به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، بر اساس تازهترین گزارش «چشمانداز شهرنشینی جهان» که از سوی سازمان ملل منتشر شده است، اکنون نزدیک به ۴۵ درصد از جمعیت ۸.۲ میلیارد نفری جهان در شهرها زندگی میکنند. برآوردهای جدید نشان میدهد تا سال ۲۰۵۰، نزدیک به دوسوم افزایش جمعیت جهان در شهرها رخ خواهد داد و بخش باقیمانده نیز در شهرکها ساکن خواهند شد، همچنین ارزیابی سال ۲۰۲۶ برنامه اسکان بشر سازمان ملل نشان میدهد که تا سال ۲۰۵۰، جمعیت شهری ممکن است به حدود ۷۰ درصد جمعیت جهان برسد.
این دگرگونی، مدیران شهرها را ناچار کرده است در شیوه فراهم کردن خانه برای ساکنان، رفتوآمد، آب، انرژی، فرصتهای شغلی و فضاهای همگانی، بازنگری کنند. امروزه برنامهریزی شهری موفق بر این پایه استوار است که زیرساختها پیش از آنکه افزایش جمعیت به بحران تبدیل شود، آماده شوند؛ نه اینکه پس از پدید آمدن مشکل، برای جبران آن تلاش شود. در ادامه به معرفی راهکارهای شهرهای جهان برای افزایش جمعیت، میپردازیم:
۱. ساخت خانههای بیشتر، ارزانتر و پایدارتر
سال ۲۰۲۶، موضوع مسکن در کانون چالش رشد شهری قرار دارد. گزارش تازهمنتشرشده «شهرهای جهان ۲۰۲۶»، برخورداری از مسکن مناسب را یکی از پایههای اصلی توسعه پایدار شهری میداند و تأکید میکند که سیاستهای مسکن باید با زیرساختها، جابهجایی شهری، تابآوری در برابر دگرگونیهای آبوهوایی و دسترسی به خدمات پایه، پیوندی نزدیک داشته باشند. این موضوع بهویژه در شهرهایی که با شتاب، گسترش مییابند اهمیت فراوانی دارد، زیرا ساختوساز مسکن نتوانسته است همگام با افزایش جمعیت پیش برود. اگرچه رشد سریع شهرها، نیاز به مسکن و زیرساخت را بهشدت افزایش داده است، اما این نیاز همچنان به اندازه کافی برآورده نشده است. کمبود سرمایه و پیوند ضعیف میان برنامهریزی و اجرای طرحهای توسعه، از مهمترین موانع در این زمینه بهشمار میروند.
از همینرو، شهرها بیش از گذشته به راهکارهایی فراتر از ساخت خانههای معمولی روی آوردهاند. این راهکارها شامل ساختوساز با تراکم بیشتر در نزدیکی سامانههای حملونقل همگانی، مدیریت بهتر زمین، اجرای برنامههای مسکن ارزانقیمت، بهسازی سکونتگاههای غیررسمی و آسانتر کردن دسترسی مردم به منابع مالی جهت خرید یا ساخت خانه است، بنابراین هدف تنها ساخت خانههای بیشتر نیست، بلکه ساخت خانهها در مکانهایی است که ساکنان بتوانند بهآسانی به محل کار، مدرسه، مرکزهای درمانی و سامانههای حملونقل همگانی دسترسی داشته باشند.
۲. برنامهریزی زیرساختها پیش از آنکه شهرها بیش از اندازه شلوغ شوند
پژوهشهای سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که برنامه ریزی ساخت زیرساختها، پیش از افزایش جمعیت، اهمیت دارد. بر اساس گزارش بانک جهانی، شهرهایی که توانستهاند از مزایای شهرنشینی بهخوبی بهرهمند شوند، بهطور معمول پیش از رشد جمعیت، برای برنامهریزی و ساخت زیرساختها، اقدام کردهاند. هنگامی که خانهسازی، ایجاد فرصتهای شغلی، راهکارها و خدمات، هر یک جدا از دیگری گسترش یابند، شهرها دچار گسست میشوند و ساکنان ناچار خواهند بود دور از محل کار و خدمات پایه زندگی کنند.
هندوستان نمونهای برجسته در این زمینه است. پیشبینی میشود جمعیت شهری این کشور از حدود ۴۸۰ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰ به نزدیک ۹۵۱ میلیون نفر تا سال ۲۰۵۰ برسد. بانک جهانی برآورد میکند که بیش از نیمی از زیرساختها، ساختمانها و خدمات شهری موردنیاز برای جمعیت آینده هند، هنوز ساخته نشدهاند. در ماه ژانویه ۲۰۲۶، بانک جهانی و دولت هند، دگرگونی شهری را در کانون چارچوب تازه همکاری خود قرار دادند و سرمایهگذاری در زیرساختها، مسکن، خدمات، شیوههای نوین تأمین مالی و برنامهریزی یکپارچه را از ارکان اصلی توسعه شهری آینده هند برشمردند. در نتیجه شهرهایی که با شتاب در حال گسترش هستند، میتوانند از بعضی اشتباههایی که شهرهای قدیمی مرتکب شدهاند دوری کنند، چراکه بخش بزرگی از زیرساختهای آینده آنها هنوز ساخته نشده است.
۳. گسترش حملونقل همگانی و پیوند دادن فرصتهای شغلی با محل سکونت
مدیریت افزایش جمعیت زمانی دشوار میشود که مردم ناچار باشند هر روز فاصلههای طولانی میان خانه و محل کار خود را طی کنند. هرچه شهرها به سمت خارج، گسترش میابند، سامانههای حملونقل نیز باید همزمان، توسعه پیدا کنند. در سال ۲۰۲۶، برنامهریزی حملونقل شهری بیش از گذشته بر دسترسپذیری، نه فقط جابهجایی تمرکز دارد. هدف این نیست که افراد بیشتری با سرعت بالاتر جابهجا شوند، بلکه باید امکان دسترسی به شغل، آموزش و خدمات در زمانی مناسب برای شهروندان فراهم شود. شواهد تازه بانک جهانی نشان میدهد که سرمایهگذاری در سامانههای حملونقل همگانی که بهدرستی طراحی شده باشند، میتواند دسترسی به فرصتهای شغلی را بهطور چشمگیری افزایش دهد و در عین حال، دستاوردهای اقتصادی گستردهتری نیز به همراه داشته باشد.
شهر سائوپائولو نمونهای روشن از این رویکرد است. طرح گسترش شبکه مترو که برای سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ برنامهریزی شده است، این شبکه را فراتر از مرزهای شهر گسترش میدهد و انتظار میرود سهم فرصتهای شغلی قابل دسترس در یک سفر ۶۰ دقیقهای با حملونقل همگانی، برای ساکنان نزدیک ایستگاههای جدید افزایش یابد. همچنین پیشبینی میشود این طرح روزانه به حدود ۸۰۰ هزار نفر، خدمات ارائه کند. دیگر شهرهای در حال رشد نیز سرمایهگذاریهای مشابهی در این زمینه انجام میدهند. برای مثال در شهر دارالسلام تانزانیا، بهبود سامانههای حملونقل شهری همزمان با برنامههای گستردهتر توسعه کلانشهری و افزایش تابآوری در برابر دگرگونیهای آبوهوایی، در حال اجراست. در نتیجه، شهرها بیش از پیش، حملونقل همگانی را پایهای برای گسترش شهری میدانند، نه اقدامی که پس از توسعه شهر به آن اندیشیده شود.
۴. آمادهسازی آب، بهداشت و خدمات پایه، برای پاسخگویی به رشد جمعیت
افزایش جمعیت، فشار زیادی بر خدمات پایه بهویژه آب و بهداشت، وارد میکند. شهر چنای در هند نمونهای از این چالش است. در ماه ژوئیه ۲۰۲۶، بانک توسعه آسیایی با پرداخت وامی ۲۳۰ میلیون دلاری برای نوسازی و گسترش زیرساختهای آبرسانی و بهداشت، در منطقه چنای موافقت کرد. انتظار میرود این طرح نزدیک به ۴.۵ میلیون نفر را بهرهمند سازد. این سرمایهگذاری پاسخی مستقیم به کمبود زیرساختهایی است که همگام با رشد شهر، توسعه پیدا نکردهاند.
نپال نیز در چندین شهر در حال رشد با چالشی مشابه، روبهرو است. در ماه ژوئن ۲۰۲۶، بانک توسعه آسیایی با اختصاص ۱۱۵ میلیون دلار برای بهبود خدمات پایدار آبرسانی و بهداشت در شهرهای در حال گسترش، موافقت کرد. این طرح با هدف تقویت توان نهادهای محلی و افزایش آمادگی آنها در برابر خطرهای طبیعی، اجرا میشود. چنین طرحهایی نشاندهنده دگرگونی مهم در نگرش به مدیریت شهرها است. آب، بهداشت و سامانههای دفع آبهای سطحی، دیگر بهعنوان بخشهایی جداگانه دیده نمیشوند، بلکه بهطور فزاینده بخشی از راهبردی یکپارچه برای مدیریت همزمان رشد جمعیت، سلامت، تابآوری در برابر دگرگونیهای آبوهوایی و توسعه اقتصادی، بهشمار میروند.
نظر شما