به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در میان رویدادهای تاریخی معاصر، تشییع شخصیتهای برجسته جهانی همواره از حساسیت و اهمیت ویژهای برخوردار بوده است. این مراسم نهتنها آیینی برای وداع با رهبران و اندیشمندان، بلکه آینهای تمامنما از احساسات جمعی، میزان محبوبیت و گاه تنشهای سیاسی و اجتماعی جوامع بهشمار میروند. از سوی دیگر، مدیریت اجتماعات عظیم انسانی همواره یکی از چالشبرانگیزترین وظایف مدیران شهری و نهادهای امنیتی بهشمار میرود.
در این میان، سه رویداد وداع با پیکر آیتالله سید روحالله خمینی (ره) در ایران (۱۳۶۸)، تشییع جنازههای جمال عبدالناصر در مصر (۱۹۷۰) و پاپ ژانپل دوم در واتیکان (۲۰۰۵)، بهعنوان بزرگترین گردهماییهای عزاداری در تاریخ معاصر شناخته میشوند که هرکدام بهنوبه خود آزمونی سخت برای توانایی نهادهای مسئول در مدیریت جمعیت، تأمین امنیت و حفظ نظم عمومی بودند.
وداع با پیکر مطهر آیتالله خمینی (ره) (۱۳۶۸ شمسی)
تشییع پیکر مطهر بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در خردادماه ۱۳۶۸، یکی از بزرگترین و ماندگارترین اجتماعات مردمی تاریخ معاصر ایران و جهان به شمار میرود؛ رویدادی که صرفاً یک مراسم تشییع نبود، بلکه نمایش کمنظیر سرمایه اجتماعی انقلاب اسلامی و تجلی عمیقترین پیوند عاطفی و اعتقادی ملت ایران با رهبر کبیر انقلاب محسوب میشد.
در آن زمان میلیونها نفر از سراسر ایران، بدون هیچگونه سازماندهی اجباری و تنها با انگیزه ادای دین به امام خمینی(ره)، خود را به تهران رساندند. حجم حضور مردم به اندازهای گسترده بود که این مراسم در زمره بزرگترین تشییعجنازههای تاریخ ثبت شد و نام آن در فهرست رکوردهای جهانی نیز قرار گرفت. آنچه بیش از آمار و ارقام اهمیت دارد، اجماع موجود درباره حضور بیسابقه و خروشان مردم در خیابانهای تهران بود؛ حضوری که ابعاد آن حتی برای مسئولان و برنامهریزان نیز فراتر از پیشبینیها بود.
این مراسم نشان داد که انقلاب اسلامی پس از یک دهه از پیروزی، همچنان از پشتوانه مردمی عظیمی برخوردار بود و شخصیت امام خمینی(ره) توانسته بود پیوندی عمیق میان اقشار مختلف جامعه ایجاد کند. حضور گسترده مردم از شهرها و روستاهای دور و نزدیک، بیانگر آن بود که امام تنها یک رهبر سیاسی نبود، بلکه برای بخش بزرگی از جامعه، مرجع دینی، رهبر فکری و نماد استقلال، عزت و هویت ملی و اسلامی به شمار میرفت.
در عین حال، این مراسم یکی از پیچیدهترین تجربههای مدیریت جمعیت در تاریخ ایران نیز محسوب میشود. مسئولان با پیشبینی حضور گسترده مردم، تمهیدات مختلفی برای برگزاری مراسم اندیشیده بودند، اما حجم بیسابقه عزاداران باعث شد بسیاری از برنامههای اجرایی با اختلال مواجه شود. پس از اقامه نماز بر پیکر امام، سیل جمعیت با احساساتی وصفناشدنی به سمت تابوت حرکت کرد و شدت ازدحام به اندازهای بود که حلقههای حفاظتی شکسته شد و روند انتقال پیکر مطهر با مشکلات جدی روبهرو گردید.
نیروهای امدادی، انتظامی، سپاه، بسیج و سایر دستگاههای مسئول، با تمام توان برای مدیریت شرایط تلاش کردند، اما عظمت جمعیت، کنترل کامل مراسم را دشوار ساخته بود. در نهایت، با اتخاذ تدابیر جدید و تغییر در نحوه اجرای مراسم، پیکر مطهر بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران با شکوهی کمنظیر در نزدیکی بهشت زهرا (س) آرام گرفت.
تشییع امام خمینی(ره) تنها یک وداع تاریخی نبود؛ بلکه همهپرسی نانوشتهای از وفاداری ملت ایران به آرمانهای انقلاب اسلامی و تجدید بیعت با مسیر ترسیمشده از سوی بنیانگذار جمهوری اسلامی محسوب میشد. حضور میلیونی مردم در آن روز، تصویری ماندگار از همبستگی ملی، انسجام اجتماعی و پیوند عمیق میان مردم و رهبری انقلاب را در حافظه تاریخی ایران ثبت کرد؛ تصویری که همچنان یکی از مهمترین نمادهای سرمایه اجتماعی جمهوری اسلامی به شمار میرود.
تشییع جنازه جمال عبدالناصر (۱۹۷۰ میلادی)
جمال عبدالناصر، رئیسجمهور فقید مصر، در اول اکتبر ۱۹۷۰ درگذشت و تشییعجنازه او به یک رویداد تاریخی در سطح جهان عرب تبدیل شد. این تشییع، یکی از بزرگترین اجتماعات خودجوش در تاریخ جهان عرب بود که مدیریت شهری قاهره را با چالشی بیسابقه روبهرو کرد. جمعیت حاضر برای این تشییع در قاهره حدود ۵ میلیون نفر برآورد شده است. این رقم از گستردهترین و پرتکرارترین آمارهایی است که درباره این رویداد مطرح میشود، با این حال شبکه خبری ایبیسی در گزارشی از همان زمان، جمعیت را حدود ۴ میلیون نفر تخمین زده است. این اختلاف ۲۰ درصدی، بار دیگر دشواری برآورد جمعیت در فضای باز و با حضور جمعیت خودجوش و کنترلنشده را نشان میدهد.
نکته مشترک در همه منابع، فضای حاکم بر این تشییعجنازه است؛ فضایی آمیخته با اندوهی عمیق، وحشت و ناامیدی از آینده، چنانکه مردم قاهره خود را در غم از دست دادن پدری محبوب میدیدند. گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که خودروی حامل تابوت در میان جمعیت چندمیلیونی متوقف شد. جمعیت تابوت را از دست مأموران خارج کردند و خود به حمل آن پرداختند، در نتیجه مسیری که باید چندساعته طی میشد، نزدیک به شش ساعت به طول انجامید و ترافیک شهر را به کل فلج کرد.
در این مراسم دستکم ۴۶ نفر بر اثر ازدحام جان باختند و ۸۰ نفر دیگر مجروح شدند. حضور دهها رئیسجمهور و نخستوزیر از کشورهای مختلف از جمله همه رهبران عرب به جز پادشاه عربستان در این مراسم، فشار مضاعفی بر سیستمهای امنیتی و تشریفاتی مصر وارد کرد و ۴۰ روز عزای عمومی در مصر و اردن اعلام شد.
تشییعجنازه پاپ ژانپل دوم (۲۰۰۵ میلادی)
تشییعجنازه پاپ ژانپل دوم، رهبر کاتولیکهای جهان، در سال ۲۰۰۵ در واتیکان برگزار شد و یکی از بزرگترین تجمعات مذهبی دوران مدرن بهشمار میرود. جمعیت حاضر در این مراسم بیش از ۴ میلیون نفر اعلام شده است، هرچند بر اساس آمار رسمی، ۳ میلیون نفر برای شرکت در این مراسم به رم سفر کرده بودند. از این تعداد، حدود ۵۰۰ هزار نفر در میدان سنپیرو مستقر شدند و ۶۰۰ هزار نفر دیگر از طریق صفحهنمایشهای غولپیکر نصبشده در نقاط مختلف شهر، مراسم را دنبال کردند.
آنچه ممکن است رقم بیش از چهار میلیون را توجیه کند، گزارش بعضی رسانهها از ورود چهار میلیون نفر به پایتخت ایتالیا در آن ایام است که شامل جمعیت مردمی، گردشگران و خبرنگارانی میشود که بهطور الزام در خود مراسم تشییع حضور نداشتند. شبکه «ایبیسی ریلیژن اند اتیکس» نیز گزارش داده است که بیش از دو میلیون نفر در میدانها گرد هم آمدند و بیش از سه میلیون زائر به شهر سرازیر شدند.
تشییعجنازه پاپ ژانپل دوم نمونهای از مدیریت منسجم، برنامهریزی دقیق و هماهنگی بیننهادی در سطح بینالمللی بهشمار میرود. پاپ ژانپل دوم، ۹ سال پیش از درگذشت خود، با درس گرفتن از تجربیات پیشینیان، سندی ۱۳هزار کلمهای شامل جزئیات کامل مراسم تشییع و دوره گذار تدوین کرده بود که از پیش در واتیکان موجود بود و چارچوبی مشخص برای اقدامات مدیران شهری و نهادهای واتیکان فراهم آورد. مدیریت این رویداد نیازمند هماهنگی گسترده میان واتیکان، دولت ایتالیا و نهادهای امنیتی بینالمللی بود.
بر اساس آمار رسمی منتشرشده توسط دفتر مطبوعاتی واتیکان، نزدیک به ۱۲ هزار نیروی پلیس و مرزبان، هشت هزار داوطلب، یکهزار آتشنشان، ۴۰۰ سرباز و ۶ هلیکوپتر پلیس و ارتش برای مدیریت مراسم بهکار گرفته شدند.
سیستم حملونقل عمومی رم در طول هفته مراسم روزانه با ۱.۱ میلیون مسافر اضافی اتوبوس و تراموا و نزدیک به ۳۰۰ هزار مسافر اضافی مترو روبهرو بود. برای تأمین نیازهای اولیه جمعیت، ۳ میلیون بطری آب بهصورت رایگان بین آنها توزیع و ۳۶۰۰ سرویس بهداشتی شیمیایی در نقاط مختلف رم نصب شد. صفهای انتظار برای مشاهده پیکر در کلیسای سنپیرو به ۵ کیلومتر رسید و متوسط زمان انتظار ۱۳ ساعت و در بعضی موارد تا ۲۴ ساعت به طول انجامید.
با این وجود مدیریت صف بهگونهای بود که روزانه ۲۱ هزار نفر در ساعت معادل ۳۵۰ نفر در دقیقه از کنار پیکر عبور میکردند. مراسم با حضور ۵۹ مسئول کشور، ۱۰ پادشاه و ۱۷ رئیسدولت برگزار شد که نیازمند هماهنگی امنیتی و تشریفاتی در سطحی بیسابقه بود. پس از پایان مراسم، بهمنظور تشویق جمعیت به پراکندگی، ورودی سردابهها برای چند روز بسته نگه داشته شد. در این مراسم که با جمعیتی بالغ بر ۳ میلیون نفر برگزار شد، هیچگونه تلفات جانی یا مجروحیت گستردهای گزارش نشده است که این موضوع نشاندهنده موفقیت نسبی اقدامات مدیریت شهری و هماهنگی بیننهادی در این رویداد بینظیر است.
این سه رویداد نشان میدهند که موفقیت در مدیریت مراسم با جمعیت عظیم، علاوهبر پیشبینی جمعیت، نیازمند برنامهریزی دقیق، هماهنگی بیننهادی، تدابیر اضطراری کارآمد و زیرساختهای لجستیکی مناسب است. تجربه تهران و قاهره نشان داد که اتکا به برنامههای تنها تشریفاتی بدون درنظرگرفتن ظرفیت واقعی کنترل جمعیت، میتواند به نتایج فاجعهباری منجر شود. در مقابل، مدیریت واتیکان با بهرهگیری از تجربه پیشین، برنامهریزی بلندمدت و هماهنگی گسترده، الگویی از مدیریت موفق در بزرگترین گردهماییهای مذهبی جهان ارائه داد.
از سوی دیگر، واکنش اضطراری مسئولان ایرانی در انتقال پیکر با هلیکوپتر، اعلام تعویق مراسم و استفاده از تابوت فلزی نشاندهنده انعطافپذیری و توانایی تصمیمگیری در شرایط بحرانی بود و حضور همزمان دهها رهبر جهانی در مراسم قاهره و واتیکان، ضرورت هماهنگی دیپلماتیک و امنیتی در سطح بینالمللی را بهخوبی نمایان میکند.
نظر شما