به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، امروزه بخش قابلتوجهی از زندگی روزمره شهروندان در محیط شهری سپری میشود و کیفیت طراحی این محیط بهطور مستقیم بر سلامت و رفاه آنها اثرگذار است. خیابانی که فقط برای عبور خودرو طراحی شده است، با خیابانی که امکان پیادهروی، دوچرخهسواری، نشستن، تعامل اجتماعی و دسترسی آسان به خدمات را فراهم میکند، تجربه متفاوتی برای شهروندان رقم میزند. از همین رو، در رویکردهای جدید برنامهریزی شهری، سلامت دیگر موضوعی محدود به بیمارستانها و خدمات درمانی نیست و طراحی محیط زندگی نیز بهعنوان یکی از عوامل تعیینکننده سلامت مورد توجه قرار گرفته است.
طراحی شهری انسانمحور بر این اصل استوار است که شهر باید متناسب با نیازهای انسان طراحی شود، نه اینکه انسان خود را با ساختارهای شهری نامناسب تطبیق دهد. در این رویکرد پیادهروها، خیابانها، میدانها، پارکها، ایستگاههای حملونقل عمومی و مبلمان شهری بهگونهای طراحی میشوند که دسترسی، ایمنی، آسایش و امکان تعامل اجتماعی را افزایش دهند. چنین رویکردی میتواند با افزایش فعالیت بدنی، کاهش وابستگی به خودرو، کاهش آلودگی هوا و صدا، کاهش خطر تصادفات و ایجاد فرصت بیشتر برای ارتباطات اجتماعی، مجموعهای از عوامل مؤثر بر سلامت جسمی و روانی را همزمان تحت تأثیر قرار دهد.
خیابانهای انسانمحور؛ از مسیر عبور خودرو به فضای زندگی شهری
یکی از مهمترین اصول طراحی شهری انسانمحور، تغییر نقش خیابانهاست. در بسیاری از شهرها، خیابانها برای دههها بر اساس سرعت و ظرفیت عبور خودرو طراحی شدهاند؛ در حالی که خیابان بخش مهمی از فضای عمومی شهر است و میتواند محل حرکت، مکث، بازی، خرید، گفتوگو و فعالیت اجتماعی باشد. کاهش سرعت خودرو، توسعه پیادهروها، ایجاد گذرگاههای امن، کاستن از عرض مسیرهای سواره و ایجاد فضاهای نشستن میتواند تعادل میان خودرو و انسان را تغییر دهد.
این تغییرات از منظر سلامت اهمیت ویژهای دارند. محیطی که پیادهروی در آن راحت و ایمن باشد، احتمال استفاده روزانه شهروندان از این شیوه جابهجایی را افزایش میدهد، در نتیجه بخشی از فعالیت بدنی مورد نیاز افراد میتواند در جریان زندگی روزمره و بدون نیاز به اختصاص زمان جداگانه برای ورزش انجام شود. علاوه بر این، کاهش ترافیک و سرعت خودروها میتواند آلودگی صوتی و هوا و خطر تصادفات را کاهش دهد.
پیادهروی یکی از در دسترسترین شکلهای فعالیت بدنی است و طراحی شهری میتواند نقش مهمی در تبدیل آن به بخشی از زندگی روزانه داشته باشد. وجود پیادهروهای عریض و پیوسته، سایه، پوشش مناسب کف، روشنایی، نیمکت و دسترسی آسان به فروشگاهها، خدمات عمومی و حملونقل، انگیزه افراد برای پیادهروی را افزایش میدهد.
اهمیت این موضوع در شهرهای متراکم بیشتر است، زیرا همه شهروندان فرصت یا امکان استفاده از امکانات ورزشی تخصصی را ندارند. اگر مسیر خانه تا مدرسه، محل کار، ایستگاه مترو یا فروشگاه بهگونهای طراحی شود که پیادهروی در آن راحت و ایمن باشد، فعالیت بدنی به بخشی طبیعی از زندگی روزمره تبدیل میشود.
از سوی دیگر، پیادهمداری فقط به سلامت جسمی محدود نیست. پیادهروی موجب میشود افراد بیشتر در فضای عمومی حضور داشته باشند و فرصت بیشتری برای دیدار همسایگان، استفاده از کسبوکارهای محلی و تعامل با محیط اطراف پیدا کنند. به همین دلیل، خیابانهای پیادهمحور میتوانند همزمان به افزایش فعالیت بدنی و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کنند.
زندگی شهری با احساس تنهایی، فشار کاری و استرس همراه است و وجود فضاهای عمومی باکیفیت، امکان خروج موقت از محیطهای بسته و ارتباط با دیگران را فراهم میکند. وقتی این فضاها برای کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و سایر گروههای اجتماعی نیز قابل استفاده باشند، مشارکت اجتماعی گستردهتری در شهرها و محلههایشان شکل میگیرد. شهر انسانمحور باید فضاهایی ایجاد کند که شهروندان در آنها فقط مصرفکننده نباشند بلکه بتوانند بنشینند، گفتوگو کنند، بازی کنند، ورزش کنند و زمانی را در محیطی آرام سپری کنند.
حملونقل عمومی کارآمد یکی از پایههای طراحی انسانمحور است. زمانی که ایستگاههای مترو، اتوبوس و قطار در دسترس باشند و مسیر رسیدن به آنها برای عابران ایمن و راحت طراحی شود، شهروندان گزینه واقعی دیگری به جای استفاده از خودروی شخصی خواهند داشت. استفاده از حملونقل عمومی بهطور معمول با مقداری پیادهروی همراه است، بنابراین میتواند فعالیت بدنی روزانه را افزایش دهد. کاهش استفاده از خودرو در سطح شهر به کاهش انتشار آلایندهها و آلودگی صوتی کمک میکند. این مسئله بهویژه در کلانشهرهایی اهمیت دارد که با ترافیک سنگین روبهرو هستند.
وین؛ مسکن، حملونقل و فضای عمومی در خدمت سلامت شهری
وین یکی از شهرهای مهم اروپاست که طراحی انسانمحور را در اولویت برنامههای شهری قرار داده است. رویکرد وین تنها بر پیادهراه یا فضای سبز متمرکز نیست، بلکه مسکن، حملونقل عمومی، خدمات محلی و فضای عمومی را در یک سیستم به هم پیوسته قرار میدهد. این ویژگی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا سلامت شهری تنها به کیفیت یک خیابان وابسته نیست و شرایط زندگی، هزینه مسکن، دسترسی به خدمات و امکان جابهجایی نیز بر سلامت و رفاه شهروندان اثر میگذارند.
بر اساس آمار رسمی شهر وین، در سال ۲۰۲۴ سهم حملونقل عمومی در سفرهای شهری حدود ۳۱ درصد بوده و پیادهروی نیز حدود ۲۷ درصد از سفرها را تشکیل داده است. در مقابل، سهم خودرو شخصی حدود ۲۶ درصد بوده است. این ترکیب نشان میدهد که شهر توانسته است گزینههای جایگزین خودرو را به بخش مهمی از زندگی روزمره تبدیل کند. یکی از نقاط قوت وین، شبکه گسترده حملونقل عمومی است که مترو، تراموا و اتوبوس را در کنار مسیرهای پیاده و دوچرخه قرار میدهد. این شبکه موجب میشود شهروندان بتوانند بدون وابستگی شدید به خودرو به محل کار، مدرسه، مراکز درمانی و فضاهای تفریحی دسترسی داشته باشند.
وین سابقه طولانی در ایجاد مسکن اجتماعی باکیفیت دارد. پروژههایی همچون مجتمع معروف کارلمارکسهف نشان میدهند که مسکن در این شهر به تأمین واحد مسکونی محدود نشده است، بلکه فضاهای جمعی، حیاطها، خدمات و امکانات اجتماعی نیز در طراحی آن مورد توجه قرار گرفتهاند. زیرا کیفیت و امنیت محیط مسکونی، دسترسی به فضای باز و امکان تعامل با همسایگان میتواند بر احساس تعلق و رفاه افراد اثرگذار باشد. وقتی فضای عمومی در نزدیکی خانه وجود داشته باشد، سالمندان، کودکان و خانوادهها فرصت بیشتری برای استفاده از محیط بیرون خواهند داشت.
تجربه وین نشان میدهد که طراحی انسانمحور زمانی بیشترین اثر را دارد که در مقیاس محله اجرا شود. شهروند نباید فقط یک پیادهروی زیبا در اختیار داشته باشد؛ بلکه باید بتواند از خانه خود به فضای عمومی، حملونقل، مدرسه، فروشگاه و خدمات ضروری دسترسی آسان داشته باشد. مدل وین را میتوان نمونهای از طراحی شهری دانست که سلامت را بهعنوان یک نتیجه جانبی مثبت برنامهریزی مناسب دنبال نمیکند، بلکه آن را در بسیاری از تصمیمات مربوط به مسکن، حملونقل و فضای عمومی در نظر میگیرد.
هنگکنگ؛ بازگرداندن شهر به شهروندان
هنگکنگ یکی از متراکمترین کلانشهرهای جهان است که محدودیت زمین، جمعیت زیاد، توپوگرافی کوهستانی و حجم بالای رفتوآمد، طراحی فضای شهری را به چالشی پیچیده تبدیل کرده است، با این حال، هنگکنگ در سالهای اخیر تلاش کرده است در کنار توسعه زیرساختهای حملونقل، سهم بیشتری از فضای شهری را به عابران پیاده اختصاص دهد. رویکرد جدید شهر بر این ایده استوار است که پیادهروی فقط یک روش جابهجایی نیست، بلکه بخشی از سلامت، کیفیت زندگی و تجربه روزمره شهروندان محسوب میشود. دولت هنگکنگ در قالب برنامه «قدم زدن در هنگکنگ» چهار اصل «پیوسته، ایمن، لذتبخش و هوشمند» را برای توسعه محیطهای پیادهمحور دنبال میکند.
یکی از اقدامات مهم این برنامه، بازنگری در فضاهایی است که به دلیل انباشت تجهیزات و موانع شهری، حرکت عابران را دشوار میکنند. دولت هنگکنگ در پروژههای آزمایشی مناطق مرکز و شامشویپو اقدام به حذف موانع غیرضروری از مسیرهای پیاده کرد. در فاصله سالهای ۲۰۱۹ تا اوایل ۲۰۲۱، حدود ۲۹۰ تابلوی غیرضروری و ۳.۵ کیلومتر نرده پیادهرو از این مناطق حذف شد. هدف این اقدامات افزایش فضای قابل استفاده برای عابران، بهبود دید و کاهش نقاطی بود که حرکت پیاده را مختل میکردند.
هنگکنگ در طراحی مسیرهای پیاده تلاش کرده است ارتباط میان ایستگاههای حملونقل عمومی، مراکز تجاری، مناطق مسکونی و فضاهای عمومی را تقویت کند. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا بخش قابلتوجهی از سفرهای شهری در هنگکنگ با حملونقل عمومی انجام میشود و پیادهروی بخشی از مسیر رسیدن به ایستگاه یا مقصد نهایی است. ایجاد مسیرهای پیوسته، گذرگاههای ایمن، بهبود دسترسی برای افراد کمتوان و کاهش موانع، شهر را برای سالمندان، کودکان و افراد دارای محدودیت حرکتی نیز قابلدسترستر کرده است.
یکی دیگر از ویژگیهای رویکرد هنگکنگ، توجه به آسایش و کیفیت تجربه پیادهروی است. در یک شهر متراکم و گرم و مرطوب، فقط ایجاد پیادهرو کافی نیست، بلکه مسیر باید در برابر شرایط آبوهوایی نیز تابآور باشد. به همین دلیل، در سیاستهای طراحی شهری هنگکنگ بر عناصری همچون سایه، پوشش مناسب، محلهای استراحت، فضای سبز و ایجاد ارتباط میان فضاهای عمومی تأکید شده است. این عناصر میتوانند زمان حضور افراد در فضای باز را افزایش دهند و پیادهروی را از یک فعالیت اجباری برای جابهجایی به بخشی مطلوبتر از زندگی روزمره تبدیل کنند.
اهمیت این رویکرد در آن است که فعالیت بدنی را به زندگی روزمره پیوند میدهد. هنگامی که مسیر خانه تا ایستگاه مترو، محل کار یا فروشگاه برای پیادهروی مناسب باشد، افراد بدون نیاز به اختصاص زمان جداگانه برای ورزش، فرصت بیشتری برای تحرک خواهند داشت. پیادهمداری میتواند وابستگی به خودرو را کاهش دهد و در بلندمدت به کاهش آلودگی هوا و صدا کمک کند.
تجربه هنگکنگ نشان میدهد انسانمحوری فقط بهمعنای گسترش پارکهای بزرگ یا کاهش تراکم شهری نیست. در شهری که فضای زمین محدود است، حتی مداخلات کوچک همچون حذف نردههای اضافی، آزادسازی پیادهروها، ایجاد مسیرهای پیوسته، افزایش ایمنی گذرگاهها و فراهم کردن سایه و محل استراحت میتواند کیفیت تجربه شهروندان را تغییر دهد.
نظر شما