به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، حیاط مدارس که در بسیاری از شهرها همچنان با سطوح گسترده آسفالتی، کمبود پوشش گیاهی و فضاهای محدود برای فعالیت‌های متنوع شناخته می‌شوند، می‌توانند با مداخلاتی هدفمند به محیط‌هایی خنک‌تر، سبزتر و سازگارتر با نیازهای جسمی و اجتماعی دانش‌آموزان تبدیل شوند. بازطراحی حیاط مدرسه ابتدایی پل بر (Paul Bert) در شهر ایتویل (Itteville) در جنوب پاریس، نمونه‌ای از این رویکرد است که نشان می‌دهد چگونه استفاده چندمنظوره از عناصر ساده ساختمانی و مصالح در دسترس می‌تواند کیفیت محیط آموزشی را ارتقا دهد.
این پروژه در زمینی به مساحت ۱۶۰۰ متر مربع و در سال ۲۰۲۶ اجرا شده است. هدف اصلی طرح، تبدیل حیاطی آسفالتی به چشم‌اندازی سبز و متنوع بود که علاوه بر فراهم کردن شرایط مناسب برای بازی و تحرک کودکان، بتواند در برابر افزایش دما، تجمع گرما و مشکلات ناشی از نفوذناپذیری سطوح شهری عملکرد بهتری داشته باشد.
مشارکت کودکان در بازتعریف فضای مدرسه
حیاط پیشین این مدرسه تقریبا به‌طور کامل با آسفالت پوشیده شده بود و به دلیل کمبود درخت و سایه، امکان استفاده مطلوب از آن در روزهای گرم سال وجود نداشت، همچنین ساختار فضایی آن به‌گونه‌ای بود که بازی‌های توپی بخش عمده فعالیت‌های کودکان را به خود اختصاص می‌داد و فرصت چندانی برای فعالیت‌های آرام‌تر، اکتشاف، تعامل گروهی و تجربه طبیعت فراهم نمی‌کرد.
در مرحله مطالعات اولیه، کارگاه‌هایی با مشارکت دانش‌آموزان و به همت شورای معماری، شهرسازی و محیط‌زیست منطقه اسون (CAUE de l'Essonne) برگزار شد تا نیازها و خواسته‌های استفاده‌کنندگان اصلی این فضا مشخص شود. نتایج این مشارکت نشان داد که کودکان خواهان محیطی سرسبزتر، امکان حرکت و اکتشاف بیشتر و فضاهایی آرام برای فاصله گرفتن از هیاهوی بازی‌های گروهی هستند.
از سوی دیگر، افزایش فراوانی موج‌های گرما در تابستان، کاهش جذب و انباشت حرارت در محوطه مدرسه را به یکی از اولویت‌های اصلی طراحی تبدیل کرد. محدودیت بودجه و زمان کوتاه اجرای پروژه نیز طراحان را به سمت راهکارهایی اقتصادی سوق داد؛ راهکارهایی که هر عنصر در آن بتواند هم‌زمان چند نیاز محیطی، فضایی و اجتماعی را پاسخ دهد.
بازیافت آسفالت برای شکل‌دهی به چشم‌انداز جدید
یکی از تصمیم‌های مهم در اجرای این طرح، استفاده مجدد از آسفالت برداشت‌شده از محوطه به جای انتقال کامل آن به خارج از سایت بود. مصالح حاصل از تخریب سطح قدیمی برای ایجاد پستی‌وبلندی‌ها و تپه‌های کوچک در فضای جدید مورد استفاده قرار گرفتند. این رویکرد علاوه بر کاهش نیاز به جابه‌جایی و دفع مصالح ساختمانی، امکان شکل‌دهی به یک ساختار طبیعی‌تر و متنوع‌تر را فراهم کرد.
تپه‌های کاشته‌شده با پوشش گیاهی، نقش‌های متعددی در سازمان‌دهی حیاط دارند. این برجستگی‌ها از نظر بصری میان فضای مدرسه و خیابان حائل ایجاد می‌کنند، محدوده‌های مختلف بازی را از یکدیگر متمایز می‌سازند و مسیر حرکت آب باران را به سمت بخش‌های گیاهی هدایت می‌کنند. به این ترتیب، یک مداخله ساده در توپوگرافی زمین، هم‌زمان به بهبود سازمان فضایی، مدیریت رواناب و افزایش کیفیت محیطی کمک کرده است.
کنار این تغییرات، بخش قابل‌توجهی از سطوح نفوذناپذیر آسفالتی حذف شد و جای خود را به فضاهای سبز و سطوح متنوع داد. این اقدام همراه با افزایش پوشش درختی و ایجاد سایه، از شدت جذب و انباشت گرما در محوطه می‌کاهد و به شکل‌گیری ریزاقلیمی مطلوب‌تر برای حضور کودکان کمک می‌کند.
مسیرهای منحنی و سطوح متنوع نیز به حیاط اضافه شدند تا حرکت و بازی تنها به یک الگوی مشخص محدود نباشد، در عین حال فضاهای لازم برای فعالیت‌های ورزشی و دسترسی خودروهای امدادی حفظ شده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد طراحی جدید ضمن افزایش تنوع عملکردی، الزامات ایمنی و بهره‌برداری مدرسه را نیز در نظر گرفته است.
سازه‌هایی که هم‌زمان نقش حفاظ، نیمکت و وسیله بازی دارند
یکی از ویژگی‌های شاخص پروژه، استفاده از مجموعه‌ای پیوسته از عناصر لوله‌ای فولادی رنگی است. این عناصر از لوله‌های استاندارد مورد استفاده در ساخت نرده و دست‌انداز تولید شده‌اند، اما در طراحی جدید به یک کارکرد محدود نمی‌شوند.
این سازه‌ها در بخش‌هایی نقش حفاظ و جداکننده دارند، در نقاطی به‌عنوان محل نشستن استفاده می‌شوند و در قسمت‌هایی نیز به تجهیزات بازی کودکان تبدیل شده‌اند. فرم‌های انتزاعی و چندمنظوره آن‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده است که کودکان بتوانند کاربردهای تازه‌ای برایشان تعریف کنند و بازی‌های ابتکاری خود را شکل دهند.
این رویکرد به تغییر الگوی استفاده از حیاط نیز کمک کرده است. در گذشته، بازی‌های توپی بر فضای مرکزی تسلط داشتند، اما اکنون عناصر جدید فرصت‌های بیشتری برای فعالیت‌های فردی و گروهی، بازی‌های خلاقانه و تعامل میان دانش‌آموزان با علایق متفاوت فراهم می‌کنند. در نتیجه، فضای مدرسه به محیطی فراگیرتر تبدیل شده است که در آن کودکان برای مشارکت در فعالیت‌های مختلف به یک نوع بازی یا مهارت خاص محدود نیستند.
ستون‌های چوبی بزرگ سایه‌بان نیز تنها نقش نگهدارنده ندارند و به بخشی از تجربه بازی کودکان تبدیل شده‌اند. ابعاد و فرم آن‌ها امکان پنهان شدن و شکل‌گیری بازی‌های خلاقانه را فراهم می‌کند. این سایه‌بان علاوه بر محافظت از دانش‌آموزان در برابر تابش مستقیم خورشید و بارندگی، به بهبود آسایش حرارتی محوطه کمک می‌کند.
یکی دیگر از ویژگی‌های این سازه، شیوه هدایت آب باران است. آب از لبه‌های سقف به‌صورت آزاد و قابل مشاهده پایین می‌ریزد و جریان آن به بخشی از تجربه روزمره کودکان تبدیل می‌شود. به این ترتیب، چرخه طبیعی آب به‌جای آنکه در تاسیسات پنهان مدیریت شود، به عنصری قابل مشاهده برای آشنایی و یادگیری دانش‌آموزان تبدیل شده است.
کاشت ۵۰ درخت و هزار گیاه برای احیای طبیعت در مدرسه
پوشش گیاهی یکی از مهم‌ترین بخش‌های تحول حیاط مدرسه پل بر به‌شمار می‌رود. در این پروژه حدود ۵۰ درخت و ۱۰۰۰ گونه گیاهی چندساله و درختچه کاشته شده است تا علاوه بر افزایش سایه و کاهش دمای محیط، تنوع زیستی و کیفیت بصری محوطه نیز ارتقا پیدا کند.
این گیاهان در طول فصل‌های مختلف سال تغییرات رنگی و منظری ایجاد می‌کنند و تجربه حضور در فضای باز را از یک محیط یکنواخت آسفالتی به چشم‌اندازی زنده و متغیر تبدیل می‌کنند، همچنین بخشی از پوشش گیاهی شامل گونه‌های خوراکی است که امکان آشنایی کودکان با گیاهان و ارتباط مستقیم‌تر آن‌ها با طبیعت را فراهم می‌کند.
بخش‌های کاشته‌شده در پایین‌ترین نقاط محوطه قرار گرفته‌اند تا آب باران به سمت آن‌ها هدایت و در این محدوده‌ها جمع‌آوری شود. این فضاها علاوه بر ایفای نقش در مدیریت آب‌های سطحی، به محیط‌هایی برای مشاهده، اکتشاف و یادگیری در فضای باز تبدیل شده‌اند.
ترکیب درختان، درختچه‌ها و گیاهان چندساله، ضمن افزایش تنوع زیستی، به ایجاد زیستگاه‌های جدید برای گونه‌های مختلف کمک می‌کند. در واقع، محوطه مدرسه از فضایی برای تفریح و زنگ استراحت به محیطی تبدیل شده است که می‌تواند بخشی از فرایند آموزش درباره طبیعت، تغییرات فصلی، گیاهان و چرخه آب را نیز در خود جای دهد.
نظر شما