به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، منابع آب شیرین در جهان بهشدت نابرابر توزیع شده است و میزان آبی که یک کشور در اختیار دارد، فقط با میزان آبی که از منابع خود برداشت میکند، تناسبی ندارد. بررسی دادههای منابع آب تجدیدپذیر و برداشت آب شیرین به تفکیک جمعیت کشورها نشان میدهد که بعضی کشورها از نظر سرانه منابع آب در جایگاههای نخست جهان قرار دارند، در حالی که بعضی دیگر، با وجود برخورداری بسیار کمتر از منابع آب شیرین، میزان برداشت بالایی را ثبت میکنند. این تفاوت، اهمیت مدیریت تقاضا، الگوی کشاورزی، صنعت، تولید انرژی و تمرکز جمعیت در تعیین وضعیت آبی کشورها را نشان میدهد.
بر اساس دادههای ارائهشده از سوی «Our World in Data» و «Statista»، ایسلند با حدود ۱۵.۷ میلیون فوت مکعب منابع آب شیرین تجدیدپذیر به ازای هر نفر در سال، در صدر کشورهای جهان قرار دارد. این میزان بهطور تقریبی ۵۰ برابر سطح سرانه منابع آب تجدیدپذیر در ایالات متحده آمریکا است. پس از ایسلند، گویان با ۱۰.۴ میلیون فوت مکعب و سورینام با ۵.۶ میلیون فوت مکعب در رتبههای دوم و سوم قرار دارند. بوتان با ۳.۵ میلیون فوت مکعب، پاپوا گینهنو با ۲.۸ میلیون، کانادا با ۲.۶ میلیون، نروژ با ۲.۵ میلیون، گابن با ۲.۴ میلیون، نیوزیلند با ۲.۳ میلیون و جزایر سلیمان با حدود ۲ میلیون فوت مکعب در رتبههای بعدی این فهرست قرار گرفتهاند.
در ادامه این رتبهبندی، پرو با ۱.۷ میلیون فوت مکعب، شیلی با ۱.۶ میلیون، کلمبیا با ۱.۵ میلیون، بلیز با ۱.۳ میلیون و لیبریا نیز با حدود ۱.۳ میلیون فوت مکعب منابع آب شیرین تجدیدپذیر به ازای هر نفر قرار دارند. بخش قابلتوجهی از کشورهای حاضر در رتبههای بالای این جدول، جمعیت بهنسبت کمی دارند و همزمان از رودخانههای فراوان، دریاچهها، بارندگی قابلتوجه یا سامانههای یخچالی برخوردار هستند؛ عواملی که موجب افزایش منابع آب تجدیدپذیر سرانه آنها میشود.
با این حال، بررسی سرانه منابع آب بهتنهایی تصویر کاملی از وضعیت آبی کشورها ارائه نمیکند. برای نمونه، برزیل با وجود برخورداری از منابع عظیم آب شیرین، در رتبهبندی سرانه در جایگاه بیستوچهارم قرار دارد و منابع آب تجدیدپذیر آن حدود ۹۵۱ هزار فوت مکعب به ازای هر نفر است. جمعیت زیاد این کشور موجب میشود حجم بسیار بالای منابع آب در مقیاس ملی، هنگام محاسبه سرانه، رقم پایینتری نسبت به کشورهای کمجمعیتتر ایجاد کند.
در رتبهبندی کشورها از نظر میزان برداشت آب شیرین به ازای هر نفر، مونتهنگرو با حدود ۱۲۷ هزار فوت مکعب در صدر قرار دارد. ترکمنستان با ۸۵ هزار فوت مکعب در رتبه دوم و گویان با ۶۲ هزار فوت مکعب در رتبه سوم قرار گرفتهاند. پس از آنها شیلی با ۵۹ هزار، اروگوئه با ۴۷ هزار و آمریکا با ۴۶ هزار فوت مکعب در رتبههای بعدی قرار دارند. ازبکستان با ۴۵ هزار، جمهوری آذربایجان با ۴۵ هزار، قزاقستان با ۴۴ هزار و مقدونیه شمالی با ۴۲ هزار فوت مکعب در رتبههای هفتم تا دهم جای گرفتهاند.
قرقیزستان با ۳۹ هزار فوت مکعب، ارمنستان با ۳۸ هزار، ایران با ۳۷ هزار، سورینام با ۳۵ هزار و لائوس با ۳۴ هزار فوت مکعب در رتبههای بعدی جدول برداشت سرانه آب قرار دارند. قرار گرفتن ایران در رتبه سیزدهم این فهرست در حالی است که کشور در میان کشورهای دارای منابع آب بسیار فراوان قرار ندارد و همین تفاوت میان ظرفیت منابع و میزان برداشت، اهمیت مدیریت مصرف آب را برجسته میکند.
البته «برداشت آب» با «مصرف آب» یکسان نیست. برداشت به مقدار آبی اشاره دارد که از منابع آب برای فعالیتهای مختلف خارج میشود، در حالی که بخشی از این آب پس از استفاده دوباره به محیط بازمیگردد. در بخش انرژی، برای مثال، نیروگاهها ممکن است حجم زیادی آب برداشت کنند، اما بخش قابلتوجهی از آن دوباره به چرخه آب بازگردانده میشود. در مقابل، در کشاورزی بهویژه در سیستمهای آبیاری، سهم بیشتری از آب برداشتشده در اثر تبخیر یا استفاده گیاه از چرخه دسترس خارج میشود.
در واقع، تفاوت میان منابع آب و میزان برداشت نشان میدهد که جغرافیا تنها یکی از عوامل تعیینکننده وضعیت آبی کشورهاست. میزان بارندگی، رودخانهها، دریاچهها، یخچالها و دیگر منابع طبیعی، ظرفیت اولیه آب تجدیدپذیر یک کشور را تعیین میکنند، اما کشاورزی، صنعت، تولید انرژی، جمعیت و الگوی استقرار شهرها مشخص میکنند که چه مقدار از این منابع استفاده شود.
این مسئله برای شهرها اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا رشد جمعیت شهری بهطور معمول با افزایش تقاضا برای آب آشامیدنی، خدمات شهری، تولید مواد غذایی، صنعت و انرژی همراه است. در مناطقی که جمعیت و فعالیتهای اقتصادی در نقاط محدودی متمرکز شدهاند، حتی کشورهای برخوردار از منابع آب فراوان نیز ممکن است با فشار محلی بر منابع آبی روبهرو شوند. به بیان دیگر، برخورداری یک کشور از رودخانهها و منابع گسترده آب شیرین به این معنا نیست که همه شهرها و مناطق آن کشور تنها از امنیت آبی برخوردارند.
نظر شما