به گزارش خبرگزاری ایمنا، رحلت پیامبر اکرم(ص) فرصتی است برای بازخوانی بخشی از سیره ایشان که شاید در میان روایتهای تاریخی و مناسبتهای مذهبی کمتر به آن از زاویه مسائل امروز نگاه کردهایم؛ چگونگی ساختن جامعهای که بتواند با وجود تفاوتها، بر یک نقطه مشترک بایستد و با حفظ وحدت و همبستگی در برابر هجمههای دشمنان ایستادگی کند.
پیامبر اکرم(ص) در سالهای حضور خود در مکه و مدینه، تنها به بیان توصیههایی درباره برادری و همبستگی بسنده نکردند و در عمل نیز برای ایجاد همبستگی میان گروههای مختلف جامعه و شکل دادن به پیوندی میان مسلمانان تلاش کردند و این رویکرد در سیره ائمه معصوم(ع) نیز با توجه به شرایط هر دوره ادامه پیدا کرد.
امروزه نیز جامعه با مسائل و فشارهایی روبهرو است که بخشی از آنها میتواند زمینه اختلاف و فاصله میان مردم را بیشتر کند و در چنین شرایطی، بازگشت به سیره پیامبر اکرم(ص) میتواند این پرسش را پیش روی ما قرار دهد که چگونه میتوان در عین پذیرش تفاوتها، بر اشتراکات تکیه و از تبدیل اختلافها به شکاف اجتماعی جلوگیری کرد.
با همین نگاه، به گفتوگو با حجتالاسلام وحید کرباسی، استاد حوزه و دانشگاه، کارشناس سیاسی دفتر ملی پاسخگویی دفتر تبلیغات اسلامی و دبیر تشکل نخبگانی حوزه علمیه اصفهان نشستیم و به جایگاه وحدت در سیره پیامبر اکرم(ص) و بررسی همبستگی مردم مبعوثشده در میادین شهر پرداختیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
ایمنا: با توجه به اهمیت وحدت در جامعه، مهمترین توصیه رسول اکرم (ص) برای ایجاد و حفظ وحدت و همبستگی چه بوده است؟
کرباسی: رفتار، گفتار و سیره پیامبر اکرم(ص) مملو از درسهایی است که ما را به سمت وحدت سوق میدهد. ایشان هم در گفتار و هم در رفتار خود بر وحدت تأکید داشتند و با عقد اخوتی که در روز غدیر برقرار کردند، میان افراد وحدت ایجاد کردند. پیش از آن نیز در مدتی که در مکه حضور داشتند و پس از آن در مدینه، تلاش میکردند از راههای مختلف زمینه وحدت را ایجاد کنند.
احادیثی که از پیامبر اکرم(ص) نقل شده نیز در این زمینه نکات مهمی دارد؛ از جمله روایتی که مضمون بسیار جدی و مهمی دارد و شاید کمتر با این نگاه به موضوع وحدت توجه کردهایم چرا که به طور معمول معنای حداقلی وحدت مورد توجه عموم افراد قرار میگیرد؛ یعنی تنها در مقابل دشمن مشترک احساس میکنیم که باید وحدت داشته باشیم، در حالی که موضوع فراتر از این است.
این روایت که شاید کمتر شنیده شده باشد، در کتاب «کافی» که از معتبرترین کتب شیعه است، آمده است. پیامبر رحمت(ص) میفرمایند کسی که از جامعه اسلامی فاصله بگیرد، حتی اگر این فاصله به اندازه یک وجب باشد، خداوند پیمان اسلام را از گردن او باز میکند؛ یعنی گویا نهتنها از جامعه و مردم فاصله گرفته، بلکه از اسلام و مسلمانی نیز دور شده است؛ در واقع، پیامبر اکرم(ص) یک موضوع غیرمحسوس را به شکلی ملموس و حسی بیان میکنند و این تعبیر بسیار جدی و مهم است.
حتی فراتر از این، پیامبر اکرم(ص) در روایتی مؤمنین را برادر خطاب میکنند که مفهومی بسیار فراتر از وحدت است و میفرمایند: «المؤمنون إخوة»؛ مؤمنین با یکدیگر برادرند و در مقابل دشمن، متحد و یکپارچه هستند. این روایتها نشان میدهد که پیامبر اکرم(ص) اهتمام جدی به حفظ وحدت در جامعه و میان مسلمانان داشتهاند.
وحدت بدون مبنا و محور به هیچ عنوان محقق نمیشود و مبنای آن آموزههای دین و امام جامعه است.
ایمنا: حضرت رسول (ص) در زمان نبوتشان چطور میان گروهها و قومهای مختلف، وحدت ایجاد میکردند؟
کرباسی: پیامبر اکرم(ص) با توصیهها و راهنماییهایی که داشتند و بالاتر از آن، با تأکید بر آیات قرآن، بر موضوع وحدت تأکید میکردند و در این زمینه، آیه بسیار نورانی «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» به مؤمنان و مسلمانان دستور میدهد که به ریسمان الهی چنگ بزنند و متفرق نشوند.
وحدت همواره به یک محور نیاز دارد و این سؤال مطرح است که باید حول چه چیزی وحدت پیدا کنیم؟ در این آیه شریفه، وحدت حول همان ریسمان الهی شکل میگیرد. این ریسمان الهی نیز خود دین، شخصیت پیامبر اکرم(ص) و در دوره ما نایب امام زمان(عج) یعنی ولی فقیه است.
وحدت بدون مبنا و محور به هیچ عنوان محقق نمیشود، چراکه هرکس ایده، منش و رفتار خودش را صحیح و قابل اتکا میداند و انتظار دارد دیگران به سمت او حرکت کنند و خودش کمتر به سمت دیگران برود، بنابراین وحدت به مبنا نیاز دارد و مبنای آن آموزههای دین و امام جامعه است.
اهمیت وحدت به اندازهای است که پیامبر اکرم(ص) در دوران عمر مبارک خود، مسجدی را که دشمنان ساخته بودند و قصد داشتند از آن برای ایجاد تفرقه استفاده کنند، به دستور الهی تخریب کردند و این موضوع نشان میدهد کسی که بخواهد به وحدت آسیب بزند، در هر محل، صنف، لباس، پست و جایگاهی که باشد، باید با او برخورد شود.
ما در دین، بالاتر و مقدستر از مسجد نداریم، اما پیامبر اکرم(ص) مأمور شدند مسجدی را که بعدها به «مسجد ضرار» معروف شد، تخریب کنند؛ چراکه این مسجد از کارویژه اصلی خود، یعنی حفظ وحدت خارج شده بود و در مسیر تکمیل پازل دشمن برای ایجاد تفرقه قرار گرفته بود.
ایمنا: آیا وحدت به معنای نداشتن اختلاف سلیقه و تفاوت نظر است؟
کرباسی: وحدت به معنای آن نیست که اختلاف سلیقه وجود نداشته باشد، چه بسا وجود اختلاف سلیقه امری طبیعی است که در هر جامعهای وجود دارد و میتواند موجب پویایی جامعه شود، اما مهم این است که این اختلاف سلیقه، به نزاع، درگیری و دو دستگی منجر نشود.
در جایی که سیاستگذاری صورت میگیرد و سیاستی تعیین میشود، حتی اگر کسی سلیقه و نظر دیگری داشته باشد، چون جامعه نمیتواند با دو مسیر پیش برود، باید در اینجا از نظرش کوتاه بیاید و در عمل، وحدت را ملاک قرار دهد. به تعبیر دیگر، «وحدت در عمل و اختلاف در نظر» مورد انتظار است و هرکس میتواند نظر و دیدگاه کارشناسی خودش را داشته باشد و تا پیش از اعمال یک نظر، بیان دیدگاههای مختلف هیچ اشکالی ندارد.
این تفاوتها و اختلافنظرها میتواند موجب پویایی جامعه و رسیدن به نظر درست شود، با این حال اگر از میان این دیدگاهها، یک دیدگاه انتخاب و بهعنوان محور، قانون یا دستور رهبری تعیین شد، در آن مرحله همه در عمل موظف به پیروی از آن نظر هستند.
ایمنا: با توجه به تأکید بر حفظ وحدت در طول تاریخ بهویژه در شرایط امروز جامعه، وحدت در چه سطوح و ابعادی باید مورد توجه قرار گیرد؟
کرباسی: با بررسی پیشینه تاریخ اسلام تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی هرچه جلوتر میآییم، میبینیم سیره بزرگان بهخصوص امام خمینی(ره) و رهبر شهیدمان در زمان معاصر، در راستای حفظ وحدت بوده است. رهبر معظم انقلاب آیتالله سید مجتبی خامنهای نیز در پیامهای مختلف تأکید زیادی بر وحدت داشتهاند و حتی در دیدار ایشان با رئیسجمهور، یکی از نکات مهمی که مطرح شد، حفظ وحدت بین ارکان مختلف جامعه بود.
باید توجه داشت وحدت و همبستگی دارای چند بُعد است؛ یک وحدت بین مردم است که جامعه دو دسته نشود و افراد جامعه با یکدیگر ید واحد باشند و یک وحدت بین مردم و مسئولان است که مسئولان خودشان را جدا ندانند، مردم احساس رهاشدگی نکنند و بین مردم و مسئولان وحدت باشد.
مهمترین بخش وحدت که در واقع این دو بخش هم وابسته به آن است، وحدت حول رهبر جامعه است؛ یعنی تمام مردم و تمام مسئولان حول دستورات رهبری، راهنماییهای ایشان و سیاستهایی که ایشان تعیین میکنند، بتوانند با یکدیگر منسجم و یکپارچه باشند.
ایمنا: وحدت مردم به ویژه در جنگ رمضان با حضور در میدانهای شهر که حماسهای از همبستگی و مقاومت بینظیر مردم را رقم زد، چه نقشی در تقویت توان کشور برای مقابله با تهدیدها و ایستادگی در برابر دشمنان دارد؟
کرباسی: بهواقع یکی از جلوههای وحدت در جنگ تحمیلی اخیر، حضور مردم در کف خیابانهاست که وحدت خودشان با یکدیگر را نشان دادند و شاهد هستیم افرادی با سلیقهها، دیدگاهها و پوششهای مختلف به میدانها و خیابانها آمدند. این ملت مبعوثشده به خاطر خون پاک رهبر شهیدمان، متحد و یکپارچه مقابل دشمن ایستادند و این وحدت بوده که تا به امروز خار چشم دشمنان بوده است.
تمام هجمه دشمن، چه قبل از این جنگ در حوادث ۱۸ و ۱۹ دی و چه در دوره جنگ رمضان و بعد از آن، بهصراحت توسط سیاستمداران غربی به ویژه آمریکایی و صهیونیستی بیان شده است که به دنبال فروپاشی درونی کشورمان هستند و راه آن نیز چیزی نیست جز اختلاف و دو دسته شدن مردم و شکسته شدن وحدت شکل گرفته.
بدون شک اگر قویترین نیروهای نظامی و بهترین تجهیزات دفاعی را داشته باشیم، پیروزی بدون وحدت و همبستگی تحقق پیدا نمیکند
آن چیزی که میتواند این جریان دشمن را باطل و ناکام کند، همین حضور در میدان و خیابانهای شهر است؛ حضوری که مردم رقم زدند و توانستند وحدت خودشان یعنی وحدت مردم با یکدیگر، وحدت مردم با مسئولان و وحدت با رهبری را به جهانیان نشان دهند و این موضوع تا به امروز دشمنان را از وارد کردن ضربه جدی به این کشور مأیوس کرده است.
همین وحدت گستردهتر و بیشتر از قبل کشور را در مقابل خطرات و حوادث و دشمنیهایی که وجود دارد، پیروز میکند و بدون شک اگر قویترین نیروهای نظامی و بهترین تجهیزات دفاعی را داشته باشیم، پیروزی بدون وحدت و همبستگی تحقق پیدا نمیکند. حرف اول و آخر را «وحدت مردم» میزند و این همبستگی حتی قوتی برای ایستادگی و مقاومت نیروهای مسلح است.
نظر شما