به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، طراحی شهری کودک‌محور رویکردی است که در آن نیازها، امنیت، سلامت و آزادی حرکت کودکان در برنامه‌ریزی شهری در اولویت قرار می‌گیرد. این رویکرد فقط به ساخت زمین بازی محدود نمی‌شود، بلکه به معنای ایجاد شهری است که کودکان بتوانند در آن با اطمینان زندگی، بازی، یادگیری و ارتباط برقرار کنند. یکی از محورهای مهم، دسترسی به فضاهای سبز و بازی است. پارک‌ها، میدان‌های محله‌ای و حیاط‌های مدرسه می‌توانند به فضاهای بازی تبدیل شوند. طراحی این فضاها باید متناسب با گروه‌های سنی مختلف باشد؛ کودک خردسال به فضای امن و نزدیک به خانه نیاز دارد، در حالی که نوجوان‌ها به مکان‌هایی برای ورزش، دیدار و فعالیت گروهی نیاز دارند.
ایمنی فقط به نصب نرده و دوربین محدود نمی‌شود. طراحی پیاده‌روهای وسیع، روشنایی مناسب، عبور ایمن از خیابان، کاهش سرعت خودروها در محله‌های مسکونی و ایجاد مسیرهای قابل‌پیاده‌روی، به کودکان و خانواده‌ها امکان می‌دهد بدون وابستگی کامل به خودرو در شهر حرکت کنند.
طراحی کودک‌محور شامل خدمات عمومی نیز می‌شود. کتابخانه، مرکز فرهنگی، مرکز سلامت، فضای آموزشی و مراکز اجتماعی باید در فاصله قابل‌دسترسی از خانه‌ها قرار گیرند. سرویس بهداشتی مناسب، نیمکت، محل استراحت والدین و امکانات مناسب برای کودکان دارای معلولیت از محورهای ضروری طراحی فضاهای کودک‌محور هستند. اگر مسیرهای روزمره کودکان از خانه تا مدرسه، پارک و مراکز خرید، ایمن و قابل‌استفاده باشند، شهر برای همه ساکنان نیز مناسب‌تر خواهد شد. در این چارچوب، کاهش سرعت خودروها، ایمن‌سازی تقاطع‌ها، توسعه پیاده‌راه‌های پیوسته، ایجاد مسیرهای حفاظت‌شده دوچرخه و محدودکردن تردد خودرو در اطراف مدارس از مهم‌ترین اقدامات هستند.
یکی از مهم‌ترین پیامدهای این رویکرد، افزایش ایمنی کودکان در مسیر مدرسه است. وقتی خیابان‌های اطراف مدارس از ترافیک عبوری و پارک خودرو کاسته شود، خانواده‌ها با اطمینان بیشتری می‌توانند اجازه دهند کودکان پیاده، با دوچرخه یا اسکوتر به مدرسه بروند. این تغییر نه‌تنها ریسک تصادف را کاهش می‌دهد، بلکه به تقویت استقلال حرکتی کودکان و افزایش تحرک بدنی آنان نیز کمک می‌کند.
توسعه پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری می‌تواند وابستگی خانواده‌ها به خودروی شخصی را کاهش دهد، ترافیک را در ساعات اوج کمتر کند و به بهبود کیفیت هوا در محله‌ها کمک کند. کاهش آلودگی هوا در اطراف مدارس اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا کودکان در سنین رشد نسبت به آلاینده‌های هوا آسیب‌پذیرتر هستند.
طراحی کودک‌محور می‌تواند زندگی اجتماعی محله‌ها را تقویت کند. وقتی خیابان‌ها امن‌تر و آرام‌تر شوند، کودکان بیشتری برای بازی در فضای باز فرصت پیدا می‌کنند و خانواده‌ها بیشتر در فضاهای عمومی حضور پیدا می‌کنند. فضاهای سبز، میزهای نشستن، مسیرهای سایه‌دار و عناصر بازی شهری که برای کودکان طراحی می‌شوند، برای بزرگسالان و سالمندان نیز فضاهایی برای استراحت و تعامل فراهم می‌کنند. سرمایه‌گذاری در طراحی کودک‌محور هم‌زمان در سلامت عمومی، ایمنی ترافیکی، عدالت شهری و اهداف اقلیمی سودآور است.
آنتورپ؛ شبکه‌ای برای بازی، مدرسه و استقلال کودک
آنتورپ، بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر بلژیک مسیرهای روزمره کودکان را از خانه تا مدرسه، پارک و فضاهای بازی به‌صورت یک شبکه به‌هم‌پیوسته طراحی می‌کند. این شبکه بازی شامل تقاطع‌های ایمن‌تر، کاهش سرعت خودروها، مسیرهای آرام و علائم راهبری مناسب کودکان است. هدف این طراحی افزایش آزادی و ایمنی حرکتی کودکان است به‌گونه‌ای که آن‌ها بتوانند بدون وابستگی دائمی به والدین، در محله حرکت کنند، بازی کنند و فضاهای شهری را کشف کنند. ارزیابی‌های منتشرشده نشان می‌دهند این رویکرد به افزایش بازی در فضای باز، ایمنی بیشتر و تعامل اجتماعی قوی‌تر در محله‌ها انجامیده است.
برنامه‌ریزان شهری رفتار واقعی کودکان را مطالعه کردند؛ آن‌ها از کجا به مدرسه می‌روند، در کدام نقاط بازی می‌کنند، دوستان خود را کجا ملاقات می‌کنند و کدام مسیرها برایشان ناامن یا ناخوشایند است. این اطلاعات با داده‌های شهری، نقشه تصادفات و ارزیابی احساس امنیت ترکیب شد تا نقاط و مسیرهای اولویت‌دار شناسایی شوند، سپس مداخلاتی در مقیاس‌های مختلف طراحی شد. بعضی اقدامات کوچک هستند همچون جابه‌جایی تابلوی نامناسب، اصلاح خط‌کشی یا حذف مانع مسیر و بعضی دیگر شامل گسترش پیاده‌رو، ایجاد تقاطع ایمن‌تر، آرام‌سازی ترافیک و بهبود مسیرهای دوچرخه‌سواری است.
شبکه بازی آنتورپ فقط مسیر امن نیست، بلکه خود مسیر نیز بخشی از تجربه بازی است. در طول راه عناصر کوچکی همچون تنه درخت، تونل‌های چوبی، فضاهای سبز، مکان‌های نشستن و امکانات تعاملی قرار گرفته است تا کودکان حین حرکت نیز فرصت بازی، کشف و تعامل داشته باشند. علائم راهبری به‌گونه‌ای طراحی شده است که برای کودکان قابل‌فهم باشند و مسیرهای مدرسه، پارک و فضاهای بازی را روشن‌تر کنند. کاهش سرعت خودروها در اطراف مدارس و پارک‌ها، عبورهای ایمن و اولویت‌دادن به عابر پیاده، از مهم‌ترین ابزارهای این رویکرد هستند.
وجه متمایز برنامه آنتورپ، مشارکت مستقیم کودکان و نوجوانان در طراحی است. شهرداری با برگزاری کارگاه‌ها، مصاحبه‌ها و نظرسنجی‌ها از آن‌ها می‌پرسد کدام مسیرها را استفاده می‌کنند، کجا احساس ناامنی می‌کنند و چه تغییراتی برایشان مفید خواهد بود، سپس بازخورد آن‌ها در برنامه‌ریزی محله و اولویت‌بندی اقدامات لحاظ می‌شود. این مشارکت موجب می‌شود طراحی فقط بر پایه دیدگاه بزرگسالان نباشد. برای مثال، کودکان ممکن است تقاطعی را ناامن بدانند که در داده‌های رسمی چندان پرتکرار نیست، یا مسیری را دوست داشته باشند که با اصلاحات کوچک می‌تواند به مسیر اصلی بازی و رفت‌وآمد تبدیل شود.
این شهر بیش از ۱۰۰ خیابان بازی دارد که در تعطیلات یا زمان‌های مشخص برای خودروها بسته می‌شوند و به فضایی برای بازی، اجتماع و فعالیت کودکان تبدیل می‌شوند. این اقدام نشان می‌دهد که طراحی کودک‌محور نیازمند ساخت فضاهای بزرگ و پرهزینه نیست؛ گاهی تغییر کاربری موقت خیابان‌ها نیز می‌تواند اثر چشمگیری داشته باشد.
آنتورپ سال ۲۰۲۵ با تصویب برنامه عابر پیاده ۲۰۲۵ گام مهمی برداشت. این برنامه برای نخستین‌بار همه اهداف، سیاست‌ها و اقدامات مربوط به پیاده‌روی را در یک چارچوب منسجم گرد آورده است و پیاده‌روی را ستون آینده تحرک، سلامت و کیفیت زندگی شهر معرفی می‌کند. در این برنامه بیش از ۷۸۰ کیلومتر از خیابان‌های آرام شهر به شبکه رسمی پیاده‌روی متصل می‌شوند و مسیرهای ویژه‌ای برای سالمندان و افراد دارای نیازهای حرکتی نیز توسعه می‌یابند.
این نگاه نشان می‌دهد آنتورپ کودک‌محوری را از یک پروژه محدود به مدارس، به یک سیاست شهری فراگیر تبدیل کرده است. در رتبه‌بندی ۲۰۲۵ حمل‌ونقل کودک‌محور اروپا آنتورپ با امتیاز ۶۲ درصد در رتبه سوم قرار گرفت و پس از پاریس و آمستردام، یکی از شهرهای پیشرو در ایجاد خیابان‌های امن برای کودکان شناخته شد.
پاریس؛ خیابان‌هایی که به مدرسه تعلق دارند
پاریس در سال‌های اخیر یکی از پیشروترین شهرهای اروپا در حمل‌ونقل کودک‌محور شناخته شده است. برنامه «خیابان‌ها برای مدرسه‌ها» هسته این سیاست است. در این برنامه خیابان‌های نزدیک مدارس در ساعات مدرسه به روی خودرو بسته می‌شوند یا به‌طور دائمی برای پیاده، دوچرخه‌سواران و بازی کودکان بازطراحی می‌شوند.
این برنامه بخشی از چشم‌انداز بزرگ‌تر «شهر ۱۵ دقیقه‌ای» پاریس است که هدف آن نزدیک‌کردن خدمات ضروری، مدرسه، پارک و محل کار به محل زندگی شهروندان است. پاریس محدودیت سرعت ۳۰ کیلومتر بر ساعت را در گستره وسیعی از شهر اجرا کرده و شبکه مسیرهای دوچرخه حفاظت‌شده را توسعه داده است. در رتبه‌بندی ۲۰۲۵ حمل‌ونقل کودک‌محور اروپا میان ۳۶ شهر اروپایی، پاریس با امتیاز ۷۹ درصد در رتبه نخست حمل‌ونقل کودک‌محور قرار گرفت و امتیاز بالای آن به اجرای گسترده محدودیت سرعت، توسعه زیرساخت دوچرخه و اقدامات ترافیکی نزدیک مدارس نسبت داده شد.
گزارش‌های مرتبط با برنامه خیابان‌ها برای مدرسه‌ها نشان می‌دهند که تا ۲۰۲۶ حدود نیمی از خیابان‌های اطراف مدارس و مهدکودک‌های پاریس بازطراحی شده‌اند. مهم‌ترین مزیت پاریس، اجرای گسترده محدودیت سرعت ۳۰ کیلومتر بر ساعت است؛ حدود ۸۹ درصد از شبکه معابر شهر مشمول این قانون هستند. سرعت پایین‌تر احتمال و شدت تصادفات را کاهش می‌دهد و عبور کودکان، پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری را امن‌تر می‌کند.
پاریس شبکه گسترده‌ای از مسیرهای دوچرخه فیزیکی محافظت‌شده ساخته است. حدود ۴۸ درصد از طول شبکه معابر شهر با مسیرهای مجزا و ایمن برای دوچرخه پوشش داده شده است. این زیرساخت به کودکان امکان می‌دهد بدون قرارگرفتن مستقیم کنار خودروهای پرسرعت، مسیر مدرسه یا پارک را طی کنند. این اقدامات نشان می‌دهد پاریس نه‌تنها دیدگاه مقطعی، بلکه تغییر ساختاری در نحوه استفاده از خیابان‌های اطراف مراکز آموزشی را دنبال می‌کند.
تیرانا؛ شهری که خیابان‌ها را برای کودکان بازطراحی کرد
تیرانا، پایتخت آلبانی در سال‌های اخیر به یکی از نمونه‌های برجسته طراحی شهری کودک‌محور در اروپا تبدیل شده است. این شهر با اجرای برنامه «خیابان‌های کودکان» و بازطراحی گسترده فضاهای عمومی تلاش کرده است مدارس، پارک‌ها، پیاده‌روها و خیابان‌ها را به فضاهایی امن، سبز و مناسب بازی برای کودکان تبدیل کند. در رویکرد تیرانا کودک‌محوری تنها به ساخت زمین بازی محدود نمی‌شود، بلکه بازاندیشی در کل ساختار و کارکرد فضاهای شهری را در بر می‌گیرد.
یکی از مهم‌ترین اقدامات تیرانا، اجرای برنامه خیابان‌های مدرسه است که خیابان‌های اطراف مدارس ابتدایی برای کاهش تردد خودرو بازطراحی یا در ساعات مشخص محدود می‌شوند تا کودکان بتوانند با امنیت بیشتری به مدرسه بروند و در محیط اطراف آن فعالیت کنند. اقدامات این برنامه شامل حذف پارکینگ کنار خیابان، عریض‌کردن پیاده‌رو، ایجاد موانع کاهش‌سرعت، کم کردن سرعت مجاز در خیابان، کاشت درخت، نصب نیمکت و ایجاد سایه است. در نتیجه این اقدامات، خیابان‌های تیرانا از فضایی عبوری برای خودرو به فضایی برای پیاده‌روی، بازی، ملاقات خانواده‌ها و تعامل اجتماعی تبدیل شده است. از سال ۲۰۲۱ تیرانا این مدل را در ۱۲ مدرسه دولتی اجرا کرد و سپس برنامه خود را گسترش داد. در سال ۲۰۲۴ نیز ۲۰ خیابان دیگر در اطراف مدارس به خیابان مدرسه تبدیل شد؛ هدف شهر رسیدن به پوشش همه مدارس محله‌ای است.
تیرانا در بازطراحی فضاهای بازی نیز رویکردی متفاوت در پیش گرفته است؛ به‌جای تمرکز صرف بر تجهیزات پلاستیکی و فلزی، شهر از عناصر طبیعی همچون تپه‌های چمنی، سنگ، شن‌بازی و سازه‌های چوبی استفاده کرده است. این طراحی امکان بازی آزاد، خلاقیت و تعامل کودکان با طبیعت را افزایش می‌دهد. بازطراحی پارک بزرگ تیرانا بخش مهمی از این رویکرد است. در این پارک زمین بازی به‌گونه‌ای طراحی شده است که با محیط جنگلی و درختان هماهنگ باشد. کودکان می‌توانند در فضایی طبیعی، زیر سایه درختان و در کنار والدین و بزرگ‌ترها بازی کنند.
همراه با مدارس و پارک‌ها، میدان اسکندربیگ، بازار جدید و مسیرهای پیاده شهر نیز بازطراحی شده‌اند. این فضاها با افزودن مسیرهای پیاده، کاشت درخت، نیمکت، عناصر بازی و فضاهای نشستن، به مکان‌هایی تبدیل شدند که کودکان و خانواده‌ها بتوانند در آن‌ها وقت بگذرانند. تجربه تیرانا نشان می‌دهد تغییرات کوچک اما هدفمند می‌تواند کیفیت زندگی کودکان و خانواده‌ها را به‌طور محسوسی بهبود دهد.
نظر شما