به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، کشاورزی شهری، از کشت روی بامها تا مزارع عمودی و باغهای محلهای، به یکی از راهکارهای کلیدی برای تقویت امنیت غذایی شهرها تبدیل شده است. با رشد جمعیت شهری، تغییرات اقلیمی و اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی، شهرها دریافتهاند که وابستگی کامل به مواد غذایی وارداتی از مناطق روستایی یا کشورهای دیگر، آنها را در برابر شوکها و بحرانها آسیبپذیر میکند. کشاورزی شهری با کوتاه کردن زنجیره تأمین، کاهش فاصله مزرعه تا سفره و افزایش دسترسی به محصولات تازه و مغذی، میتواند تابآوری غذایی شهرها را در شرایط بحرانی افزایش دهد.
مزایای کشاورزی شهری برای امنیت غذایی چندبعدی است، اما مهمترین آنها کاهش وابستگی به واردات و زنجیرههای تأمین طولانی است. مزارع عمودی و باغهای بامی میتوانند تا ۲۰ کیلوگرم محصول در هر متر مربع در سال تولید کنند و انتشار کربن ناشی از حملونقل را تا ۶۸ درصد کاهش دهند.
مزارع شهری دسترسی به محصولات تازه و مغذی را برای ساکنان شهری آسان میکنند بهویژه در محلههای کمبرخوردار که دسترسی به میوه و سبزی تازه محدود است. ایجاد شغل و درآمد برای گروههای آسیبپذیر از جمله مهاجران، زنان و جوانان از دیگر مزایای کشاورزی شهری است که میتوانند در رشد اقتصاد شهر تأثیر داشته باشد.
سنگاپور؛ مزارع عمودی ماژولار و هوشمند برای امنیت غذایی
سنگاپور، با جمعیت ۵.۶ میلیون نفر و زمین کشاورزی کمتر از ۱ درصد از مساحت کشور، یکی از آسیبپذیرترین کشورها از نظر امنیت غذایی است. این کشور بیش از ۹۰ درصد مواد غذایی خود را وارد میکند و اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی همچون همهگیری کووید-۱۹ و جنگ اوکراین، آسیبپذیری این وابستگی را آشکار کرد. برای پاسخ به این معضل، سنگاپور در ۲۰۱۹ استراتژی «۳۰ در ۳۰» را به کار گرفت که منظور آن تأمین ۳۰ درصد از نیاز غذایی کشور از طریق تولید داخلی تا ۲۰۳۰ بود. در نوامبر ۲۰۲۵ دولت اعلام کرد که این هدف را با اهداف واقعبینانهتری جایگزین میکند: تأمین ۲۰ درصد از فیبر و ۳۰ درصد از پروتئین مصرفی تا ۰۳۵. سنگاپور تا ۲۰۲۴، توانسته بود به خودکفایی ۳۱.۹ درصدی در تخممرغ و ۵۰ درصدی در جوانهها دست پیدا کند، اما تولید سبزیجات همچنان در سطح ۳.۲ درصد باقی مانده بود.
تاریخچه کشاورزی عمودی در سنگاپور به ۲۰۰۹ بازمیگردد، زمانی که یک شرکت کشاورزی نخستین مزرعه عمودی تجاری خود را افتتاح کرد. این مزرعه از سیستم آبیاری بدون خاک (هیدروپونیک) عمودی با ستونهای دوار استفاده میکرد که با نیروی جاذبه و هیدرولیک کار میکرد و توانست یک تن سبزیجات در روز تولید کند. در ۲۰۱۲ یک شرکت دیگر با مزرعه عمودی آبیاری بدون خاک خود در منطقه جورونگ وارد صحنه شد و بر سبزیجات برگدار با چگالی بالا تمرکز کرد. در ۲۰۱۷ نخستین مزرعه آبیاری بدون خاک بامی تجاری سنگاپور در کارخانهای در منطقه وودلندز راهاندازی شد و توانست ۱.۶ تن ریحان در هفته تولید کند. تا ۲۰۲۴ بیش از ۱۰۰ مزرعه عمودی در سنگاپور فعال بودند و حدود ۱۰ درصد از سبزیجات برگدار کشور را تأمین میکردند.
در ژانویه ۲۰۲۶، بلندترین مزرعه عمودی سرپوشیده جهان در منطقه جورونگ وست افتتاح شد؛ سازهای پنج طبقه، با ۲۳.۳ متر ارتفاع و ۱۱۸ متر طول که قادر است با سرمایهگذاری ۸۰ میلیون دلار سنگاپور سالانه ۲۰۰۰ تن سبزیجات برگدار تولید کند. این مزرعه از ۶۹ پتنت (اختراع ثبتشده) در زمینه بهینهسازی رشد محصول، مدیریت طیف نور الایدی و برداشت رباتیک استفاده میکند.
در فوریه ۲۰۲۶ محققان سنگاپوری سیستم نوآورانهای از مزارع عمودی ماژولار (پیشساخته و قابل ترکیب) را معرفی کردند که بر نمای ساختمانها نصب میشوند و ترکیبی از کنترل اقلیم غیرفعال، آبیاری بدون خاک و نظارت فعال را به کار میگیرند. این سیستمها توانستهاند بازده محصول را ۳۰ درصد افزایش دهند، تنش گرمایی را کاهش دهند و به خودکفایی انرژی دست پیدا کنند.
این مزارع عمودی از ماژولهای پیشساخته تشکیل شدهاند که بهراحتی بر نمای ساختمانها نصب میشوند و نیاز به فضای اضافی ندارند. هر ماژول شامل سیستم هیدروپونیک با گردش آب بسته، سنسورهای نظارت بر رطوبت، دما و مواد مغذی و پنلهای خورشیدی برای تأمین انرژی است. سیستمهای پیشرفتهتر همچون آنچه در گرینفیتو به کار رفته است، از ۱۲۰۰ سنسور برای نظارت بیدرنگ بر دما، رطوبت نسبی، دیاکسید کربن، مواد مغذی و اسیدیته استفاده میکنند و با مدل یادگیری ماشین شرایط بهینه رشد را پیشبینی و تنظیم میکنند.
مصرف آب این نوع سیستم کمتر از پنج لیتر به ازای هر کیلوگرم محصول است که در مقایسه با ۳۰-۵۰ لیتر در کشاورزی مزرعهای بسیار مقرونبهصرفه است. مصرف انرژی نیز ۱۰-۱۵ درصد کمتر از میانگین صنعت است. این سیستمها با گردش آب بسته و بازیافت مداوم محلولهای غذایی، هدررفت آب را به حداقل میرسانند و تنها مقدار اندکی برای تعریق گیاه و تبخیر سطحی از دست میرود. پنلهای خورشیدی نصبشده روی هر ماژول، بخشی از برق مورد نیاز برای پمپها، سنسورها و سیستمهای کنترل اقلیم را تأمین میکنند و در بعضی موارد، مزارع به شبکه برق فروشنده نیز متصل میشوند.
سنسورهای متعدد دادههای لحظهای از شرایط محیطی جمعآوری و به یک سامانه مرکزی ارسال میکنند. این سامانه با تحلیل دادهها و استفاده از الگوریتمهای یادگیری ماشین، زمانبندی آبیاری، غلظت مواد مغذی، دما و رطوبت را بهطور خودکار تنظیم میکند تا گیاهان در شرایط بهینه رشد کنند. این سطح از دقت و کنترل، امکان کشت محصولات متنوعی از جمله سبزیجات برگدار، گوجهفرنگی و توتفرنگی را حتی در محیطهای شهری با فضای محدود فراهم میسازد.
مزایای این سیستم عبارت است از: استفاده بهینه از فضای عمودی در شهری پرتراکم، کاهش ۹۰ درصدی مصرف آب نسبت به کشاورزی سنتی، حذف نیاز به آفتکشها و کودهای شیمیایی که منجر به تولید محصولات سالمتر و پایدارتری میشود و امکان تولید در تمام فصول بدون وابستگی به شرایط آبوهوایی.
دولت سنگاپور از این پروژهها با وامهای کمبهره، یارانههای تحقیق و توسعه و سادهسازی مقررات حمایت میکند. برنامه «داستان غذای سنگاپور ۲» که در نوامبر ۲۰۲۵ معرفی شد، بر تولید در مقیاس بزرگ و کارآمد تمرکز دارد و شامل ایجاد تسهیلات چندمستأجری کشاورزی-غذایی با فضاهای آماده بهرهبرداری، خدمات مشترک و محیطهای کنترلشده است. شرکتهای خصوصی نیز در حال گسترش مزارع عمودی در سراسر شهر هستند.
سنگاپور در حال صادرات این فناوری به کشورهای دیگر آسیای جنوبشرقی همچون مالزی، تایلند و اندونزی است که با چالشهای مشابه امنیت غذایی روبهرو هستند. مزارع عمودی سنگاپور بهعنوان الگویی برای شهرهای پرتراکم جهان شناخته میشوند که میخواهند با فناوری و نوآوری، امنیت غذایی خود را تقویت کنند.
فیلیپین؛ باغهای خانگی و محلهای برای امنیت غذایی
فیلیپین در سالهای اخیر با اجرای برنامههای خلاقانه و مردمی باغهای خانگی و محلهای، امنیت غذایی را از پایینترین سطح جامعه یعنی محلهها و خانوادهها آغاز و تقویت کرده است. برنامه «هاپگ سا بارانگای» که در سال ۲۰۲۳ با هدف توانمندسازی جوامع محلی راهاندازی شد، باغداری خانگی و ایجاد فضاهای کشت مشترک در محلهها را برای تقویت امنیت غذایی در سطح محلهای ترویج داده است. تا پایان سال ۲۰۲۵، نزدیک به ۷۰۰ هزار خانوار فیلیپینی باغهای خانگی خود را ایجاد کردهاند که نشاندهنده استقبال گسترده مردم از این ابتکار است. این حرکت نهتنها به تأمین غذای تازه و سالم برای خانوادهها کمک کرده، بلکه در سال ۲۰۲۵ بهتنهایی حدود ۱۲ میلیون پزو درآمد برای جوامع مشارکتکننده ایجاد کرده است.
در این برنامه، خانوادهها تشویق میشوند تا از هر فضای کوچکی از جمله حیاط خانه، بام ساختمانها، بالکنها و حتی فضاهای خالی بین ساختمانها برای کشت سبزیجات، میوههای کوچک و گیاهان دارویی استفاده کنند. دولتهای محلی با ارائه بذر رایگان یا کمهزینه، ابزارهای ساده کشاورزی و برگزاری کارگاههای آموزشی فنی، موانع ورود به کشاورزی شهری را برای خانوادههای کمدرآمد برطرف کردهاند. محصولات اضافی که مازاد بر نیاز خانواده است، از طریق بازارهای هفتگی محلهای به فروش میرسد و درآمدی مکمل برای خانوارها ایجاد میکند.
وزارت کشور و دولتهای محلی در مارس ۲۰۲۶، همزمان با افزایش چشمگیر قیمت نفت و کالاهای اساسی، از خانوادههای فیلیپینی دعوت کردند تا با تبدیل حیاطها، پشتبامها و فضاهای خالی به باغهای کوچک، غذای مورد نیاز خود را تولید کنند و وابستگی به بازارهای خارجی را کاهش دهند.
در اوت ۲۰۲۶، اداره کشاورزی شهر سبو با بسیج مدارس و جوامع محلی، موج جدیدی از باغداری شهری را آغاز و نظام آموزشی را بهعنوان شریک استراتژیک در تولید غذایی پایدار معرفی کرده است. در این ابتکار، باغداری بهعنوان بخشی از برنامه درسی مدارس گنجانده شده است و دانشآموزان بهطور عملی کشت سبزیجات را در حیاط مدارس یاد میگیرند. این رویکرد نهتنها مهارتهای کشاورزی را به نسل جوان منتقل میکند، بلکه فرهنگ خودکفایی غذایی را از سنین پایین در ذهن کودکان نهادینه میسازد.
شورای ملی تغذیه فیلیپین در اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد که دولت ملی در حال تقویت مداخلات هدفمند برای مقابله با گرسنگی و ناامنی غذایی از طریق هماهنگی بین نهادهای مختلف، توسعه کشاورزی شهری و حمایت از معیشت روستایی است. مدیر اجرایی این شورا با تأکید بر اهمیت باغهای جامعهمحور و خانگی اظهار داشت که در همه بازدیدهای میدانی، وجود این باغها بررسی میشود، زیرا مردم میتوانند با کشت سبزیجات در حیاط خود، هم نیاز غذایی خانواده را تأمین کنند و هم به بهبود وضعیت تغذیهای جامعه کمک کنند.
نتایج برنامههای فیلیپین فراتر از انتظارات بوده است؛ صدها هزار خانوار به تولید مواد غذایی خود روی آوردهاند و این حرکت جمعی، وابستگی کشور به واردات مواد غذایی را کاهش داده است. فروش محصولات اضافی در بازارهای محلی، درآمدی پایدار برای خانوادههای کمدرآمد ایجاد کرده و چرخه اقتصادی محلهها را تقویت کرده است. دسترسی به سبزیجات تازه و بدون سموم شیمیایی، بهویژه برای کودکان و زنان باردار، وضعیت سلامت عمومی را بهبود بخشیده و سوءتغذیه را در مناطق محروم کاهش داده است.
فیلیپین با اجرای برنامههایی همچون هاپگ سا بارانگای و مشارکت فعال مدارس نشان داده است که کشاورزی شهری میتواند با سرمایهگذاری اندک و در مقیاس کوچک اجرا شود، اما تأثیرات بزرگی بر امنیت غذایی، تغذیه و درآمد محلی داشته باشد. این الگوی موفق برای کشورهای در حال توسعه که با چالشهای مشابه امنیت غذایی، محدودیت زمین کشاورزی و وابستگی به واردات روبهرو هستند، درسهای ارزشمندی دارد و میتواند بهعنوان الهامبخشی برای حرکت به سوی خودکفایی غذایی در سطح محلی باشد.
نظر شما