به گزارش سرویس شهرهای جهان خبرگزاری ایمنا، بررسی داده‌های مؤسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم (SIPRI) نشان می‌دهد ایران و آمریکا در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ در مجموع ۱۴ هزار و ۳۹۳ پهپاد نظامی صادر کرده‌اند که معادل حدود ۸۶ درصد از کل ۱۶ هزار و ۸۲۲ پهپاد نظامی صادرشده در جهان در این دوره است.
بر اساس این داده‌ها، آمریکا با صادرات ۷۵۹۳ پهپاد در رتبه نخست قرار گرفته و سهمی حدود ۴۵.۱ درصد از صادرات جهانی داشته است. ایران نیز با صادرات ۶۸۰۰ فروند در جایگاه دوم قرار دارد و حدود ۴۰.۴ درصد از کل صادرات جهانی را به خود اختصاص داده است. پس از این دو کشور، فاصله محسوسی در حجم صادرات دیده می‌شود؛ آلمان با ۱۰۰۰ فروند و لهستان با ۶۹۰ فروند در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند و ترکیه با صادرات ۳۸۱ فروند در جایگاه پنجم قرار دارد.
داده‌های SIPRI نشان می‌دهد بخش عمده این تجارت مستقیما با جنگ‌های جاری مرتبط بوده است. حدود ۹۵ درصد پهپادهای صادرشده آمریکا در این دوره به اوکراین اختصاص یافته، در حالی که تقریبا ۹۹ درصد صادرات پهپادی ایران به روسیه منتقل شده است. به این ترتیب، بخش بزرگی از رشد آمار جهانی صادرات پهپاد در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ را می‌توان در ارتباط با تحولات نظامی اروپای شرقی توضیح داد.
نکته مهم در این آمار، ماهیت بخش عمده پهپادهای منتقل‌شده است. بر اساس معیارهای SIPRI، این موسسه هواگردهای بدون سرنشین با وزن دست‌کم ۱۵۰ کیلوگرم، پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه و مهمات سرگردان را در محاسبات خود لحاظ می‌کند، همچنین انتقال تجهیزات در قالب کمک نظامی یا تولید تحت لیسانس در کشور دریافت‌کننده نیز در این آمار لحاظ می‌شود، در حالی که بسیاری از پهپادهای کوچک، تجاری و مدل‌های FPV در این دسته‌بندی قرار نمی‌گیرند.
حدود ۹۷ درصد از مجموع پهپادهای ثبت‌شده در این آمار را پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه و مهمات سرگردان تشکیل می‌دهند؛ تجهیزاتی که بیشتر برای یک ماموریت طراحی شده‌اند و پس از استفاده از بین می‌روند. همین ویژگی موجب شده است که انتقال چند محموله بزرگ در جریان جنگ بتواند به‌سرعت آمار صادرات یک کشور را افزایش دهد.
صادرات پهپادی ایران در سطح بالایی باقی ماند
روند صادرات دو صادرکننده بزرگ جهان در سال ۲۰۲۵ تفاوت چشمگیری پیدا کرد. صادرات آمریکا که از ۱۰۱۰ فروند در سال ۲۰۲۲ به ۲۹۶۲ فروند در سال ۲۰۲۳ و ۳۲۱۹ فروند در سال ۲۰۲۴ رسیده بود، در سال ۲۰۲۵ به ۴۰۲ فروند کاهش یافت.
در مقابل، صادرات ایران در همین بازه روندی متفاوت داشت. ایران در سال ۲۰۲۲ حدود ۷۳۵ فروند پهپاد صادر کرد و این رقم در سال ۲۰۲۳ به ۲۰۳۱ فروند و در سال ۲۰۲۴ به ۲۰۳۲ فروند رسید. در سال ۲۰۲۵ نیز ۲۰۰۲ فروند پهپاد نظامی از ایران صادر شد؛ رقمی که ایران را به بزرگ‌ترین صادرکننده پهپاد نظامی جهان در آن سال تبدیل کرد.
بر اساس گزارش منتشرشده، بخش عمده صادرات پهپادی ایران در این دوره مربوط به خانواده پهپادهای شاهد بوده است. بخشی از این پهپادها در روسیه نیز تحت سازوکار تولید تحت لیسانس مونتاژ یا تولید شده‌اند، اما SIPRI همچنان این انتقال‌ها را در چارچوب صادرات ایران محاسبه می‌کند.
افزایش توان تولید پهپاد در ایران در شرایط محدودیت‌های بین‌المللی نیز یکی از عواملی است که در گزارش SIPRI مورد توجه قرار گرفته است. صنعت پهپادی ایران طی سال‌های گذشته در واکنش به محدودیت دسترسی به برخی تجهیزات و تسلیحات خارجی توسعه یافته و به یکی از بخش‌های مهم صنایع دفاعی این کشور تبدیل شده است.
کاهش صادرات آمریکا و تغییر الگوی تامین اوکراین
کاهش شدید صادرات آمریکا در سال ۲۰۲۵ همزمان با تغییر الگوی حمایت نظامی از اوکراین رخ داد. در این سال بخش قابل‌توجهی از نیازهای پهپادی اوکراین از سوی کشورهای اروپایی تامین شد. آلمان به‌تنهایی هزار فروند مهمات سرگردان را در سال ۲۰۲۵ به اوکراین ارسال کرد؛ تمام صادرات پهپادی ثبت‌شده این کشور در این سال نیز در همین چارچوب قرار داشت، در همین حال، تایوان یکی از دریافت‌کنندگان اصلی تجهیزات آمریکایی در سال ۲۰۲۵ بود و ۲۹۱ مهمات سرگردان ساخت آمریکا دریافت کرد. اوکراین نیز در همان سال ۱۰۰ فروند از این تجهیزات را دریافت کرد که هزینه آن از سوی بریتانیا تامین شده بود.
این روند نشان می‌دهد که بازار پهپادهای نظامی تنها تابع ظرفیت تولید نیست و عواملی همچون کمک‌های نظامی، تحولات جنگی، سیاست خارجی و تغییر مسیرهای تأمین تجهیزات می‌توانند جایگاه کشورها را در آمار صادرات به‌سرعت تغییر دهند.
ترکیه؛ صادرکننده‌ای با بیشترین تعداد مشتری
اگرچه ترکیه از نظر تعداد پهپادهای صادرشده پس از آمریکا، ایران، آلمان و لهستان قرار دارد، اما در یک شاخص دیگر جایگاه متفاوتی دارد. این کشور در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ تجهیزات پهپادی خود را به ۲۸ کشور صادر کرده است؛ رقمی که بیش از نیمی از ۵۴ کشور واردکننده پهپادهای نظامی در جهان را شامل می‌شود.
تعداد مشتریان ترکیه تقریبا سه برابر آمریکا یا چین است که هر کدام در این دوره تجهیزات پهپادی خود را به ۱۰ کشور صادرکننده منتقل کرده‌اند. مشتریان ترکیه نیز تنها به یک منطقه جغرافیایی محدود نیستند و از کشورهای آفریقایی تا اعضای ناتو و کشورهای آسیایی و خاورمیانه‌ای را دربرمی‌گیرند.
حدود سه‌چهارم صادرات پهپادی ترکیه نیز مربوط به هواگردهای بزرگ‌تر و قابل استفاده مجدد بوده است؛ تجهیزاتی که برخلاف پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه، می‌توانند در ماموریت‌های متعدد استفاده شوند. ترکیه در این بخش از بازار موقعیت قابل‌توجهی دارد و از مجموع ۴۸۶ فروند هواگرد بزرگ‌تر بدون سرنشین که در سطح جهان در این دوره صادر شده، ۲۸۱ فروند را تامین کرده است.
رشد تجارت پهپادهای نظامی تنها یک تحول در صنایع دفاعی نیست، بلکه پیامدهای آن به آینده امنیت شهری، زیرساخت‌های حیاتی و برنامه‌ریزی شهرها نیز کشیده شده است. گسترش استفاده از پهپادهای کم‌هزینه و مهمات سرگردان موجب شده است فرودگاه‌ها، نیروگاه‌ها، مراکز حمل‌ونقل، تأسیسات انرژی و دیگر زیرساخت‌های حیاتی شهرها بیش از گذشته در معرض تهدیدهای هوایی کم‌هزینه قرار گیرند.
نظر شما