برده بود.

این بدرقه بزرگ، قصه‌ای داشت که چند روز پیش‌تر در جبهه‌های جنوب آغاز شده بود؛ قصه جوانانی که در عملیات محرم جان خود را فدای سرزمین کردند و شهری که باید برای بازگشت پیکرهایشان آماده می‌شد.

حماسه تاریخی مردم اصفهان در ۲۵ آبان ۱۳۶۱ چگونه رقم خورد؟

از میدان نبرد تا چشم‌انتظاری یک شهر

دهم آبان ۱۳۶۱، عملیات محرم با رمز «یا زینب (س)» در جبهه‌های جنوب آغاز شد. رزمندگان لشکر ۱۴ امام حسین (ع) به فرماندهی شهید حسین خرازی در کنار دیگر یگان‌های عملیاتی، در این نبرد حضور پیدا کردند. روزهای عملیات با حماسه و مقاومت رزمندگان همراه بود، اما در کنار پیروزی‌ها و پیشروی‌ها، شمار زیادی از جوانان اصفهانی نیز به شهادت رسیدند.

جبهه، فرزندانش را یکی پس از دیگری در آغوش می‌گرفت و خبر شهادت آنان به شهر می‌رسید؛ به خانه‌هایی که چشم‌انتظار بازگشت عزیزانشان بودند. اصفهان می‌دانست که باید خود را برای میزبانی از پیکرهای شمار زیادی از شهیدان آماده کند، اما این بار، شمار شهدا و گستردگی مراسم تشییع، شرایطی متفاوت رقم می‌زد.

شهید حسین خرازی، فرمانده لشکر ۱۴ امام حسین (ع)، با توجه به شمار بالای پیکرها و ضرورت سامان‌دهی مراسم، تصمیم گرفت انتقال و تشییع شهدا در دو مرحله انجام شود. این تصمیم، فرصتی برای آماده‌سازی شهر و فراهم کردن مقدمات بدرقه‌ای درخور شأن شهیدان بود؛ بدرقه‌ای که قرار بود نه‌تنها به دست خانواده‌ها، بلکه با حضور تمام مردم اصفهان برگزار شود.

از آن پس، قصه بازگشت شهدا تنها به جبهه محدود نماند. در اصفهان، همه‌چیز رنگ دیگری گرفته بود. باید برای پیکرهایی که در راه بودند، جا فراهم می‌شد؛ باید گلستان شهدا آماده می‌شد و باید شهری که قرار بود میزبان فرزندانش باشد، خود را برای روزی دشوار و تاریخی مهیا می‌کرد.

حماسه تاریخی مردم اصفهان در ۲۵ آبان ۱۳۶۱ چگونه رقم خورد؟

خانه‌هایی که آغوششان را به روی شهیدان گشودند

گلستان شهدا با وجود همه وسعت و خاطراتی که در دل داشت، برای پذیرش شمار بالای پیکرها با کمبود فضا روبه‌رو بود. زمان اندک بود و باید هرچه زودتر راهی برای آماده‌سازی زمین پیدا می‌شد. در چنین شرایطی، نگاه‌ها به خانه‌های اطراف گلستان دوخته شد؛ خانه‌هایی که ساکنانشان سال‌ها در کنار این آرامگاه زندگی کرده بودند و اکنون قرار بود بخشی از زندگی خود را برای میزبانی از شهدا کنار بگذارند.

در بیست‌وسوم آبان ۱۳۶۱، دست‌اندرکاران ستاد شهدا به خانه‌های اطراف گلستان رفتند تا با ساکنان درباره ضرورت تخلیه و آماده‌سازی فضا گفت‌وگو کنند. پاسخ مردم، فراتر از یک همراهی معمولی بود. حدود ۱۶ خانواده پذیرفتند خانه‌های خود را در اختیار قرار دهند تا فضای لازم برای دفن شهدا فراهم شود.

خانه‌هایی که تا دیروز صدای خنده کودکان، گفت‌وگوی اعضای خانواده و رفت‌وآمدهای روزمره را در خود جای داده بودند، اکنون برای آرام گرفتن پیکر جوانانی آماده می‌شدند که دیگر به خانه‌هایشان بازنمی‌گشتند. ساکنان تنها به تخلیه خانه‌ها بسنده نکردند؛ در آماده‌سازی زمین و تخریب بخش‌هایی از بناها نیز مشارکت داشتند.

تصور آن روزها دشوار است؛ خانواده‌هایی که باید از خانه و خاطراتشان دل می‌کندند تا جایی برای فرزندان خانواده‌ای بزرگ‌تر فراهم شود؛ خانواده‌ای به نام اصفهان. اینجا دیگر مرز میان خانه شخصی و خانه شهیدان برداشته شده بود. مردم، خانه‌هایشان را به روی پیکرهایی می‌گشودند که شاید صاحبانشان را هرگز از نزدیک ندیده بودند، اما آنان را فرزندان خود می‌دانستند.

گلستان شهدا در آن روزها تنها با خاک و ابزار و دست‌های کارگران آماده نمی‌شد؛ با گذشت، محبت و ایثار مردمی گسترش پیدا می‌کرد که می‌خواستند فرزندان شهرشان در غربت نمانند.

حماسه تاریخی مردم اصفهان در ۲۵ آبان ۱۳۶۱ چگونه رقم خورد؟

بدرقه‌ای که تاریخ اصفهان را دگرگون کرد

و سرانجام صبح ۲۵ آبان از راه رسید؛ همان صبحی که اکنون تمام راه‌های شهر به میدان امام(ره) ختم می‌شد. جمعیت، میدان را پر کرده بود و تابوت شهیدان در میان دریایی از مردم قرار داشت. نام‌ها خوانده می‌شدند و هر نام، زخمی تازه بر دل خانواده‌ای می‌گذاشت. صدای گریه مادران با صلوات و زمزمه مردم درهم می‌آمیخت و شهر در سنگین‌ترین لحظه‌های سوگ، فرزندانش را در آغوش می‌کشید.

۳۷۰ شهید عملیات محرم، بر دستان مردمی تشییع می‌شدند که از روزهای نخست جنگ با جبهه و شهادت بیگانه نبودند، اما آنچه در آن روز رقم خورد، جلوه‌ای کم‌نظیر از پیوند یک شهر با فرزندان شهیدش بود. خیابان‌ها از جمعیت پر شده بود و مردم، شانه‌به‌شانه یکدیگر، تابوت‌ها را تا گلستان شهدا همراهی می‌کردند.

در میان این جمعیت، هرکس روایتی از داغ و دلبستگی داشت. مادری که آخرین بار چهره فرزندش را می‌دید، پدری که قامت جوانش را در تابوت جست‌وجو می‌کرد، همسری که باید با خاطرات زندگی مشترکش تنها می‌ماند و کودکی که شاید هنوز معنای رفتن پدر را نمی‌فهمید. با این همه، هیچ‌یک از این داغ‌ها در خلوت خانه‌ها باقی نمانده بود؛ اصفهان، یکپارچه به سوگ نشسته بود.

تابوت‌ها از میدان امام به سوی گلستان شهدا حرکت کردند؛ به سوی زمینی که چند روز پیش‌تر، مردم برای آرام گرفتن آنان آماده کرده بودند. خانه‌هایی که خالی شده بودند، زمین‌هایی که گسترش یافته بودند و دست‌هایی که برای آماده‌سازی آرامگاه شهیدان به هم پیوسته بودند، اکنون معنای خود را در این بدرقه بزرگ پیدا می‌کردند. شهر، فرزندانش را به خانه آخر می‌برد؛ خانه‌ای که این بار نه یک خانواده، بلکه تمام مردم اصفهان در ساختن آن سهم داشتند.

حماسه ۲۵ آبان در همان لحظه‌های وداع متوقف نماند. در روزی که مردم پیکر شهیدان را بر دوش می‌کشیدند و خانواده‌ها با عزیزانشان خداحافظی می‌کردند، گروهی دیگر از جوانان اصفهانی آماده اعزام به جبهه بودند. هنوز داغ شهادت‌ها تازه بود و خاک گلستان شهدا پذیرای پیکرها می‌شد، اما شور دفاع از سرزمین در دل جوانان شهر جریان داشت. اصفهان در یک روز، هم شهیدانش را بدرقه کرد و هم فرزندان دیگری را برای ادامه راه به جبهه فرستاد.

۲۵ آبان ۱۳۶۱، روزی نبود که تنها با شمار تابوت‌ها و جمعیت حاضر در تشییع به یاد آورده شود؛ این روز، روایت شهری بود که در اوج اندوه، معنای همدلی را به نمایش گذاشت. شهری که مردمش خانه‌های خود را برای شهیدان گشودند، خیابان‌هایش را به مسیر بدرقه تبدیل کردند و در لحظه‌ای که باید از فرزندانشان دل می‌کندند، جوانان دیگری را راهی میدان دفاع کردند؛ این همان حماسه‌ای است که نام ۲۵ آبان را برای همیشه در تاریخ این شهر ماندگار ساخت.

کد مطلب 1019595

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.