به گزارش خبرگزاری ایمنا، وقتی در خیابانهای یک شهر قدم میزنیم، نخستین چیزی که بیش از همه به چشم میآید، مجموعهای از نماهای ساختمانهاست؛ نماهایی که کنار یکدیگر تصویری از هویت معماری شهر را شکل میدهند. با این حال، این تصویر همیشه یکدست و حاصل یک الگوی مشخص نیست و گاه تفاوت میان ضوابط شهری و آنچه در عمل اجرا میشود، بهوضوح دیده میشود.
نمای ساختمان برخلاف تصور رایج، تنها موضوعی مربوط به سلیقه مالک یا طراح نیست. ساختمان پس از ساختهشدن بخشی از منظر عمومی شهر محسوب میشود و انتخاب مصالح، رنگ، ارتفاع، تناسبات، بازشوها، تابلوها و نحوه اتصال بنا به فضای شهری میتواند بر سیمای خیابان و حتی هویت یک محله اثر بگذارد.
قانون برای نما چه میگوید؟
شهرداریها و مراجع قانونی، برای ساختوساز و اجرای نما ضوابطی را تعیین کردهاند؛ ضوابطی که هدف آنها کنترل کیفیت ساختوساز، هماهنگی با ویژگیهای شهری، توجه به ایمنی و جلوگیری از ایجاد آشفتگی بصری است.
در فرآیند صدور پروانه ساختمانی نیز موضوع نما در چارچوب ضوابط و مقررات شهرسازی مورد توجه قرار میگیرد. با این حال، چالش اصلی همیشه در مرحله تدوین قانون نیست؛ بخش مهمی از مسئله به نحوه نظارت بر اجرای ضوابط بازمیگردد.
اگر نمای اجراشده با طرح تأییدشده تفاوت داشته باشد، یا در جریان ساخت تغییراتی در مصالح، رنگ، بازشوها و عناصر نما ایجاد شود، نظارت مستمر میتواند نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از شکلگیری تخلف داشته باشد.
فاصله میان نقشه و ساختمان
یکی از مشکلاتی که در حوزه نما قابل مشاهده است، فاصله میان طرح اولیه و نمای نهایی ساختمان است. ممکن است نمایی در مرحله طراحی با ضوابط شهری هماهنگ باشد، اما در زمان اجرا به دلایل مختلف تغییر کند.
تغییر مصالح، حذف یا اضافه کردن عناصر تزئینی، استفاده از رنگهای نامتناسب، نصب تابلوهای بزرگ یا ایجاد الحاقات بدون هماهنگی، از جمله مواردی است که میتواند چهره نهایی ساختمان را با طرح اولیه متفاوت کند.
این موضوع نشان میدهد که کنترل نما نباید تنها در زمان صدور مجوز خلاصه شود و نظارت بر روند اجرا نیز اهمیت دارد.
نما؛ مسئلهای فراتر از زیبایی
گاهی بحث نما در شهر به موضوع «زیبایی» تقلیل داده میشود؛ در حالی که نمای ساختمان میتواند با مسائل مهمتری نیز ارتباط داشته باشد.
انتخاب مصالح نامناسب میتواند عمر مفید نما را کاهش دهد و جدا شدن قطعات نما، علاوه بر ایجاد هزینه برای مالک، خطراتی برای عابران ایجاد کند. از سوی دیگر، استفاده گسترده از برخی مصالح و رنگها بدون توجه به شرایط اقلیمی میتواند بر عملکرد حرارتی ساختمان نیز اثر بگذارد.
بنابراین، ضوابط نما باید همزمان به زیبایی، ایمنی، دوام، شرایط اقلیمی، هویت معماری و ارتباط ساختمان با فضای عمومی توجه داشته باشد.
شهر گرفتار سلیقههای شخصی
یکی دیگر از چالشهای نمای شهری، تبدیل شدن ساختمان به ویترینی از سلیقههای فردی است. زمانی که هر مالک بدون توجه به ساختمانهای مجاور، بافت محله و ویژگیهای معماری منطقه تصمیم بگیرد، نتیجه میتواند مجموعهای از نماهای ناهمگون باشد.
البته هماهنگی شهری به معنای یکسانسازی تمام ساختمانها نیست. شهر زنده به تنوع معماری نیاز دارد، اما این تنوع زمانی میتواند کیفیت ایجاد کند که در چارچوب اصول مشخصی مانند تناسبات، مقیاس انسانی، مصالح مناسب و احترام به هویت محله شکل بگیرد.
به بیان دیگر، شهر نباید مجموعهای از ساختمانهای منفرد باشد؛ بلکه نماهای ساختمانها باید بخشی از یک تصویر شهری منسجم باشند.
نقش معماران و سازندگان
در کنار شهرداری، معماران، سازندگان و مالکان نیز در کیفیت نمای شهری نقش دارند. طراحی نما نباید در پایان فرآیند ساخت و صرفاً با هدف پوشاندن پوسته ساختمان انجام شود؛ بلکه باید از ابتدای طراحی، ارتباط بنا با خیابان، نور، اقلیم، مقیاس عابر و ساختمانهای مجاور در نظر گرفته شود.
از سوی دیگر، سازنده نیز باید بداند که کاهش هزینههای نما از طریق استفاده از مصالح نامناسب یا اجرای غیراصولی، ممکن است در آینده هزینههای بیشتری به ساختمان و شهر تحمیل کند.
ضابطه بدون نظارت کافی نیست
قانون زمانی میتواند چهره شهر را سامان دهد که اجرای آن نیز جدی گرفته شود. وجود ضوابط متعدد، اگر با نظارت مؤثر و فرآیند مشخص برای برخورد با تخلف همراه نباشد، الزاماً به بهبود سیمای شهری منجر نمیشود.
از سوی دیگر، مقررات نیز باید روشن، قابل اجرا و متناسب با ویژگیهای هر شهر و محله باشند. ضوابط پیچیده یا سلیقهای میتوانند زمینه تفسیرهای متفاوت و افزایش فاصله میان طراحی و اجرا را فراهم کنند.
شهر، ویترین مشترک همه ماست
نمای ساختمان اگرچه متعلق به یک ملک خصوصی است، اما در نهایت بخشی از منظر عمومی شهر را تشکیل میدهد. بنابراین، کیفیت آن تنها دغدغه مالک نیست و بر تجربه همه شهروندانی که از کنار آن عبور میکنند اثر میگذارد.
ساماندهی نماهای شهری نیز با حذف سلیقههای شخصی یا اجبار به یک شکل واحد محقق نمیشود؛ آنچه اهمیت دارد، ایجاد تعادلی میان آزادی طراحی، هویت معماری، ایمنی و منافع عمومی است.
نظر شما