به گزارش خبرگزاری ایمنا، گاهی بزرگترین پاسخها، در سادهترین موجودات طبیعت پنهان شدهاند؛ سالهاست صنایع برای کاهش آلودگی، تصفیه پساب و رعایت استانداردهای زیستمحیطی میلیاردها دلار هزینه میکنند؛ هزینههایی که هر روز با سختگیرانهتر شدن قوانین محیطزیستی افزایش پیدا میکند. در سوی دیگر، پژوهشگران در آزمایشگاهها به دنبال راهحلهایی هستند که تنها یک مشکل را برطرف نکند، بلکه همزمان ارزش اقتصادی نیز خلق کند؛ راهکاری که بتواند هزینه را به سرمایه تبدیل کند.
در چنین نقطهای، فناوریهای زیستی بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفتهاند. فناوریهایی که به جای تکیه بر مواد شیمیایی و فرایندهای پرهزینه، از ظرفیت موجودات زنده برای حل مسائل پیچیده صنعتی بهره میبرند. این تغییر نگاه صرفا یک تحول علمی نیست، بلکه نشانه تغییر پارادایم در توسعه صنعتی جهان است؛ جایی که حفاظت از محیطزیست دیگر یک هزینه اضافی تلقی نمیشود، بلکه بخشی از مدل اقتصادی صنایع آینده است.
در نگاه نخست، کمتر کسی تصور میکند موجودی که سالها تنها به عنوان بخشی از اکوسیستمهای آبی شناخته میشد، امروز بتواند در فهرست فناوریهای راهبردی اقتصاد سبز قرار گیرد، اما واقعیت این است که بسیاری از کشورها سرمایهگذاری گستردهای را برای توسعه این فناوری آغاز کردهاند، زیرا آن را ابزاری برای کاهش آلایندهها، تولید محصولات با ارزش افزوده و حتی ایجاد بازارهای جدید میدانند.
تجربه جهانی نشان میدهد موفقیت یک فناوری، تنها به توان علمی آن وابسته نیست. بسیاری از فناوریهای نوآورانه زمانی به بلوغ رسیدهاند که توانستهاند میان پژوهش، صنعت و بازار ارتباط برقرار کنند؛ بدون شناخت نیاز بازار، مقیاس تولید و مدل اقتصادی، حتی پیشرفتهترین فناوریها نیز در مرحله آزمایشگاهی باقی خواهند ماند.
یکی از اشتباهات رایج در نگاه به فناوریهای زیستی، ارائه نسخهای واحد برای همه پروژههاست. در حالی که شرایط اقلیمی، کیفیت منابع آب، نوع آلایندهها، گونههای زیستی و حتی بازار هدف، میتواند مسیر اجرای هر پروژه را بهطور کامل تغییر دهد. به همین دلیل، پژوهش و مطالعات اولیه، نه یک مرحله تشریفاتی، بلکه زیربنای موفقیت چنین طرحهایی است.
جلبکها میتوانند پسابهای صنعتی را به فرصتی اقتصادی تبدیل کنند
الهام حقیقی، کارشناس منابع طبیعی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به کاربرد کشت جلبک اظهار کرد: یکی از مهمترین کاربردهای جلبکها، استفاده از آنها در تصفیه پسابهای صنعتی و کاهش آلایندههای زیستمحیطی است؛ موضوعی که امروز از نظر علمی به اثبات رسیده و در بسیاری از پژوهشهای معتبر دنیا مورد بررسی قرار گرفته است.
وی افزود: ما در پژوهشهای خود، روی انواع مختلف پساب از جمله پساب صنایع لبنی و برخی پسابهای صنعتی کار کردیم؛ در این مطالعات، پیش از آغاز فرایند کشت، شاخصهایی همچون غلظت نیترات، فسفات و سایر شاخصهای آلودگی اندازهگیری شد و پس از پایان دوره کشت نیز همین پارامترها دوباره مورد ارزیابی قرار گرفت؛ نتایج نشان داد که جلبکها توانایی قابل توجهی در کاهش این آلایندهها دارند.
کارشناس منابع طبیعی تصریح کرد: برای افرادی که بهصورت تخصصی در حوزه جلبک فعالیت میکنند، این موضوع یک واقعیت شناختهشده و علمی است، اما طبیعی است که بسیاری از افراد خارج از این حوزه با چنین ظرفیتهایی آشنایی نداشته باشند. همانطور که هر یک از ما در حوزههای دیگر ممکن است اطلاعات تخصصی نداشته باشیم، ناآشنایی با یک موضوع به معنای نبود یا غیرواقعی بودن آن نیست.
حقیقی در ادامه خاطرنشان کرد: در مورد میزان سرمایه مورد نیاز برای راهاندازی یک مجموعه تولید جلبک نیز نمیتوان رقم ثابتی ارائه کرد، زیرا این موضوع به عوامل متعددی بستگی دارد؛ مقیاس تولید، نوع محصول، بازار هدف، گونه جلبک و زیرساختهای مورد نیاز، همگی در برآورد هزینهها تأثیرگذار هستند، همچنین باید مشخص باشد که هدف، فعالیت در بازار داخلی است یا صادرات، زیرا هر یک از این بازارها الزامات و هزینههای متفاوتی دارند.
وی درباره بازار تقاضا و چالشهای پیش روی سرمایه گذاری در این حوزه عنوان کرد: یکی از مهمترین چالشها، بازارسازی و ایجاد تقاضاست؛ اگر تولیدکننده از ابتدا مشتری مشخصی نداشته باشد، بخش قابل توجهی از سرمایه باید صرف بازاریابی و معرفی محصول شود؛ فرایندی که بهویژه در بازار داخلی میتواند زمانبر و پرهزینه باشد؛ در مقابل اگر از همان ابتدا مشتری یا قرارداد فروش وجود داشته باشد، مسیر توسعه کسبوکار بسیار هموارتر خواهد بود.
کارشناس منابع طبیعی تصریح کرد: در سالهای اخیر، کشورهای منطقه از جمله عمان و امارات سرمایهگذاری قابل توجهی در تولید انبوه جلبک انجام دادهاند و بازار این محصولات در حال گسترش است؛ تجربه ما نیز نشان میدهد که تقاضا برای بعضی محصولات وجود دارد، اما عمده خریداران به دنبال تأمین محصول در مقیاس صنعتی هستند؛ در مذاکراتی که با برخی مشتریان داشتم، شرط اصلی همکاری، توانایی تولید در تناژ بالا بود، زیرا هدف آنها جایگزینی محصولات وارداتی با تولیدات جدید بود.
حقیقی در ادامه گفت: جلبک اسپیرولینا یکی از شناختهشدهترین محصولات این حوزه است و امروزه واردات آن نیز در حال افزایش است، اما گونههای دیگری از جلبک نیز وجود دارند که با توجه به ویژگیهای زیستی و ارزش افزودهای که دارند، میتوانند در بعضی کاربردها جایگزین مناسبی باشند. انتخاب گونه مناسب به هدف پروژه وابسته است؛ چه هدف کاهش آلایندههای محیطی باشد و چه تولید محصولات تجاری.
وی خاطرنشان کرد: به عنوان مثال، اگر قرار باشد پروژهای در سواحل خلیج فارس اجرا شود، باید از گونههای بومی مقاوم به شوری آب استفاده کرد، در حالی که برای تصفیه پسابهای آب شیرین، گونههای دیگری مناسبتر هستند. به همین دلیل، نسخه واحدی برای همه پروژهها وجود ندارد و هر منطقه نیازمند بررسیهای اختصاصی است.
کارشناس منابع طبیعی تصریح کرد: حتی اگر یک تیم متخصص بخواهد پروژهای را آغاز کند، پیش از ورود به مرحله تولید، دستکم چند ماه مطالعه و تحقیقات اولیه ضروری است؛ در این مرحله باید کیفیت آب، شرایط اقلیمی، نیاز بازار، گونه مناسب جلبک و مدل اقتصادی پروژه بهطور دقیق بررسی شود؛ این مطالعات پایه، نقش تعیینکنندهای در موفقیت یا شکست پروژه دارند.
حقیقی در آخر گفت: فعالیت در حوزه موجودات زنده ذاتا با ریسک همراه است و کشت جلبک نیز از این قاعده جدا نیست، با این حال ریسک به معنای غیرممکن بودن موفقیت نیست. اگر پروژه بر پایه مطالعات علمی، انتخاب صحیح گونه، شناخت بازار و برنامهریزی دقیق اجرا شود، میتواند به نتایج بسیار مطلوب و از نظر اقتصادی و زیستمحیطی ارزشمندی دست پیدا کند.
به گزارش ایمنا، شاید مهمترین پیام این صنعت آن باشد که توسعه پایدار، الزاما از دل تجهیزات پیچیده و سرمایهگذاریهای عظیم متولد نمیشود؛ گاهی پاسخ در شناخت دقیق ظرفیتهایی نهفته است که سالها در طبیعت کنار ما بودهاند.
آینده صنعت، بیش از هر زمان دیگری به فناوریهایی وابسته خواهد بود که بتوانند همزمان میان تولید، اقتصاد و محیطزیست تعادل برقرار کنند و جلبک یکی از جدیترین نامزدهای این آینده است.
نظر شما