به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرهای بزرگ جهان با پدیده جزیره گرمایی شهری روبهرو هستند. دمای شهرها بهدلیل جذب و نگهداری گرما توسط مصالح ساختمانی همچون بتن و آسفالت، چندین درجه بالاتر از مناطق روستایی اطراف است. این پدیده مصرف انرژی برای تهویه مطبوع را افزایش میدهد، کیفیت هوا را کاهش میدهد و سلامتی افراد بهویژه سالمندان و کودکان را به خطر میاندازد. کشاورزی شهری از بامهای سبز گرفته تا دیوارهای زنده و باغهای محلهای بهعنوان راهکاری طبیعی و پایدار برای خنکسازی شهرها و کاهش اثر جزیره گرمایی شناخته میشود.
مکانیسم خنکسازی کشاورزی شهری چندبعدی است: تبخیر و تعرق گیاهان گرما را از محیط جذب و هوا را خنک میکند؛ سایهاندازی درختان از گرمشدن سطوح ساختمانها و خیابانها جلوگیری میکند و جایگزینی سطوح تیره و جاذب گرما با پوشش گیاهی بازتابش نور خورشید را افزایش میدهد.
مطالعات نشان میدهد که بامهای سبز میتوانند دمای سطح بام را تا ۴۰ درجه سانتیگراد کاهش دهند و دمای هوای اطراف را ۲ تا ۵ درجه خنکتر کنند.
کشاورزی شهری فراتر از یک فعالیت ساده برای تولید مواد غذایی، بهعنوان راهکار چندمنظوره و استراتژیک در مدیریت شهرهای مدرن عمل میکند که پیامدهای مثبت آن در لایههای مختلف زندگی شهری و محیط زیست جاری است. با گسترش سطوح نفوذپذیر در بامها و دیوارهای سبز، حجم روانآبهای سطحی هنگام بارشهای سیلآسا بهشدت کاهش پیدا میکند و فشار بر سیستمهای فاضلاب شهری تعدیل میشود که این کار گامی مهم در پیشگیری از خطرات ناشی از سیلابهای ناگهانی است.
گیاهان در این فضاهای سبز با جذب آلایندههای گازی و به دام انداختن ذرات معلق، نقش ریههای شهری را ایفا میکنند و کیفیت هوای تنفسی ساکنان را به شکل محسوسی ارتقا میدهند. کشاورزی شهری با ایجاد زیستگاههای کوچک، موجب بازگشت تنوع زیستی به کالبد بتنی شهرها میشود و تعادل اکوسیستمهای محلی را بهبود میبخشد. بامهای سبز و دیوارهای زنده همچون عایقهای حرارتی و صوتی قدرتمند عمل میکنند و با کاهش جذب گرما در تابستان و حفظ دمای محیط در زمستان، مصرف انرژی ساختمانها را برای سیستمهای سرمایشی و گرمایشی به حداقل میرسانند و آلودگی صوتی محیط را نیز جذب میکنند.
طی سالهای اخیر شهرهای پیشرو در آفریقا، استرالیا و آسیا برنامههای نوینی برای گسترش کشاورزی شهری با هدف خنکسازی اجرا کردهاند. کیپتاون با باغهای جامعهمحور، بریزبین با باغهای محلهای و سنگاپور با مزارع عمودی نمای ساختمان نشان دادهاند که با ترکیب سیاستگذاری، مشارکت جامعه و فناوری، میتوان شهرها را خنکتر و پایدارتر کرد. شهرداری مدلین در سپتامبر ۲۰۲۵ موفقترین برنامه کشاورزی شهری آمریکای جنوبی موسوم به «باغهای شهری با شما» را راهاندازی کرد. شهرداری به هر ساکنی که حداقل ۱۰ متر مربع فضای خالی روی پشتبام، بالکن، حیاط یا دیوار داشته باشد، اجازه میدهد در این برنامه مشارکت کند. سیستمهای کشت متنوعی شامل باغهای کانتینری برای آپارتمانها، سیستمهای هیدروپونیک بدون خاک، برجهای عمودی برای استفاده بهینه از فضا و واحدهای گلخانهای با کنترل اقلیم ارائه شده است.
کیپتاون؛ باغهای جامعهمحور برای خنکسازی و تابآوری اقلیمی
کیپتاون، پایتخت آفریقای جنوبی با چالشهای اقلیمی متعددی از جمله گرمایش شهری، کمبود آب و نابرابری اجتماعی روبهرو است. در این شهر، باغهای جامعهمحور بهعنوان راهکار طبیعتمحور برای مقابله با این چالشها ارائه شدهاند. مطالعهای در ژوئن ۲۰۲۶ نشان داد که باغهای جامعهمحور در کیپتاون نهتنها به امنیت غذایی کمک میکنند، بلکه به خنکسازی محلهها، کاهش روانآب و افزایش تابآوری اقلیمی نیز کمک میکنند.
پایداری بلندمدت باغهای جامعهمحور به مدلهای حکمرانی آنها بستگی دارد. باغهایی که حمایت خارجی از سازمانهای غیرانتفاعی و دولت دریافت میکنند، پایدارتر هستند، اما حمایت بیشازحد و مدیریت نامناسب میتواند مالکیت محلی و خودمختاری را تضعیف کند. مدلهای ترکیبی که تعادلی بین حمایت خارجی و مالکیت محلی برقرار میکنند، موفقترین هستند.
دولت شهر کیپتاون با ارائه بذر، ابزار، آموزش فنی و حمایت مالی به این باغها کمک میکند، اما مدیریت و تصمیمگیری را به جوامع محلی واگذار میکند. این رویکرد ضمن تضمین پایداری مالی، مالکیت محلی را تقویت میکند و حس تعلق به جامعه را میان شهروندان افزایش میدهد.
با راهاندازی این باغها، هزاران خانوار در محلههای کمبرخوردار به تولید مواد غذایی خود روی آوردهاند، دمای محلهها کاهش پیدا کرده و انسجام اجتماعی تقویت شده است. از سوی دیگر، این باغها بهعنوان فضاهای آموزشی برای کودکان و جوانان عمل میکنند و دانش کشاورزی و محیطزیستی را منتقل میکنند. کیپتاون با باغهای جامعهمحور نشان داده است که کشاورزی شهری میتواند همزمان به خنکسازی، امنیت غذایی و تابآوری اقلیمی کمک کند و الگویی برای شهرهای آفریقایی و در حال توسعه باشد.
در فوریه ۲۰۲۶ شهرداری کیپتاون با همکاری سازمانهای محلی، طرحی نوآورانه برای تبدیل پشتبامهای مراکز خرید، پارکینگها و ساختمانهای عمومی به مزارع هیدروپونیک راهاندازی کرد. هیدروپونیک روشی برای کشت گیاهان بدون خاک است که از محلولهای غنی از مواد مغذی در آب استفاده میکند. این سیستمها بهدلیل نیاز نداشتن به خاک، میتوانند روی پشتبامها، انبارهای متروکه، پارکینگها و خطوط راهآهن نصب شوند.
یکی از موفقترین نمونهها مزرعه شهری هندپیکت است که روی پشتبام مرکز خرید کنیلورث نصب شده است. این مزرعه شامل پنج تونل گلخانهای است که دو تونل آنها ۲۰ متر و سه تونل دیگر شش متر طول دارند و در مجموع ظرفیت ۳۴۰ برج کشت عمودی را در خود جا دادهاند. این مزرعه سبزیجات و گیاهان معطر تازه را برای بازارهای محلی تولید میکند.
تا ژوئن ۲۰۲۶ کیپتاون بیش از ۵۰ مزرعه روی بام اجرا کرد که در مجموع ۱۵ هزار متر مربع از پشتبامهای شهر را پوشش میدهند. مطالعات نشان داده است که مزارع روی بام توانستند دمای سطح پشتبامها را تا ۲۸ درجه سانتیگراد در روزهای بسیار گرم کاهش دهند. دمای هوای اطراف ساختمانها نیز تا پنج درجه سانتیگراد خنکتر شده که منجر به کاهش ۲۵ درصدی مصرف برق برای سیستمهای خنککننده شده است.
بریزبین؛ باغهای زیستخورشیدی بهعنوان زیرساخت سبز
بریزبین استرالیا، طی سالهای اخیر باغهای جامعهمحور را بهعنوان بخشی از زیرساخت سبز شهر بهرسمیت شناخته است. مطالعهای در ژوئن ۲۰۲۶ نشان داد که اگرچه باغهای جامعهمحور بهتنهایی نمیتوانند نیازهای امنیت غذایی را برطرف کنند، اما فضاهایی برای کشت مشارکتی غذا، ساخت سرمایه اجتماعی، اتصال به طبیعت و مکانسازی فراهم میآورند. در شهرهایی همچون بریزبین که با امواج گرمایی فزاینده روبهرو هستند، این باغها میتوانند دمای محلهها را کاهش دهند و از خطرات سلامتی مرتبط با گرما بکاهند.
در مارس ۲۰۲۶ دانشگاه فناوری سیدنی با همکاری شهرداری بریزبین و سازمانهای محلی، طرح نوآورانه نصب باغهای زیستخورشیدی روی پشتبام ساختمانها را اجرا کرد. این باغها ترکیبی از پنلهای خورشیدی و باغهای سبز بومی هستند که از یکسو برق تولید میکنند و از سوی دیگر، با کاهش دمای ساختمان مصرف برق را کاهش میدهند.
مطالعه موردی روی نخستین ساختمان شهر نشان داد که باغ زیستخورشیدی توانست دمای پشتبام را تا ۲۸ درجه سانتیگراد در روزهای بسیار گرم کاهش دهد. این کاهش دما منجر به افزایش ۲۳.۲۵ درصدی تولید برق پنلهای خورشیدی شد، زیرا پنلها در دمای خنکتر کارایی بهتری دارند.
بریزبین تاکنون بیش از ۱۰۰ باغ زیستخورشیدی روی بام اجرا کرده است که در مجموع ۵۰ هزار متر مربع از پشتبامهای شهر را پوشش میدهند. این باغها توانستهاند دمای سطح پشتبامها را تا ۳۰ درجه سانتیگراد در روزهای بسیار گرم کاهش دهند. دمای هوای اطراف ساختمانها نیز ۲.۵ درجه سانتیگراد خنکتر شده و منجر به کاهش ۳۸ درصدی مصرف برق برای سیستمهای خنککننده در تابستان شده است.
افزون بر این، باغهای روی بام بریزبین طی شش ماه نخست ۲۰۲۶، بیش از ۵۰ هزار کیلوگرم سبزیجات، میوه و گیاهان معطر تولید کردند. این میزان تولید معادل ۸ درصد از نیازهای سبزیجات تازه محلههای تحت پوشش است. محصولات بهطور مستقیم به بازارهای محلهای، رستورانها و سوپرمارکتهای محلی فروخته میشود و به این ترتیب فاصله حملونقل از صدها کیلومتر به چند کیلومتر کاهش پیدا میکند.
سنگاپور؛ مزارع عمودی نمای ساختمان برای خنکسازی و کارایی منابع
سنگاپور علاوه بر امنیت غذایی، از مزارع عمودی برای خنکسازی ساختمانها و کاهش جزیره گرمایی استفاده میکند. سیستم مزارع عمودی ماژولار که در فوریه ۲۰۲۶ معرفی شد، نهتنها محصول تولید میکند، بلکه بهعنوان عایق حرارتی برای ساختمانها عمل میکند و دمای داخلی و خارجی ساختمان را کاهش میدهد. مطالعات نشان میدهند که ساختمانهای مجهز به مزارع عمودی تا ۱۵ درصد مصرف انرژی برای خنکسازی را کاهش میدهند. علاوه بر خنکسازی، این مزارع به جذب آلایندههای هوا، کاهش صداهای شهری و افزایش تنوع زیستی کمک میکنند.
دولت سنگاپور مزارع عمودی را در سیاستهای شهری خود یکپارچه کرده است. برنامه «شهر در طبیعت» هدف دارد که سنگاپور را به شهری با پوشش گیاهی گسترده تبدیل کند و مزارع عمودی بخشی از این استراتژی هستند، همچنین مقررات ساختمانسازی جدید، توسعهدهندگان را به گنجاندن پوشش گیاهی در نماها و بامها تشویق میکنند. بیش از ۱۰۰ مزرعه عمودی در سنگاپور فعال هستند که به تولید غذا و به خنکسازی ساختمانها کمک میکنند. دولت هدف دارد که این رقم را تا ۲۰۳۰ افزایش دهد و سنگاپور را به الگویی برای شهرهای پرتراکم جهان تبدیل کند.
نظر شما