به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرهای بزرگ جهان بیش از گذشته به محل زندگی، کار و تعامل افرادی با ملیتها، زبانها، ادیان و پیشینههای فرهنگی متفاوت تبدیل شدهاند. مهاجرت بینالمللی، جابهجایی نیروی متخصص، حضور دانشجویان خارجی و گسترش کسبوکارهای جهانی، ساختار اجتماعی بسیاری از کلانشهرها را دگرگون کرده است. این تنوع در صورت مدیریت صحیح، میتواند منبع مهمی برای رشد اقتصادی، کارآفرینی، نوآوری و پویایی فرهنگی باشد، زیرا حضور گروههای مختلف، شبکههای ارتباطی شهر را گستردهتر میکند و دسترسی آن را به بازارها، مهارتها و ایدههای جدید افزایش میدهد.
شهرهای چندملیتی بهعنوان موتورهای اقتصادی جهان عمل میکنند. این شهرها با جذب سرمایهگذاریهای بینالمللی و ایجاد محیطی مناسب برای شرکتهای چندملیتی، نقش مهمی در تولید ناخالص داخلی جهانی ایفا میکنند. طبق گزارشهای اخیر، ۸۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی در شهرها تولید میشود که نشاندهنده اهمیت اقتصادی شهرها در سطح جهانی است. شهرهای چندملیتی همچون لندن، توکیو و پاریس بهعنوان مراکز اصلی اقتصادی کشورهایشان و جهان شناخته میشوند و در جذب سرمایهگذاریهای بینالمللی پیشتاز هستند.
زیرساختهای شهری شامل سیستمهای حملونقل پیشرفته، شبکههای ارتباطی مدرن و تسهیلات رفاهی، از مهمترین عوامل در توسعه شهرهای چندملیتی هستند. شهرهای چندملیتی با سرمایهگذاری در زیرساختهای خود، محیطی مناسب برای زندگی و کار ایجاد میکنند که علاوه بر شهروندان بومی، برای مهاجران و سرمایهگذاران خارجی نیز جذاب است. توسعه زیرساختهای شهری به افزایش کیفیت زندگی و جذب سرمایههای بیشتر منجر میشود.
فناوری اطلاعات و ارتباطات بهعنوان یک کانال ارتباطی چندزبانه بین شهروندان و دولت عمل میکند و ارتباطات بین فرهنگی را آسان میکند. این رویکرد به شهروندان با ملیتهای مختلف اجازه میدهد تا بهراحتی با دولت تعامل داشته باشند و در تصمیمگیریهای شهری مشارکت کنند. بارسلونا، سنگاپور، لندن و عمان از جمله شهرهای چندملیتی هستند که گامهای مهمی در راستای هوشمند شدن برداشتهاند. این شهرها با استفاده از فناوریهای نوین، خدمات شهری را بهینهسازی کردهاند تا به شهروندان خود خدمات بهتری ارائه دهند.
در مقابل، تفاوتهای زبانی و فرهنگی، تبعیض، نابرابری در دسترسی به خدمات، فشار بر مسکن و دشواری ادغام اجتماعی میتواند به چالشهایی جدی تبدیل شود. موفقیت شهرهای چندملیتی به کیفیت سیاستهای ادغام، آموزش، اشتغال، مسکن، مشارکت اجتماعی و ایجاد فرصت برابر بستگی دارد. تجربه شهرهایی همچون لندن، آمستردام، سنگاپور و توکیو نشان میدهد که چگونه میتوان تنوع جمعیتی را از یک مسئله مدیریتی به مزیت رقابتی شهری تبدیل کرد.
لندن؛ تنوع فرهنگی بهعنوان سرمایه اقتصادی و نوآوری
لندن یکی از برجستهترین نمونههای شهر چندملیتی در جهان است که تنوع جمعیتی آن با جایگاه اقتصادی و بینالمللیاش ارتباط نزدیکی دارد. بر اساس دادههای دولت لندن، جمعیت این شهر در سال ۲۰۲۴ حدود ۹.۱ میلیون نفر بوده و بیش از ۳.۵ میلیون نفر از ساکنان آن خارج از بریتانیا متولد شدهاند. این ترکیب جمعیتی لندن را به محیطی با شبکههای گسترده فرهنگی، زبانی و اقتصادی تبدیل کرده است. اقتصاد لندن در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۱۸ میلیارد پوند ارزش داشته که معادل ۲۲.۷ درصد تولید ناخالص داخلی بریتانیا بوده است.
حضور افرادی با پیشینههای مختلف منجر به شکلگیری شبکهای از کسبوکارها، رستورانها، خدمات تخصصی، مراکز فرهنگی و شرکتهای بینالمللی شده است. یک مهاجر یا نیروی متخصص میتواند علاوه بر مهارت حرفهای، دانش زبان، شناخت بازار و ارتباطات بینالمللی خود را نیز وارد اقتصاد شهری کند. این ویژگی برای شهری همچون لندن اهمیتی ویژه دارد که اقتصاد آن بهشدت به خدمات مالی، فناوری، خدمات حرفهای، آموزش عالی، صنایع خلاق و تجارت بینالمللی وابسته است.
لندن در سالهای اخیر تلاش کرده است این تنوع را در قالب سیاستهای مربوط به ادغام اجتماعی و برابری فرصتها مدیریت کند. دولت لندن اطلاعات جمعیتی را بر اساس کشور محل تولد، قومیت، مذهب و سایر ویژگیهای اجتماعی منتشر میکند تا سیاستگذاری شهری بر اساس شناخت دقیق گروههای مختلف انجام شود. این رویکرد اهمیت زیادی دارد، زیرا یک شهر چندملیتی نمیتواند با یک سیاست یکسان به نیازهای تمام ساکنان پاسخ دهد. دسترسی برابر به آموزش، بازار کار، خدمات عمومی و فرصتهای اقتصادی باید در کنار سیاستهای مقابله با تبعیض قرار گیرد.
تنوع انسانی لندن با ظرفیت بالای این شهر در جذب سرمایه و استعدادهای بینالمللی نیز ارتباط دارد. گزارش «وضعیت لندن ۲۰۲۶» نشان میدهد که لندن همچنان یکی از رقابتیترین کلانشهرهای جهان برای جذب سرمایهگذاری خارجی است و در حوزههایی همچون هوش مصنوعی، محاسبات کوانتومی، فناوری سبز و خدمات حرفهای موقعیت قدرتمندی دارد. همین گزارش لندن را همچنان پربازدهترین منطقه اقتصادی بریتانیا معرفی میکند.
آمستردام؛ تنوع فرهنگی در خدمت اقتصاد خلاق و شهر فراگیر
آمستردام نمونهای متفاوت از مدیریت چندفرهنگی است؛ شهری که تنوع جمعیتی آن با هویت تاریخی، اقتصاد خلاق و فضای باز اجتماعی آن پیوند خورده است. بر اساس گزارش رسمی شهرداری آمستردام، در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۵ درصد ساکنان شهر خارج از هلند متولد شدهاند و این شهر حدود ۱۸۰ ملیت مختلف را در خود جای داده است، همچنین ۲۳ درصد از ساکنان دستکم یک والد متولد خارج از هلند دارند. این ارقام نشان میدهد که مهاجران بخشی از جمعیت شهر را تشکیل نمیدهد، بلکه به یکی از عناصر اساسی ساختار اجتماعی آمستردام تبدیل شدهاند.
تنوع فرهنگی آمستردام در زندگی روزمره شهر قابل مشاهده است. محلههای مختلف شهر میزبان فروشگاهها، رستورانها، مراکز فرهنگی و کسبوکارهایی هستند که ریشه در فرهنگهای گوناگون دارند. شهرداری تأکید کرده است که آمستردام امروز بدون تأثیر جوامع مهاجر قابل تصور نیست و فرهنگهای سورینامی، ترکی، مراکشی و سایر گروهها بخشی از زندگی اقتصادی و اجتماعی شهر را شکل دادهاند.
این تنوع با ساختار اقتصاد خلاق شهر ارتباط پیدا کرده است. آمستردام تلاش کرده است میان بخش خصوصی، مراکز فرهنگی، دانشگاهها، استارتاپها، کارآفرینان و جامعه محلی ارتباط برقرار کند. سازمان آمستردام و شرکا که به صورت عمومیخصوصی فعالیت میکند، بیش از ۷۰۰ شریک شامل شهرداریها، مؤسسات فرهنگی، مراکز دانش، شرکتها، استارتاپها، کارآفرینان و گروههای اجتماعی را در شبکه خود گرد آورده است. هدف این شبکه، ایجاد شهری زیستپذیر، فراگیر، پایدار و رقابتی است.
نکته مهم در تجربه آمستردام، تلاش برای تبدیل تنوع فرهنگی به ارتباط و همکاری اقتصادی و اجتماعی است. در چنین مدلی، گروههای مختلف فقط در کنار یکدیگر زندگی نمیکنند، بلکه باید امکان مشارکت در اقتصاد، فرهنگ و فرایندهای اجتماعی شهر را داشته باشند. ارتباط میان شرکتها، مراکز علمی، سازمانهای فرهنگی و جوامع مهاجر میتواند به ایجاد ایدههای جدید و توسعه خدمات متناسب با بازارهای متنوع کمک کند.
آمستردام با چالشهایی همچون نابرابری اجتماعی، فشار بازار مسکن و پیچیدهتر شدن فرایند ادغام مهاجران روبهرو است. افزایش جمعیت مهاجران تحصیلکرده، دانشجویان بینالمللی و نیروهای متخصص در کنار مهاجرتهای ناشی از بحرانهای سیاسی و انسانی، نیازهای متفاوتی ایجاد میکند. به همین دلیل، سیاست شهری باید میان جذابیت بینالمللی شهر و حفظ کیفیت زندگی ساکنان تعادل برقرار کند.
تجربه آمستردام نشان میدهد که تنوع فرهنگی زمانی به مزیت شهری تبدیل میشود که با آزادی، مشارکت و ارتباط میان گروههای مختلف همراه باشد. این شهر به جای نگاه کردن به تفاوتهای فرهنگی بهعنوان مانعی برای انسجام، تلاش کرده است آنها را بخشی از هویت و ظرفیت اقتصادی خود قرار دهد.
توکیو؛ حرکت از یک کلانشهر همگن به سوی جامعه چندفرهنگی
توکیو در مقایسه با لندن یا آمستردام سابقه متفاوتی در زمینه مهاجرت دارد، اما در سالهای اخیر سرعت تغییر ترکیب جمعیتی آن افزایش یافته است. بر اساس آمار رسمی، در یکم ژانویه ۲۰۲۶ حدود ۷۸۳ هزار نفر خارجی در توکیو زندگی میکردند که نسبت به سال قبل ۸.۶۶ درصد افزایش داشته است. جمعیت کل توکیو نیز در همان تاریخ حدود ۱۴.۰۸ میلیون نفر بوده است.
افزایش جمعیت خارجی موجب شده است موضوع همزیستی چندفرهنگی به یکی از مسائل مهم مدیریت شهری توکیو تبدیل شود. در سال ۲۰۲۵ دولت شهری توکیو دستورالعمل «همزیستی میانفرهنگی» خود را بازنگری کرد و هدف آن را ایجاد جامعهای اعلام کرد که در آن شهروندان ژاپنی و خارجی بتوانند در کنار یکدیگر زندگی و فعالیت کنند. در این سند تأکید شده است که افزایش تنوع فرهنگی میتواند در شرایط کاهش جمعیت و سالمندی ژاپن، به رشد پایدار توکیو کمک کند.
یکی از نکات جالب در سیاست جدید توکیو، نگاه به مهاجران بهعنوان اعضای فعال جامعه است، نهفقط دریافتکنندگان خدمات. دولت شهری برنامههایی را برای حمایت از ارتباطات، آموزش، خدمات اجتماعی، مشارکت و فعالیت اقتصادی خارجیها در نظر گرفته است، همچنین از سال ۲۰۲۵ برنامههای جدیدی برای تقویت همکاری میان شهروندان ژاپنی و ساکنان خارجی در سطح محلهها ایجاد شده است؛ از جمله پروژههایی که از تعامل مشترک در زمینه پیشگیری از بحران و فعالیتهای اجتماعی استفاده میکنند.
اهمیت این سیاست زمانی بیشتر مشخص میشود که ساختار جمعیتی توکیو در نظر گرفته شود. بر اساس گزارش رسمی دولت شهری، جمعیت خارجی توکیو در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۲۱ هزار نفر بوده و بیش از ۵ درصد جمعیت شهر را تشکیل میداده است، همچنین در بعضی شهرداریهای داخل توکیو این نسبت از ۱۰ درصد نیز فراتر رفته است. این روند نشان میدهد که مدیریت تفاوتهای زبانی، فرهنگی و اجتماعی دیگر یک موضوع فرعی نیست، بلکه بخشی از برنامهریزی آینده کلانشهر محسوب میشود.
توکیو از ظرفیت جمعیت بینالمللی خود در اقتصاد و گردشگری بهره میبرد. در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۸.۶۵ میلیون گردشگر خارجی از توکیو بازدید کردند که بالاترین رقم ثبتشده بود و نسبت به سال قبل ۱۵.۶ درصد افزایش داشت. هزینه گردشگران خارجی نیز به حدود ۴.۵۵ تریلیون ین رسید. اگرچه گردشگران با ساکنان خارجی یک گروه نیستند، اما این ارقام نشاندهنده اهمیت روزافزون ارتباطات بینالمللی و ظرفیت اقتصادی حضور جمعیت جهانی در این کلانشهر است.
تجربه توکیو نشان میدهد که حتی در شهری که پیشتر نسبت به بسیاری از کلانشهرهای جهانی جمعیت خارجی کمتری داشت، تغییرات جمعیتی میتواند ضرورت بازنگری در سیاستهای شهری را ایجاد کند. حرکت توکیو به سوی همزیستی چندفرهنگی نمونهای از این تحول است؛ شهری که تلاش میکند با آموزش، حمایت اجتماعی، مشارکت محلی و ایجاد فرصت برای فعالیت اقتصادی، جمعیت بینالمللی رو به رشد خود را به بخشی از ظرفیت توسعه آینده تبدیل کند.
نظر شما