به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، با تشدید پدیده تغییر اقلیم و افزایش فراوانی و شدت امواج گرمایی، شهرهای جهان با چالشهای فزایندهای در زمینه تابآوری و کاهش مصرف انرژی روبهرو شدهاند. در پاسخ به این بحران طیف وسیعی از راهکارها در سطوح مختلف طراحی شهری، مدیریت ساختمان، فناوریهای نوین و سیاستگذاری نهادی توسعه یافته و در شهرهای پیشرو بهکار گرفته شده است که میتوان آنها را در گروههای مختلف طبقهبندی کرد.
مدیریت سایه، مصالح و سطوح بازتابدهنده و بامهای سفید، زیرساختهای سبز آبی شامل بامها و دیوارهای سبز، عایقکاری حرارتی و آبنماهای شهری از جمله راهکارهای طراحی شهری هستند که میتوانند دمای هوای شهرها را کاهش دهند. توسعه فناوریهای سرمایش کممصرف، هوشمندسازی سامانههای انرژی و میکروگریدهای خورشیدی نیز از راهکارهایی است که دولتها در برنامههای شهری خود گنجاندهاند. آنچه در این میان از اهمیت بسیاری برخوردار است، مقررات سختگیرانه و سیاستگذاریهایی است که با ابزارهای مالی نظیر طرحهای مبادله کربن و صندوقهای مالی سبز شهری مالکان را به اجرای اصول کاهش مصرف انرژی پایبند میکند.
با این وجود، تابآوری شهری در برابر گرما و کاهش مصرف انرژی فقط با تکیه بر زیرساختهای فیزیکی و مقررات ساختوساز محقق نمیشود، بلکه نیازمند مشارکت اجتماعی، آموزش مستمر و مدیریت منابع است. آموزش و مشارکت شهروندی که از طریق کارگاههای محلهای، پیمایشهای دما با مشارکت شهروندان و اپلیکیشنهای مشارکتی تحقق پیدا میکند میتواند شهروندان را از مصرفکننده محض به کنشگران فعال در فرایند تابآوری شهری تبدیل کند. ترکیب هوشمندانه این راهکارها در قالب برنامههای یکپارچه شهری، با توجه به شرایط اقلیمی، فرهنگی و اقتصادی هر شهر، کلید دستیابی به تابآوری پایدار و کاهش مؤثر مصرف انرژی است.
توکیو: صندوق سبز برای شهر تابآور و کمکربن
شهر توکیو، پایتخت ژاپن و یکی از پرجمعیتترین کلانشهرهای جهان، «صندوق سبز توکیو» را در سال ۲۰۱۷ با سرمایه اولیه ۲۰ میلیارد ین (معادل حدود ۱۸۰ میلیون دلار) راهاندازی کرد که یکی از بزرگترین و موفقترین نمونههای تأمین مالی سبز در مقیاس شهری به شمار میرود. این صندوق با هدف تأمین منابع مالی پایدار برای پروژههای زیستمحیطی و اقلیمی شهری طراحی شد و منابع آن از طریق مشارکت شهروندان، شرکتهای خصوصی، نهادهای مالی و دولت توکیو جمعآوری میشود.
حوزههای اولویتدار صندوق سبز توکیو را میتوان در پروژههای مرتبط با المپیک و پارالمپیک ۲۰۲۰ توکیو شامل اقدامات محیطزیستی در استادیومها و امکانات ورزشی، نوسازی و بازسازی امکانات تحت مالکیت دولت با استانداردهای بهرهوری انرژی، جایگزینی سیستمهای روشنایی معابر و امکانات عمومی با فناوری LED که مصرف انرژی را تا ۵۰ درصد کاهش میدهد، خرید و معرفی اتوبوسهای سازگار با محیطزیست شامل اتوبوسهای هیبریدی، برقی و هیدروژنی برای ناوگان حملونقل عمومی، ایجاد و توسعه پارکهای شهری و فضای سبز برای کاهش اثر جزایر حرارتی و بهبود کیفیت هوا و بهبود سیستمهای فاضلاب ترکیبی و ارتقای مراکز بازچرخانی آب برای مدیریت پایدار منابع آبی خلاصه کرد.
این صندوق با استفاده از ابزارهای مالی متنوع شامل اوراق قرضه سبز شهری، وامهای کمبهره برای پروژههای سبز، کمکهای بلاعوض برای نوسازی ساختمانهای مسکونی کمدرآمد و مشوقهای مالیاتی برای شرکتهای سرمایهگذار در پروژههای سبز توانسته است تا سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۵۰ میلیارد ین سرمایه را برای بیش از ۵۰۰ پروژه سبز شهری جذب و توزیع کند. از دستاوردهای ملموس این صندوق میتوان به نصب بیش از ۱۰۰ هزار چراغ LED در معابر شهری، خرید بیش از ۵۰۰ اتوبوس هیبریدی و برقی، ایجاد بیش از ۵۰ هکتار فضای سبز جدید در مناطق متراکم شهری، نوسازی بیش از ۲۰۰ ساختمان دولتی با استانداردهای انرژی و کاهش سالانه بیش از ۸۰۰ هزار تن انتشار گازهای گلخانهای اشاره کرد که رقم قابلتوجهی است.
علاوه بر این، صندوق سبز توکیو با حمایت از برنامه «رئوس سبز توکیو» که چشمانداز صدساله این شهر برای زندگی شهری پایدار را ترسیم میکند، نقش مهمی در تحول بلندمدت زیرساختهای شهری ایفا کرده است. این صندوق همچنین با الزام به رعایت «قانون حفاظت از طبیعت» که از سال ۲۰۰۱ فضای سبز روی بامها و دیوارهای ساختمانهای جدید و نوسازیشده را اجباری کرده، به افزودن بیش از ۱۸۰ هکتار (۱.۸ میلیون متر مربع) بام و دیوار سبز به بیش از ۵۷۰۰ ساختمان در سراسر توکیو کمک کرده است. شفافیت مالی، گزارشدهی سالانه نتایج و مشارکت گسترده شهروندان و بخش خصوصی از عوامل کلیدی موفقیت صندوق سبز توکیو محسوب میشوند که آن را به الگویی برای سایر کلانشهرهای آسیایی تبدیل کرده است.
پیوند آموزش و مشارکت: توانمندسازی شهروندان
پژوهشهای اخیر نشان میدهند که تابآوری شهری شامل ابعاد اجتماعی و رفتاری است و بدون همراهی شهروندان، حتی بهترین مداخلات فنی نمیتوانند اثر پایدار داشته باشند. مشارکت شهروندی در حوزه تابآوری گرما سه اثر کلیدی دارد: نخست، شناسایی دقیق نقاط داغ محلهای و اولویتبندی مداخلات نظیر سایهبان، درختکاری و سطوح بازتابدهنده، دوم، تغییر رفتارهای مصرف در ساعات اوج گرما و کاهش پیک برق سرمایش و سوم، تقویت مالکیت محلی بر پروژههای کوچکمقیاس همچون بام سبز، دیوار سبز و کاشت درخت که بهسرعت اثر میگذارند. در ادبیات علمی، مشارکت شهروندی در انتقال انرژی تحت عنوان «شهروندی انرژی» مطالعه میشود؛ به این معنا که شهروندان از مصرفکننده محض به کنشگران سیاستگذاری و اجرا تبدیل میشوند و در فرایندهای تصمیمگیری و اجرای پروژههای انرژی مشارکت فعال دارند.
ماستریخت الگوی مشارکت فرایندی و دائمی
شهر ماستریخت در هلند بهعنوان نمونهای موفق از مشارکت فرایندی و دائمی شهروندان شناخته میشود. بر اساس گزارشهای تطبیقی، در ماستریخت فضایی فیزیکی و فرایندی طراحی شد که شهروندان بتوانند بهطور مستقیم ایدههای خود را با مسئولان شهرداری به اشتراک بگذارند؛ ایدهها روی یک «میز بزرگ» قرار میگرفت و بهترینها در طراحی شهری به کار گرفته میشد. این رویکرد، مشارکت را از حالت مشورتی به مشارکت فرایندی تغییر میدهد و تضمین میکند که صدای شهروندان در تصمیمگیریهای نهایی منعکس شود.
پلتفرم انتقال منطقهای ماستریخت بهعنوان یک سازوکار میانرشتهای، شهروندان، دانشگاه، بخش خصوصی و شهرداری را گرد هم میآورد تا در سه حوزه فوق کار کنند. این پلتفرم فضای تعامل مداوم فراهم میکند و موجب میشود ایدههای شهروندی بهطور منظم جمعآوری، ارزیابی و در پروژههای شهری گنجانده شوند. در چارچوب پلتفرم انتقال منطقهای ماستریخت، تمرکز بر سه محور است: تقویت مشارکت شهروندی برای پایداری و گذار انرژی، بستن حلقه مواد و غذا در راستای اقتصاد چرخشی و تقویت تابآوری و انسجام محلهها در برابر اختلالات.
پیوند آموزش و مشارکت در ماستریخت از طریق سه محور اصلی تحقق یافته است: آموزش مبتنی بر اندازهگیری و داده، روایتسازی و داستانمحوری و ابزارهای دیجیتال و بازیوارسازی. در محور آموزش بر پایه اندازهگیری و داده، شهروندان و بهویژه نوجوانان با سنسورهای ساده و اپلیکیشنهای موبایل، دمای نقاط مختلف محله را ثبت میکنند. این دادهها مبنای تصمیمگیری برای سایهبانها، درختکاری و سطوح بازتابدهنده میشود. کارگاههای هوشمندسازی انرژی نیز برای آموزش نصب ترموستاتهای هوشمند و تنظیم ساعات سرمایش برای کاهش پیک مصرف برگزار میشود.
در محور روایتسازی و داستانمحوری، طرحهای «داستان به داستان» برای محلهها طراحی شده است تا برنامهریزی اقدامات تابآوری گرما با روایتهای محلهای انجام شود؛ این روایتها شامل تجربه شهروندان از گرما در زمانها و مکانهای مختلف است و برای افزایش درک عمومی و تعهد طراحی شدهاند. نقشههای گرمایی محلهای بهعنوان خروجیهای تصویری و سادهفهم از دادههای دما برای شهروندان ارائه میشود.
در محور ابزارهای دیجیتال و بازیوارسازی، برنامههای کاربردی مشارکتی برای ثبت ایدهها، پیشنهاد پروژههای کوچکمقیاس و رأیگیری برای اولویتبندی اقدامات توسعه یافتهاند، همچنین سیستم پاداش و امتیاز برای امتیازدهی به محلاتی که بیشترین اقدامات کاهشی همچون بام سبز، درختکاری و کاهش مصرف در ساعات اوج را انجام دهند، طراحی شده است. این سه محور در کنار هم، شهروندان را نهتنها بهعنوان گیرندگان خدمات، بلکه بهعنوان کنشگران فعال در فرایند تابآوری شهری تبدیل میکنند.
راهکارهای عملی کاهش مصرف انرژی با محوریت مشارکت شهروندی در ماستریخت و سایر شهرهای موفق هلند، بر چهار رکن اصلی استوار است: مدیریت پیک مصرف، برنامههای بام سرد و سایه، درختکاری محلهای هدفمند و الزام مشارکتی. در مدیریت پیک مصرف، شهروندان آموزش میبینند که فعالیتهای پرمصرف را به ساعات خنکتر جابهجا کنند و از سایهبانها برای کاهش بار سرمایشی استفاده کنند. این آموزشها از طریق کارگاههای محلهای، اپلیکیشنهای موبایل و کمپینهای اطلاعرسانی انجام میشود.
در برنامههای بام سرد و سایه، شهروندان به رنگآمیزی بامهای روشن و نصب سایبانهای موقت در پارکینگها و پیادهروها تشویق میشوند. این اقدامات با حمایتهای مالی کوچکمقیاس و ارائه مشاوره فنی همراه است. در درختکاری محلهای هدفمند، تمرکز بر کاشت درخت در میانه خیابان و ضلع غربی معابر برای بیشترین اثر خنککنندگی است. این برنامه با مشارکت مستقیم ساکنان محله و با حمایت شهرداری اجرا میشود.
در الزام مشارکتی، در ضوابط شهرسازی، اختصاص درصدی از پروژهها به فضای گیاهی و سایهدهی با مشارکت ساکنان الزامی شده است. این الزام نهتنها بهعنوان یک مقررات، بلکه بهعنوان یک فرصت برای مشارکت شهروندی در طراحی و اجرای پروژههای محلهای تلقی میشود. این مدل بهخوبی نشان میدهد که مشارکت میتواند فرایندی دائمی باشد و نه یک رویداد مقطعی و در تصمیمگیریهای کلیدی شهر اثر بگذارد.
نظر شما