به گزارش خبرگزاری ایمنا، قرنها پیش، پیش از آنکه آزمایشگاههای مدرن، دستگاههای پیشرفته و دانش داروسازی به شکل امروز وجود داشته باشد، انسان برای شناخت بیماری و راههای حفظ سلامت، چشم به طبیعت داشت. گیاهان، ریشهها، دانهها و فرآوردههای طبیعی بخشی از تجربه درمانی نسلهای مختلف بودند و این تجربهها در طول زمان به بخشی از میراث پزشکی جوامع تبدیل شدند.
امروز جهان پزشکی دیگر تنها بر پایه تجربه پیش نمیرود و علم مدرن با ابزارهایی مانند مطالعات آزمایشگاهی، تحقیقات بالینی، فناوریهای نوین دارویی و روشهای دقیق شناسایی ترکیبات، بسیاری از ناشناختههای طبیعت را بررسی میکند. در این میان، بخشی از دانشی که نسلهای گذشته درباره گیاهان و مواد طبیعی به دست آوردهاند، میتواند به عنوان نقطه آغاز پژوهشهای جدید مورد توجه قرار گیرد.
این نگاه، به معنای قرار دادن طب سنتی در برابر پزشکی و داروسازی نوین نیست، بلکه میتواند آغاز یک گفتوگوی علمی میان دو نسل از دانش باشد، دانشی که ریشه در تجربه دارد، امروز میتواند با ابزارهای علمی دقیقتر بررسی شود و در صورت اثبات اثربخشی و ایمنی، مسیر خود را به سمت فرآوردههای استاندارد و قابل اعتماد ادامه دهد.
شاید به همین دلیل، یکی از جذابترین پرسشهای امروز این باشد که وقتی دانش و تجربه گذشتگان به آزمایشگاههای مدرن میرسد، چه اتفاقی میافتد؟ آیا میتوان از دل نسخهها و تجربیات قدیمی، سرنخهایی برای داروهای آینده پیدا کرد؟ و پاسخ به این پرسش، ما را به نقطه تلاقی طب سنتی، داروسازی و فناوریهای نوین میرساند.
ردپای طبیعت در داروهای امروز
بهنام یوسفیان، پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه اگر بخواهیم رابطه طب سنتی و داروسازی نوین را بررسی کنیم، بهتر است آنها را دو حلقه از یک زنجیره علمی بدانیم، اظهار کرد: طب سنتی حاصل قرنها تجربه بشر در شناخت طبیعت، گیاهان دارویی و روشهای حفظ سلامت است و داروسازی نوین با تکیه بر دانش شیمی، زیستشناسی، فارماکولوژی و فناوریهای جدید، ابزارهایی در اختیار قرار داده است که میتوانیم این تجربیات را با دقت بیشتری بررسی و ارزیابی کنیم.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین ظرفیتهای طب سنتی، شناخت گسترده آن از منابع طبیعی و بهویژه گیاهان دارویی است، افزود: در طول تاریخ، انسان از گیاهان مختلف برای کمک به درمان و کنترل بسیاری از مشکلات استفاده کرده است و امروز این تجربه تاریخی میتواند نقطه شروع تحقیقات جدید باشد. پژوهشگر میتواند یک گیاه یا ترکیب مورد استفاده در طب سنتی را انتخاب کند، ترکیبات شیمیایی آن را شناسایی کند و سپس اثرات، میزان ایمنی و مکانیسم عملکرد آن را در مطالعات علمی مورد بررسی قرار دهد.
پزشک و متخصص طب سنتی تصریح کرد: داروسازی مدرن میتواند به طب سنتی کمک کند تا از مرحله تجربه و مشاهده، یک گام به سمت مستندسازی و استانداردسازی بردارد و در مقابل، طب سنتی نیز میتواند برای پژوهشگران یک منبع ارزشمند از تجربیات تاریخی فراهم کند. بسیاری از گیاهان و ترکیبات طبیعی که امروز مورد مطالعه قرار میگیرند، سابقهای طولانی در استفادههای سنتی دارند و همین سابقه میتواند سرنخ مناسبی برای انتخاب موضوعات پژوهشی باشد.
افقهایی تازه برای همکاری طب سنتی و علم نوین داروسازی
یوسفیان با بیان اینکه البته نگاه علمی به طب سنتی به این معنا نیست که هر آنچه در منابع قدیمی آمده، بدون بررسی علمی پذیرفته شود، ادامه داد: ارزش واقعی دانش سنتی زمانی بیشتر مشخص میشود که بتوانیم آن را با روشهای علمی امروز بررسی کنیم. این نگاه نه نفیکننده طب سنتی است و نه در تضاد با پزشکی نوین، بلکه تلاش میکند بخشهای ارزشمند این میراث را شناسایی و با معیارهای علمی روز ارزیابی کند.
وی با بیان اینکه امروز که مصرف مکملها و فرآوردههای گیاهی در جامعه افزایش پیدا کرده، مشاوره تخصصی میتواند به بیمار کمک کند که این محصولات را آگاهانهتر و در جایگاه درست خود استفاده کند، گفت: یکی از موضوعات مهم نیز بحث تداخل میان فرآوردههای گیاهی و داروهای شیمیایی است. طبیعی بودن یک ماده به معنای بیاثر بودن آن نیست و یک ماده طبیعی میتواند اثرات دارویی داشته باشد و همین موضوع ضرورت شناخت دقیق آن را بیشتر میکند.
پزشک و متخصص طب سنتی اضافه کرد: امروز فناوریهای جدید نیز افقهای تازهای برای این همکاری ایجاد کردهاند و روشهای پیشرفته شناسایی ترکیبات، مطالعات سلولی و مولکولی، فناوریهای استخراج، داروسازی نوین و حتی ابزارهای محاسباتی میتوانند به پژوهشگران کمک کنند تا با سرعت و دقت بیشتری ظرفیتهای گیاهان دارویی را بررسی کنند. در چنین شرایطی، یک تجربه چندصدساله میتواند به یک سؤال پژوهشی تبدیل شود و یک سؤال پژوهشی نیز میتواند در نهایت به تولید یک فرآورده دارویی استاندارد منجر شود.
یوسفیان افزود: از این منظر، آینده را میتوان در همکاری میان رشتهها دید؛ همکاری میان متخصصان طب سنتی، داروسازان، پزشکان، فارماکولوژیستها، شیمیدانان و پژوهشگران علوم پایه. هر کدام از این حوزهها بخشی از این مسیر را بهتر میشناسند و کنار هم قرار گرفتن این دانشها میتواند مسیر کشف و توسعه فرآوردههای جدید را هموارتر کند.
پیوند طب سنتی و داروسازی نوین را میتوان یک مسیر دوطرفه دانست
وی با بیان اینکه داروسازی فقط به ساخت و عرضه دارو محدود نمیشود، بلکه از کشف ماده مؤثره و مطالعه مکانیسم اثر تا تعیین دز، بررسی ایمنی، تولید استاندارد و مشاوره به بیمار را دربرمیگیرد، تصریح کرد: در این نگاه، دانش دارویی سنتی میتواند یکی از منابع الهام پژوهش باشد و علم مدرن میتواند ابزار لازم برای ارزیابی و توسعه این دانش را فراهم کند.
پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه قرار نیست میان سنت و مدرنیته یکی را انتخاب کنیم، خاطرنشان کرد: آنچه اهمیت دارد، این است که از تجربههای ارزشمند گذشته با ابزارهای دقیق امروز استفاده کنیم. اگر بتوانیم دانش نسلهای گذشته را با زبان پژوهش و استانداردهای علمی امروز بازخوانی کنیم، ممکن است در میان همین میراث قدیمی، ظرفیتهایی برای پاسخ به نیازهای جدید سلامت پیدا کنیم.
یوسفیان ادامه داد: پیوند طب سنتی و داروسازی نوین را میتوان یک مسیر دوطرفه دانست؛ طب سنتی میتواند ایده و سرنخ بدهد و علم مدرن میتواند آن ایده را آزمایش، اصلاح، استاندارد و در صورت اثبات اثربخشی و ایمنی، به یک فرآورده قابل اعتماد تبدیل کند. این همان نقطهای است که گذشته و آینده علم به یکدیگر میرسند؛ جایی که تجربه، با پژوهش همراه میشود و طبیعت، با زبان علم مورد مطالعه قرار میگیرد.
شاید مهمترین دستاورد این نگاه، کنار گذاشتن دوگانه سنت یا مدرنیته باشد. علم قرار نیست تجربههای گذشته را نادیده بگیرد و تجربه نیز قرار نیست جای پژوهش علمی را بگیرد، بلکه هر دو میتوانند در کنار یکدیگر، مسیر شناخت بهتر ظرفیتهای درمانی طبیعت را هموار کنند.
در این مسیر، هر گیاه دارویی میتواند یک پرسش علمی باشد و هر تجربه تاریخی، نقطه شروع یک تحقیق تازه. آزمایشگاه میتواند آنچه را نسلهای گذشته با مشاهده و تجربه شناختهاند، با زبان امروز علم بررسی کند، ترکیبات را شناسایی کند، میزان اثرگذاری و ایمنی را بسنجد و در صورت تأیید، راه را برای تولید فرآوردهای استاندارد هموار سازد.
شاید آینده نه در فاصله گرفتن از طبیعت، بلکه در شناخت دقیقتر آن باشد؛ شناختی که از یک سو از میراث علمی و تجربی گذشته بهره میگیرد و از سوی دیگر، به استانداردها و روشهای دقیق علم امروز تکیه دارد. در چنین نگاهی، طبیعت منبع الهام است و علم، ابزار شناخت و استفاده ایمن از این ظرفیت.
نظر شما