به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در سالهای اخیر پاویونهای چوبی دانشگاهی از یک تمرین آموزشی صرف به پدیدهای شهری تبدیل شدهاند؛ سازههای موقتی که در حیاط دانشگاهها، پارکها، محوطههای عمومی و فضاهای بینساختمانی ظاهر میشوند و بهطور همزمان نقش کلاس درس، آزمایشگاه سازه و سکوی فعالیت شهری را بازی میکنند.
این پاویونها که در استودیوهای طراحی ساخت توسط دانشجویان معماری و شهرسازی طراحی و اجرا میشوند، نشان میدهند چگونه میتوان با استفاده از چوب، بهعنوان مادهای کمکربن و در دسترس، فضاهای عمومی جدیدی خلق کرد که نه بودجه کلان میخواهند و نه مداخله دائمی در بافت شهر، اما اثرشان بر تجربه شهروندان و بر گفتمان حرفهای معماری و برنامهریزی شهری چشمگیر است. آنچه در نگاه نخست تمرین دانشجویی بهنظر میرسد، در مقیاس شهر به نوعی زیرساخت سبک برای آموزش، فرهنگ و زندگی جمعی بدل شده است.
به موازات اوجگیری دغدغههای زیستمحیطی در شهرها، چوب دوباره در سیاستهای ساختوساز و طراحی فضاهای عمومی موضوعیت یافته است. چوب برخلاف بتن و فولاد مادهای است که بهطور طبیعی کربن ذخیره میکند، میتواند وارد چرخههای بازاستفاده شود و از نظر حسی، رابطهای گرمتر و انسانیتر با کاربر و فضا برقرار میکند.
این ویژگیها در پاویونهای چوبی در مقیاسی کوچک و قابلکنترل آزموده میشود: از نحوه تأمین چوب از جمله جنگلداری پایدار، برداشت از درختان شهری خشکشده، بازاستفاده از الوارهای موجود تا شیوه مونتاژ، اتصالات خشک و امکان جداسازی و جابهجایی. پاویونهای شهری بهنوعی پروتوتایپ برای شهرها هستند؛ نمونههای آزمایشی که نشان میدهند استفاده گستردهتر از چوب در ساختمانها، فضاهای عمومی و زیرساختهای سبک چگونه میتواند عمل کند، چه محدودیتهایی دارد و چه استانداردهایی لازم است.
استودیوهای طراحیساخت؛ نقطه اتصال دانشگاه و شهر
بسیاری از پاویونهای شهری محصول استودیوهایی هستند که بر طراحی و ساخت تأکید دارند و دانشجو نهفقط در سطح طرح، بلکه در تمام مراحل از ایده تا اجرا حضور دارد. این استودیوها با شهرداریها، بخش خدمات شهری، پارکها و گاهی سازمانهای فرهنگی همکاری میکنند تا پاویونها در فضاهای عمومی واقعی نصب شوند و در خدمت برنامههای شهری قرار گیرند. نتیجه این همکاری شکلگیری نوعی رابطه جدید میان دانشگاه و شهر است: دانشگاه تنها تولیدکننده نظریه و طرح روی کاغذ نیست، بلکه شریک عملی شهر در تولید فضاهای موقت، کمهزینه و قابل آزمایش میشود.
این همکاری برای مدیریت شهری، مزیت دوگانه دارد: از یک طرف، بدون ورود به فرایندهای پیچیده قراردادی و سرمایهگذاریهای سنگین، به مجموعهای از سازههای سبک و انعطافپذیر دسترسی پیدا میکند؛ از طرف دیگر، نسل آینده معماران و طراحان را با محدودیتهای واقعی شهر از مقررات ایمنی گرفته تا نیازهای متنوع کاربران آشنا میسازد.
پاویونها بهعنوان صحنه زندگی جمعی
پاویونهای چوبی، تنها بهعنوان سازههای طراحی در محوطه باقی نمیمانند؛ آنها در عمل به صحنههای کوچک زندگی شهری بدل میشوند که در طول روز میتوانند سایهبان و فضای استراحت برای دانشجویان یا شهروندان باشند و در عصرها و شبها به سکوی اجرا، نمایشگاه، کلاسهای روباز، نشستهای محلی و کارگاههای آموزشی تبدیل شوند. ترکیب سادهای از سکو، سایه و نیمکت که همه از چوب تهیه شدهاند، میتواند یک فضای خالی و بیاستفاده در محوطه دانشگاه، پارک محله یا میدان شهری را به نقطه توقف، دیدار و کنش جمعی تبدیل کند.
این کارکرد میتواند با فرهنگهای محلی پیوند بخورد؛ برای مثال پاویونها در حیاط مساجد، محوطه امامزادگان، مدارس دینی و مراکز فرهنگی شهرهای مسلمان، ظرفیت ایفای نقش بهعنوان فضای گفتوگو، کارگاه قرآنی، کلاسهای محیطزیست و برنامههای مشارکتی محلهای را دارند. به این ترتیب، پاویون چوبی از یک شیء طراحی به ابزار رابطهسازی میان نهادهای دینیفرهنگی و شهروندان بدل میشود.
وجه دیگر این پاویونها، پیوند نزدیک میان ابزارهای دیجیتال و کار دستی است. طراحی بسیاری از این سازهها با استفاده از نرمافزارهای مدلسازی پارامتریک انجام میشود؛ فرمها و شبکههای سازهای بهگونهای تنظیم میشوند که با حداقل مصالح، حداکثر سختی و خوانایی فضایی حاصل شود. خروجیها به صورت فایلهای دقیق برای برش CNC یا ماشینکاری دیجیتال آماده میشود و در نهایت، همه چیز در کارگاه یا محل پروژه توسط خود دانشجویان مونتاژ میشود. این فرایند در عین اینکه تصویری از آینده ساختوساز با دقت بالا و اتصالات خشک ارائه میدهد، هنوز بر تجربه بدنی و تماس مستقیم با ماده تکیه دارد. همین ترکیب است که در شهر اهمیت دارد: سازهای که در پشت صحنه بهطور دیجیتال طراحی شده است، در سطح شهر بهصورت یک فضای ملموس و انسانی تجربه میشود.
خوانش شهری؛ پاویون بهعنوان مداخله موقت
از منظر شهرسازی، پاویون چوبی را میتوان همچون یک نمونه آزمایشگاهی موقت برای مداخلات شهری خواند. این سازهها به شهرسازان و مدیران شهری امکان میدهند که قبل از تصمیمگیریهای دائمی، کارکردهای جدیدی را در فضاهای عمومی بیازمایند: آیا یک میدان شلوغ، ظرفیت پذیرش سکوی نشستن و برنامههای کوچک فرهنگی را دارد؟ آیا اتصال دو بخش از حیات دانشگاه با یک پل چوبی موقت استفاده از فضا را تغییر میدهد؟ آیا در مسیرهای پیادهروی بلند، ایستگاههای کوچک چوبی میتوانند تجربه حرکت را بهبود بخشند؟
پاسخ به این پرسشها، با پاویونهایی که در نهایت قابل جمعآوری و استفاده مجدد هستند، کمهزینه و کمریسک است و در مقابل نتایج موثقتری نسبت به مطالعات صرف در پی دارد. برای شهرهایی که بهدنبال راهحلهای انعطافپذیر در رویارویی با گرما، کمبود فضاهای سرپوشیده و نیاز به فضاهای مشارکت هستند، این روش میتواند به بخشی از جعبه ابزار برنامهریزی تبدیل شود.
پاویونهای چوبی دانشگاهی اگرچه در نگاه اول پروژههایی کوچک، موقت و کمهزینه به نظر میرسند، از منظر شهری اهمیت و دامنه اثرشان بسیار فراتر از اندازه فیزیکی است. این سازهها نخست یک فرصت آموزشی کمنظیر فراهم میکنند تا دانشجویان و اساتید مفاهیم نظری معماری و شهرسازی را در مقیاس واقعی آزمون کنند، از طراحی تا انتخاب مصالح، اجرا و رفتار کاربران را مشاهده کنند. وقتی چنین پروژههایی از محدوده کلاس و کارگاه بیرون میآیند و به میدان عمومی وارد میشوند، نهتنها مهارتهای حرفهای را تقویت میکنند بلکه بهصورت مستقیم کیفیت و تجربه فضاهای شهری را دگرگون میسازند.
پس از آن باید به بعد شهری آنها نگاهی انداخت که از منظر زیستمحیطی و فناورانه، تبدیل به آزمایشگاههای میدانی برای مصالح کمکربن و روشهای ساخت نوین میشوند. طراحان میتوانند کارایی سازهای، دوام، ارگونومی و پاسخ به اقلیم گرم یا آفتابگیر را در مقیاس واقعی بسنجند؛ یافتههایی که سپس در پروژههای بزرگتر و پایدارتر به کار میآید. علاوه بر این، فرمها و الگوهای فضایی تازهای که این پاویونها ایجاد میکنند از نیمکتها و سایبانهای جمعی تا گذرگاههای سبز و فضاهای عملکردی چندمنظوره، نشان میدهد چگونه مصالح طبیعی و طراحی خرد میتواند همزیستی میان شهر، انسان و طبیعت را بازتعریف کند.
پاویونهای چوبی دانشگاهی نقش واسط میان آموزش، پژوهش و سیاستگذاری شهری را ایفا میکنند: آنها فضایی برای خلاقیت و ریسکپذیری ارزانقیمت فراهم میآورند که میتواند الگوهای طراحی پایدار را تسریع ، مشارکت شهروندان را تقویت و دولتهای محلی را نسبت به پذیرش راهکارهای سازگار با اقلیم و کمکربن تشویق کند.
زمین چوبی دانشگاه ملبورن
پاویون «زمین چوبی مفصلی» در دانشکده معماری، ساختمان و طراحی دانشگاه ملبورن در جوار ساختمان اصلی دانشکده ساخته شده و در عین حال به بخشی از محوطه عمومی پردیس تبدیل شده است. این پروژه بهعنوان خروجی یک استودیوی طراحی ساخت، از ابتدا با این هدف طراحی شد که نهفقط یک سازه معماری، بلکه زمین قابل سکونت باشد؛ سطحی پیوسته از صفحات چوبی که با شکستها و انحناهای متوالی، وضعیتهای متنوع بدن را از ایستادن و تکیهدادن تا نشستن و درازکشیدن پشتیبانی میکند.
فرم کلی این پاویون از طریق مدلسازی پارامتریک و با تکیه بر ارگونومی و سناریوهای استفاده روزمره از جمله مطالعه، گپ، انتظار و تماشای نمایشگاه شکل گرفت و سپس قطعات چوبی با CNC بریده و در محل مونتاژ شدند.
این پاویون در منظر شهری نشان داده است که چگونه میتوان یک فضای نیمهخالی و بیهویت را به گرهای زنده در شبکه فضایی اجتماعی پردیس تبدیل کرد. قبل از نصب پاویون، این بخش بیشتر نقش فضای عبوری داشت و بعد از آن، به نقطهای برای توقف، دیدار و رخدادهای کوچک تبدیل شد. دانشجوها این فضا را برای استراحت بین کلاسها، بحث گروهی یا تماشای نمایشگاههای موقت بهصورت طبیعی تصاحب کردند. برای مدیریت دانشگاه، پروژه بهنوعی آزمایش در مقیاس واقعی بود درباره اینکه مداخلات چوبی سبک چگونه میتواند تجربه فضا را بدون مداخله دائمی در ساختار معماری تغییر دهد.
چوب انبوه دانشگاه رایس
در دانشگاه رایس هیوستون در آمریکا پاویون چوبی بزرگی با عنوان «چوب انبوه» در حاشیه یک فضای سبز باز طراحی و اجرا شده است که هدف آن ترکیب تجربه معماری چوبی با چشمانداز طبیعی و ایجاد فضایی برای گردهماییهای غیررسمی و رویدادهای فرهنگی است. این پاویون از سیستمهای تیر و ستون چوب لایهچسب و صفحات CLT استفاده کرده است و چوب نهفقط در مقیاس کوچک، بلکه بهعنوان سیستم سازهای اصلی حضور دارد. سقف پاویون با دهانههای بلند، سایه کافی بر سطح زیرین ایجاد میکند و ستونها بهگونهای چیده شدهاند که هم خوانایی فضایی را حفظ کنند و هم دید به اطراف را محدود نکنند.
اهمیت این پاویون از منظر شهری در این است که چوب انبوه را از حوزه ساختمانهای بسته، وارد حوزه فضاهای عمومی باز کرده و آن را در یک پارک قرار داده است. پاویون هم فضای غیررسمی برای دانشجویان و فعالیتهایی همچون مطالعه، کار گروهی و استراحت است، هم زیرساختی برای رویدادهای رسمی دانشگاه و هم مقصدی برای بازدیدکنندگان و جامعه محلی. این پروژه نشان میدهد که چگونه میتوان چوب را در مقیاس بزرگتر بهعنوان زیرساخت فرهنگی استفاده کرد؛ زیرساختی که در عین سبکبودن و کمکربنبودن، از نظر فضایی و سازهای کاربردی است.
نظر شما