به گزارش خبرگزاری ایمنا، دوران سالمندی مرحلهای طبیعی از زندگی است که با تغییرات تدریجی جسمی، روانی و اجتماعی همراه میشود و توجه به سلامت در این دوره، بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند. حفظ توانایی انجام فعالیتهای روزمره، برخورداری از تحرک کافی و احساس امنیت، از مؤلفههای اساسی یک سالمندی سالم و پویا بهشمار میرود و از اینرو، مراقبت از سلامت سالمندان نباید تنها به زمان بروز بیماری یا نیاز به درمان محدود شود، بلکه لازم است با رویکردی پیشگیرانه، زمینه حفظ توانمندی و استقلال آنها فراهم شود.
خودمراقبتی در سالمندی یکی از مهمترین راهکارهای ارتقای کیفیت زندگی است و میتواند طیف گستردهای از رفتارها، از توجه به تغذیه و فعالیت بدنی گرفته تا مصرف صحیح داروها، انجام معاینات دورهای و توجه به وضعیت جسمی و روانی را در بر گیرد. سالمندی که نسبت به تغییرات بدن خود آگاهی بیشتری داشته باشد و برای حفظ قدرت عضلانی، تعادل، بینایی و توانایی حرکتی خود تلاش کند، آمادگی بیشتری برای مواجهه ایمن با چالشهای این دوره خواهد داشت و در این میان، آگاهی و مشارکت خانواده نیز میتواند نقش مهمی در حمایت از خودمراقبتی و پیشگیری از حوادث ناخواسته ایفا کند.
در کنار مراقبتهای فردی، محیط زندگی سالمند نیز تأثیر مستقیمی بر میزان امنیت، آسایش و استقلال او دارد. محیطی که متناسب با نیازهای جسمی و حرکتی سالمند طراحی نشده باشد، میتواند انجام سادهترین فعالیتهای روزمره را دشوار و پرخطر کند. مناسبسازی فضای خانه با توجه به عواملی همچون نور کافی، دسترسی آسان، حذف موانع، ایمنسازی سطوح و فراهم کردن امکانات حمایتی، اقدامی پیشگیرانه است که میتواند از بسیاری از حوادث جلوگیری کرده و احساس آرامش و اعتمادبهنفس سالمند را افزایش دهد.
نگاه جامع به سلامت سالمندان مستلزم توجه همزمان به فرد و محیط پیرامون اوست و سلامت در این دوره تنها به نبود بیماری معنا نمیشود، بلکه توانایی زندگی مستقل، مشارکت در فعالیتهای روزمره، برخورداری از امنیت و حفظ کرامت انسانی نیز بخشی از آن است. هر اندازه فرهنگ خودمراقبتی در میان سالمندان و خانوادهها تقویت شود و محیطهای زندگی نیز متناسب با نیازهای این گروه سنی طراحی و ایمنسازی شوند، امکان تجربه سالمندی فعال، مستقل و باکیفیت بیشتر خواهد شد.
یک قدم تا سالمندی سالمتر؛ خودمراقبتی و محیطی مناسب
پژمان عقدک، پزشک و سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه شاید زمینخوردن در نگاه اول یک اتفاق ساده به نظر برسد، اما در سالمندان میتواند پیامدهای جدی به دنبال داشته باشد، اظهار کرد: شکستگی استخوانهای بزرگ بدن و بستری شدن در بیمارستان و حتی کاهش توانایی حرکتی، ایجاد ترس از راه رفتن، وابستگی به دیگران و در نهایت از دست دادن استقلال فرد، از جمله پیامدهایی است که زمین خوردن سالمندان میتواند به همراه داشته باشد.
وی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از زمینخوردنهای سالمندان قابل پیشگیری است و با شناسایی عوامل خطر و اصلاح آنها میتوان تا حد زیادی از بروز این حوادث جلوگیری کرد، افزود: با افزایش سن، تغییرات طبیعی مختلفی در بدن ایجاد میشود، قدرت عضلات کاهش پیدا میکند، تعادل بدن ضعیفتر میشود و سرعت واکنشپذیری نیز کاهش مییابد و همین عوامل میتواند نقش مهمی در زمین خوردن سالمندان داشته باشد.
سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه از طرف دیگر، بینایی و شنوایی که در حفظ تعادل و آگاهی فرد از محیط اطراف نقش مهمی دارند، ممکن است کاهش پیدا کنند و مجموعه این عوامل میتواند احتمال افتادن و زمینخوردن را افزایش دهد، تصریح کرد: از سوی دیگر، برخی بیماریهایی که در دوران سالمندی شایعتر هستند، همچون فشار خون، دیابت، مشکلات مفصلی و اختلالات عصبی، میتوانند احتمال زمینخوردن را افزایش دهند.
عقدک با بیان اینکه عامل مهم دیگر، مصرف برخی داروهاست، ادامه داد: سالمندان به دلیل بیماریها و مشکلات متعدد ممکن است داروهای زیادی مصرف کنند. بعضی از این داروها میتوانند موجب خوابآلودگی، سرگیجه یا افت فشار خون شوند و در نتیجه سالمند احساس بیثباتی پیدا کند و بیشتر در معرض زمینخوردن قرار بگیرد.
خانه باید امنترین مکان برای سالمند باشد
وی با اشاره به اینکه نباید زمینخوردن را فقط به بالا رفتن سن نسبت بدهیم، گفت: اگر چنین اتفاقی برای سالمند رخ میدهد بهویژه اگر زمینخوردن تکرار شود، لازم است فرد توسط پزشک معاینه و علت آن بررسی شود و موضوع مهم دیگر، محیط خانه است و خانه که باید امنترین مکان برای سالمند باشد، گاهی به محلی تبدیل میشود که بیشترین زمینخوردنها در آن اتفاق میافتد.
سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان اضافه کرد: وجود فرشهای لغزنده یا فرشهایی که بهخوبی ثابت نشدهاند، سیمهای برق رهاشده در مسیر رفتوآمد، زمینهای خیس داخل خانه، نور کم و محدود بودن دید، پلههای بدون نرده و سطوح لغزنده حمام و سرویس بهداشتی، میتوانند احتمال سر خوردن و زمینخوردن را افزایش دهند و برای پیشگیری از زمینخوردن سالمندان در منزل، باید مسیر رفتوآمد آنها را تا حد امکان خلوت و روشن کنیم و فرشهایی که در مسیر قرار دارند باید ثابت باشند و وسایل اضافی نیز از مسیر رفتوآمد جمعآوری شوند.
عقدک افزود: در حمام بهتر است از کفپوشهای ضدلغزش استفاده شود و دستگیرههای ایمنی در قسمتهای مختلف نصب شوند، در راهپلهها نیز وجود نردههای محکم و نور کافی بسیار کمککننده است، اما پیشگیری فقط به اصلاح شرایط خانه محدود نمیشود و خود سالمند نیز میتواند با تقویت قدرت عضلات و ارتقای وضعیت تعادل، خطر زمینخوردن را کاهش دهد.
توجه به سلامت سالمندان، در حقیقت سرمایهگذاری برای حفظ کیفیت زندگی و کرامت انسانی در یکی از مهمترین مراحل زندگی است. بسیاری از مشکلاتی که توانایی حرکتی، استقلال و آرامش سالمندان را تهدید میکنند، با مراقبت مستمر، آگاهی کافی و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه قابل کنترل هستند و از این منظر، خودمراقبتی نباید بهعنوان مجموعهای از توصیههای ساده و روزمره تلقی شود، بلکه باید آن را بخشی جداییناپذیر از سبک زندگی سالم در دوران سالمندی دانست.
در این مسیر، حفظ تحرک و توان جسمانی، توجه به وضعیت تعادل، رسیدگی منظم به مشکلات بینایی و شنوایی، مصرف آگاهانه داروها و پیگیری وضعیت سلامت، میتواند نقش مؤثری در افزایش ایمنی و استقلال سالمندان داشته باشد. در کنار این اقدامات، توجه به سلامت روان و ایجاد احساس امنیت و اعتمادبهنفس نیز اهمیت ویژهای دارد، زیرا سالمندی سالم زمانی محقق میشود که فرد علاوه بر توانایی جسمی، از نظر روحی نیز برای ادامه یک زندگی فعال و مستقل حمایت شود.
مناسبسازی محیط زندگی نیز باید بهعنوان بخشی اساسی از مراقبت از سالمندان مورد توجه قرار گیرد. خانهای ایمن، روشن، منظم و متناسب با تواناییهای فرد میتواند بسیاری از خطرات روزمره را کاهش دهد و امکان انجام فعالیتهای عادی را با اطمینان بیشتری فراهم کند. این موضوع تنها مسئولیت سالمند نیست و خانواده، طراحان فضاهای مسکونی، مراکز درمانی و جامعه نیز در ایجاد محیطهایی ایمن و دسترسپذیر برای سالمندان سهم دارند.
سالمندی سالم نتیجه مجموعهای از انتخابها و اقدامات پیوسته است که از مراقبت فردی آغاز میشود و با حمایت خانواده و مناسبسازی محیط زندگی تداوم پیدا میکند. توجه به پیشگیری به جای انتظار برای وقوع حادثه، میتواند از بسیاری از آسیبهای قابل اجتناب جلوگیری کند و فرصت بیشتری برای حفظ استقلال، مشارکت اجتماعی و زندگی همراه با آرامش در اختیار سالمندان قرار دهد. ایجاد چنین شرایطی نهتنها به سلامت و رفاه سالمندان کمک میکند، بلکه نشانهای از مسئولیتپذیری و احترام جامعه نسبت به نسلی است که بخش مهمی از مسیر زندگی و تجربه اجتماعی خود را پشتسر گذاشته است.
نظر شما