به گزارش خبرگزاری ایمنا، مدل سفر به عتبات در سالهای اخیر فقط به سفرهای چندروزه معمول محدود نمانده است و در سالجاری سازمان حج و زیارت اجرای بستههای دو، چهار و پنجروزه را برای پاسخ به تفاوت زمان و توان مالی زائران پیشبینی کرده است. این اتفاق را میتوان یک تغییر مهم در الگوی سفر زیارتی دانست.
دیگر قرار نیست همه زائران با یک نسخه واحد راهی عراق شوند. یک نفر شاید ترجیح بدهد یک هفته یا بیشتر در نجف و کربلا بماند و با آرامش زیارت کند؛ دیگری تنها چهار روز فرصت دارد و میخواهد از همین فرصت محدود استفاده کند.
اکبر همتی، مدیر تورهای زیارتی به عتبات عالیات درباره چرایی شکلگیری این سفرها به خبرنگار ایمنا میگوید: واقعیت این است که بخش قابل توجهی از متقاضیان زیارت، مشکل مالی ندارند؛ مشکل اصلیشان زمان است. خیلیها شاغل هستند و نمیتوانند یک هفته یا بیشتر مرخصی بگیرند. وقتی سفر کوتاه تعریف میشود، همین افراد هم امکان رفتن پیدا میکنند.
به گفته وی، استقبال از این نوع سفرها را باید در تغییر سبک زندگی مردم جستوجو کرد: «امروز زائر دنبال این است که متناسب با شرایط خودش انتخاب کند. ممکن است کسی بخواهد چهار روزه برود و برگردد و فرد دیگری ترجیح بدهد شش یا هفت روز در عراق بماند. مهم این است که انتخاب وجود داشته باشد.»
چهار روز برای نجف و کربلا کافی است؟ اما همینجا نخستین چالش سفرهای کوتاه خود را نشان میدهد. در یک سفر چهارروزه، زمان رفتوبرگشت، جابهجایی میان شهرها، استراحت و برنامههای کاروان باید در کنار زمان زیارت قرار بگیرد. بهویژه در سفر زمینی، مسیر طولانیتر است و ممکن است بخشی از زمان سفر عملاً در جاده سپری شود.
در بعضی بستههای چهارروزه زمینی، برنامه به شکلی طراحی شده که کاظمین و سامرا در مسیر قرار میگیرند و نجف و کربلا نیز با اقامت محدود یا حتی به شکل عبوری دیده میشوند.
یک نمونه برنامه اعلامشده برای سفر چهارروزه، تنها یک شب اقامت در سامرا دارد و نجف و کربلا را به صورت عبوری در برنامه قرار داده است.
همتی معتقد است کوتاهبودن سفر لزوماً به معنی بیکیفیت بودن آن نیست، اما باید از ابتدا تکلیف زائر روشن باشد.
وی میگوید: ما نباید به زائر وعده سفری را بدهیم که با واقعیت برنامه فاصله داشته باشد. کسی که سفر چهارروزه انتخاب میکند باید بداند که این سفر برای فردی طراحی شده که زمان محدودی دارد. قرار نیست چهار روزه همان تجربه یک سفر هفتروزه را داشته باشد. هدف این است که در زمان کمتر، امکان زیارت فراهم شود.
این شاید مهمترین نکته در دفاع از سفرهای کوتاه باشد؛ این سفرها قرار نیست جای سفرهای معمول را بگیرند. قرار نیست زائری که هفت روز فرصت دارد، به چهار روز محدود شود. مخاطب اصلی این بستهها کسی است که اگر گزینه چهارروزه وجود نداشته باشد، شاید اساساً به سفر نرود. مزیت بزرگ؛ میتوانم بروم برای یک کارمند، چهار روز ممکن است فاصله میان رفتن و نرفتن باشد.
کسی که کارمند. است، شاید نتواند به راحتی یک هفته مرخصی بگیرد. صاحب مغازه نیز ممکن است تعطیلی چندروزه را بهسادگی نپذیرد. دانشجو، پزشک، پرستار، راننده یا هر فرد دیگری که برنامه کاری فشرده دارد، با چنین محدودیتی روبهرو است.
همتی میگوید: وقتی درباره سفر کوتاه صحبت میکنیم، نباید فقط تعداد روزها را ببینیم. باید ببینیم این سفر برای چه کسی طراحی شده است. برای کسی که زمان ندارد، همین چهار روز میتواند یک فرصت بزرگ باشد.
به اعتقاد وی، تنوع بستهها در نهایت به نفع زائر است: «ما باید انتخاب را به زائر بدهیم. یکی سفر اقتصادی میخواهد، یکی کیفیت هتل برایش مهم است، یکی سفر هوایی میخواهد و یکی هم فقط دنبال این است که در کوتاهترین زمان خودش را به کربلا برساند.»
اما کوتاهتر، الزاماً ارزانتر نیست تصور عمومی این است که هرچه سفر کوتاهتر باشد، هزینه هم کمتر میشود؛ اما ماجرا به این سادگی نیست. نوع حملونقل، کیفیت هتل، تعداد شهرهای مقصد، خدمات کاروان و حتی نحوه رفتوبرگشت میتواند قیمت را تغییر دهد. در حال حاضر نیز بستههای کوتاه زمینی و هوایی با تفاوت قابل توجه در خدمات عرضه میشوند. برای نمونه، برخی تورهای چهارشب اقامت هوایی شامل اقامت در نجف و کربلا، پذیرایی و بیمه هستند، در حالی که در برخی بستههای زمینی کوتاه، خدمات محدودتری ارائه میشود.
همتی هم تأکید میکند که زائر نباید تنها با دیدن عدد نهایی تصمیم بگیرد: «قیمت بهتنهایی معیار مناسبی برای مقایسه نیست. باید دید در مقابل این مبلغ چه خدماتی ارائه میشود. ممکن است یک سفر ارزانتر باشد، اما بخشی از هزینهها یا خدمات بر عهده خود زائر قرار گرفته باشد.»
این موضوع بهویژه در سفرهای بسیار کوتاه اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که گاهی کاهش قیمت از طریق حذف بخشی از خدمات اتفاق میافتد، نه تنها کاهش مدت اقامت. سفر کوتاه برای چه کسی مناسب است؟ پاسخ را شاید بتوان در یک جمله خلاصه کرد، اینکه برای کسی که زمان برایش از هر چیز دیگری مهمتر است. اگر هدف زائر، اقامت طولانی در کربلا و نجف و استفاده کامل از برنامههای زیارتی باشد، سفر چندروزه طولانیتر انتخاب منطقیتری است. اما اگر فردی تنها چند روز فرصت دارد و میخواهد در همین مدت خود را به عتبات برساند، سفر کوتاه میتواند انتخاب مناسبی باشد.
همتی میگوید: ما نباید به همه زائران یک نسخه بدهیم. کسی که سالمند است یا همراه کودک سفر میکند، شاید به زمان بیشتری برای استراحت نیاز داشته باشد. اما برای یک فرد جوان و شاغل که مشکل اصلیاش مرخصی است، سفر کوتاه میتواند بسیار مناسب باشد.
خطر سفرهای فشرده با این حال، منتقدان سفرهای کوتاه یک نگرانی جدی دارند، اینکه در رقابت برای کاهش تعداد روزها، کیفیت زیارت قربانی شود. وقتی قرار باشد چند شهر در چند روز پوشش داده شود، طبیعی است که زمان حضور در هر شهر کاهش پیدا کند.
در برخی تورهای هوایی چهارشب نیز زیارت کاظمین و سامرا به صورت عبوری و بدون اقامت پیشبینی شده است.
همتی در پاسخ به این نگرانی میگوید: این موضوع کاملاً به طراحی برنامه بستگی دارد. سفر کوتاه اگر درست برنامهریزی شود، میتواند مفید باشد؛ اما اگر فقط بخواهیم تعداد شهرها را زیاد کنیم و همه چیز را در چند روز جا بدهیم، طبیعی است که زائر خسته میشود.
وی تأکید میکند: در سفر زیارتی، فقط تعداد مکانهایی که دیده میشود مهم نیست؛ کیفیت حضور زائر هم اهمیت دارد.
سفر کوتاه؛ خوب یا بد؟
در نهایت شاید نتوان یک حکم کلی برای سفرهای کوتاه عتبات صادر کرد. این سفرها برای همه مناسب نیستند، اما برای یک گروه مشخص میتوانند اتفاقی مثبت باشند؛ همان گروهی که سالها به دلیل نداشتن وقت، سفر به عتبات را به تعویق انداختهاند.
سفر کوتاه اگر با برنامه روشن، قیمت شفاف، خدمات مشخص و زمان کافی برای زیارت طراحی شود، میتواند دایره زائران را گستردهتر کند. اما اگر کوتاه شدن سفر به معنی حذف استراحت، فشردهکردن مسیر و عبوریشدن زیارت باشد، طبیعتاً جذابیت خود را از دست خواهد داد.
همتی جمعبندی خود از این مدل سفر را اینطور بیان میکند: سفر کوتاه قرار نیست جای سفرهای معمول را بگیرد. این یک گزینه برای کسانی است که وقت محدودی دارند. اگر کسی هفت روز فرصت دارد، بهتر است همان سفر هفتروزه را انتخاب کند. اما اگر کسی فقط چهار روز فرصت دارد، نباید به خاطر همین محدودیت، امکان زیارت را از دست بدهد.»
شاید همین جمله، بهترین پاسخ به سؤال اصلی گزارش باشد، اینکه سفر کوتاه عتبات نه فرصت است و نه تهدید؛ یک انتخاب تازه برای زائری است که زندگی امروز، فرصت زیادی برایش باقی نگذاشته است. مسئله فقط این است که در این چند روز، سهم زیارت از سفر چقدر باشد.
نظر شما