به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در شهرهای گرم ایجاد سایه بهعنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای کاهش استرس حرارتی و بهبود آسایش شهروندان شناخته میشود. اگرچه در ادبیات رایج نام پاویون بر آنها گذاشته نمیشود، اما راهروهای سایهدار و مکانهای کوچک سرپوشیده در شهرهای گرم، در عمل نقش پاویون را بر عهده دارند. پژوهشهای مقایسهای اخیر درباره سایه طبیعی و مصنوعی در هوای بسیار گرم دادههای ارزشمندی برای طراحی آنها ارائه میکنند و نشان میدهند که سایه مصنوعی ایجادشده توسط سازهها و راهروهای سرپوشیده میتواند به اندازه سایه طبیعی ناشی از پوشش گیاهی دمای محیط را بهطور قابلتوجهی کاهش دهند و شاخصهای آسایش حرارتی را بهبود بخشند.
در یک مطالعه پژوهشی دو راهروی سرپوشیده (سایه مصنوعی) و دو محدوده زیر تاج درختان (سایه طبیعی) در شرایط موج گرمای شدید مورد ارزیابی قرار گرفتند و متغیرهای ریزاقلیمی و چند شاخص استرس حرارتی برای آنها اندازهگیری شد. نتایج نشان داد که هم سایه طبیعی و هم سایه مصنوعی، عملکرد سرمایشی متوسط مشابهی دارند: کاهش دمای هوا در حدود ۱.۳۱ تا ۱.۴۲ درجه سانتیگراد، کاهش دمای تشعشعی میانگین از ۱۳.۷ تا ۱۵.۹ درجه و کاهش قابلتوجه در شاخصهای دمای معادل فیزیولوژیکی (PET) و شاخص جهانی اقلیم حرارتی (UTCI ) در حدود ۹ تا ۱۰ درجه. این دو شاخص تأثیر ترکیبی دما، رطوبت، باد و تابش خورشید را بر احساس حرارتی انسان اندازهگیری میکنند و برای بررسی اثر زیرساختهای سبز بر خنکسازی شهرها بسیار مفیدند.
نکته کلیدی مطالعه این است که افت دمای تشعشعی بهمراتب بزرگتر از کاهش دمای هواست و این مسئله نقش محوری سایه را در کاهش بار تشعشعی وارد بر بدن عابر در شهرهای گرم، مستقل از طبیعی یا مصنوعی بودن منبع سایه برجسته میکند. این مطالعه نشان میدهد که هیچ راهحل سایهاندازی برتری وجود ندارد و عملکرد بهشدت به مصالح، پیکربندی سقف و در مورد سایه طبیعی به گونه درخت وابسته است.
این موضوع در مورد سایهبانهای مصنوعی و پاویونهای خطی به تصمیمگیری درباره فاصله پانلها، ضریب بازتاب و گسیلندگی سطح و جهتگیری سقف نسبت به مسیر خورشید و باد تبدیل میشود؛ تصمیمهایی که نهفقط میزان مسدود شدن تابش بلکه نحوه بازتاب و بازگسیلش حرارت را تعیین میکنند. برای طراحان شهری این یافتهها از استقرار راهبردی پاویونها و سایهبانها در امتداد مسیرهای کلیدی پیادهروی از جمله دسترسی به حملونقل عمومی، پیادهراههای ساحلی و بازارهای روباز حمایت میکند؛ جایی که سایه پیوسته یا کانونی میتواند تفاوت بین استرس حرارتی غیرقابل تحمل و سطح آسایش قابلقبول را در موجهای گرما رقم بزند.
در سطح برنامهریزی شهری میتوان به چنین عناصر پاویونی، به چشم یک «شبکه خنککننده» توزیعشده نگریست. شهرهای گرم میتوانند با توالییابی کانونهای سایه عمیق و نیمسایه، کریدورهای خنک بسازند که پیادهروی و دوچرخهسواری را حتی در شرایط گرمای شدید، ممکن و جذاب نگه دارند. به این ترتیب طراحی پاویون بهطور مستقیم با دستورکارهای بزرگتر حملونقل پایدار، سلامت عمومی و انطباق با تغییر اقلیم در شهرهای گرم گره میخورد.
مارسا پلازا، مسقط؛ سایهبانهای لایهای با الهام از مشربیه
مارسا پلازا در مسقط عمان پروژهای است که با درک عمیق از اقلیم ساحلی گرم و مرطوب منطقه، راهکارهای خلاقانهای برای ایجاد سایه و خنکسازی طبیعی ارائه میدهد. ویژگی اصلی این میدان شهری استفاده از سایهبانهای همپوشان و لایهای است که از آلومینیوم سبک محلی ساخته شدهاند و با درختکاری استراتژیک ترکیب شدهاند تا حداکثر پوشش سایه را در طول روز تأمین کنند.
این سایهبانها با الهام از الگوهای سنتی مشربیه بهگونهای زاویهدار و مشبک طراحی شدهاند که نهتنها نور مستقیم خورشید را فیلتر میکنند، بلکه اجازه میدهند باد خنک ساحلی بهراحتی از میان آنها عبور و فضای میدان را خنک کند. این طراحی هوشمندانه، تعادلی ظریف بین سایهاندازی و تهویه طبیعی برقرار میسازد و از ایجاد رطوبت حبسشده که در اقلیمهای مرطوب مشکلساز است، جلوگیری میکند.
مصالح بهکاررفته در این پروژه شامل آلومینیوم با پوشش بازتابدهنده و سطوح روشن، به کاهش جذب حرارت کمک میکنند و دمای سطحی سازهها را پایین نگه میدارند. علاوه بر این، جهتگیری سایهبانها با توجه به مسیر حرکت خورشید در فصول مختلف سال بهینهسازی شده است تا در تابستان حداکثر سایه و در زمستان امکان نفوذ نور خورشید فراهم شود. مارسا پلازا نشان میدهد که چگونه میتوان با ترکیب عناصر سنتی و فناوریهای مدرن، فضاهای شهری را در اقلیمهای گرم و مرطوب به مکانهایی قابلاستفاده و دلپذیر تبدیل کرد و همزمان هویت فرهنگی منطقه را حفظ و تقویت کرد.
اورچارد رود، سنگاپور؛ شبکه یکپارچه پیادهروی در اقلیم استوایی
اورچارد رود یکی از مشهورترین بلوارهای تجاری و گردشگری در سنگاپور است که شبکهای جامع و چندسطحی از راهروهای سرپوشیده و پیادهراههای زیرزمینی را توسعه داده است و امکان حرکت پیوسته و خنک را در طول ۲.۲ کیلومتر این بلوار فراهم میکند. این پروژه که از دهه ۱۹۷۰ آغاز شد، با پوشاندن کانال استامفورد در امتداد اورچارد رود و تبدیل آن به یک پیادهراه سرپوشیده ۹۰۰ متری به عرض هشت متر شروع شد و در دهههای بعدی با احداث پلهای هوایی، تونلهای زیرزمینی و راهروهای مسقف متصل به مراکز خرید گسترش پیدا کرد.
امروزه بیش از ۲۰۰ کیلومتر راهروی سرپوشیده در سراسر سنگاپور احداث شده است که اورچارد رود یکی از شاخصترین نمونههای آن محسوب میشود. این شبکه پیادهروی با استفاده از سازههای سبک فلزی، سقفهای بازتابدهنده و سیستمهای تهویه طبیعی و در بعضی بخشها تهویه مطبوع، فضایی خنک و راحت را برای عابران حتی در اقلیم استوایی گرم و مرطوب سنگاپور فراهم میآورد.
ویژگی بارز این پروژه، یکپارچگی کامل آن با مراکز تجاری، ایستگاههای مترو و پارکینگهای عمومی است که به عابران اجازه میدهد بدون قرارگیری در معرض تابش مستقیم خورشید یا بارانهای موسمی، از نقطهای به نقطه دیگر حرکت کنند. این شبکه نهتنها پیادهمداری را در شرایط اقلیمی دشوار امکانپذیر کرده است، بلکه با افزایش ترافیک پیاده و کاهش وابستگی به خودرو، به رونق اقتصادی منطقه و کاهش انتشار کربن نیز کمک کرده است. اورچارد رود الگویی ارزشمند برای شهرهای استوایی و گرماقلیم است که نشان میدهد چگونه میتوان با برنامهریزی بلندمدت و سرمایهگذاری هدفمند، شبکهای پیوسته از فضاهای سایهدار و خنک ایجاد کرد که هم کارکردی و هم اقتصادی باشد.
گینزا، ژاپن؛ تلفیق سنت و مدرنیته در سایهاندازی شهری
منطقه گینزا در توکیو یکی از لوکسترین و پربازدیدترین مناطق تجاری ژاپن است که با اجرای برنامهای جامع برای ارتقای پیادهمداری و ایجاد فضاهای سایهدار، به نمونهای موفق از طراحی شهری در اقلیم گرم و مرطوب تبدیل شده است. ویژگی اصلی این پروژه، ایجاد «منطقه پیادهمدار» در خیابان اصلی گینزا (چوئو-دوری) است که در روزهای تعطیل آخر هفته و ایام خاص، بهطور کامل به روی وسایل نقلیه بسته میشود و به یک پیادهراه عریض و سایهدار تبدیل میشود.
در امتداد این خیابان راهروهای سرپوشیده متصل به فروشگاهها، کافهها و ایستگاههای مترو احداث شدهاند که با استفاده از سقفهای شفاف یا نیمهشفاف، نور طبیعی را فیلتر و همزمان از تابش مستقیم خورشید و باران محافظت میکنند. این سازهها با الهام از طراحیهای سنتی ژاپنی همچون سایهبانهای چوبی و پرچینهای مشبک، هویت فرهنگی منطقه را حفظ کردهاند و با استفاده از مصالح مدرن از جمله شیشههای بازتابدهنده و آلومینیوم سبک بهروزرسانی شدهاند. علاوه بر این، درختان بلند و کهنسال در دو طرف خیابان با فاصلههای منظم کاشته شدهاند و با سایهبانهای مصنوعی ترکیب شدهاند تا حداکثر پوشش سایه در طول روز تأمین شود.
سیستمهای مهپاش و خنککننده تبخیری نیز در نقاط کلیدی نصب شدهاند که در روزهای گرم تابستان دمای محیط را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهند. این پروژه نهتنها تجربه پیادهروی را در گینزا بهبود بخشیده است، بلکه به افزایش مدت اقامت بازدیدکنندگان، رونق کسبوکارهای محلی و تقویت هویت فرهنگی منطقه کمک کرده است.
دابو، استرالیا؛ ترکیب درختکاری و سایهبانهای مصنوعی در اقلیم گرم و خشک
شهر دابو در ایالت نیو ساوت ولز استرالیا، با دمای تابستانی که اغلب از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود، پروژهای نوآورانه تحت عنوان «طرح خنکسازی شهری دابو» را اجرا کرده است که ترکیبی هوشمندانه از درختکاری، سایهبانهای مصنوعی و طراحی حساس به آب را به کار میگیرد. این پروژه با تمرکز بر خیابان بولتیه، یک محور اصلی پزشکی و تجاری با ترافیک پیاده بالا، آغاز شد و هدف آن کاهش دمای سطحی از ۵۸ درجه در نزدیکی سطوح سخت به ۳۸ درجه در زیر تاج درختان بود. در این پروژه درختان بلند و مقاوم به خشکی در دو طرف خیابان کاشته شدهاند و با سایهبانهای مصنوعی تکمیلی که از مصالح بازتابدهنده و سبک ساخته شدهاند، ترکیب شدهاند تا پوشش سایه پیوستهای در طول مسیر ایجاد شود.
ویژگی بارز این طرح استفاده از سیستمهای جمعآوری و بازیافت آب باران است که از طریق طراحی حساس به آب، آب سطحی را جمعآوری و برای آبیاری درختان و گیاهان استفاده میکند. این رویکرد نهتنها بقای درختان را در اقلیم خشک تضمین میکند، بلکه با افزایش تبخیر و تعرق گیاهان، به خنکسازی طبیعی محیط نیز کمک میکند. علاوه بر این، کفپوشهای خیابان با مصالح روشن و بازتابدهنده جایگزین شدهاند و نیمکتها و ایستگاههای استراحت در نقاط استراتژیک با سقفهای سایهدار احداث شدهاند.
این پروژه با مشارکت شهروندان، کسبوکارهای محلی و نهادهای دولتی اجرا شده و به یک الگوی موفق برای شهرهای استرالیایی و سایر مناطق با اقلیم گرم و خشک تبدیل شده است. دابو نشان میدهد که چگونه میتوان با ترکیب راهکارهای سبز و خاکستری، فضاهای شهری را در شرایط اقلیمی خشن خنکتر و قابلاستفادهتر کرد و همزمان موجب پایداری زیستمحیطی و مشارکت اجتماعی شد.
نظر شما