به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، افزایش بحرانهای زیستمحیطی، فشارهای اقتصادی و رشد شهرنشینی، شهرهای جهان را بر آن داشته است تا با بهرهگیری از ابزارهای مالی و فناوری، مسیر تازهای برای توسعه حملونقل عمومی ترسیم کنند. بسیاری از کشورها با بازنگری در مدلهای سنتی جابهجایی، بهدنبال ایجاد تحول در زیرساختها و رفتارهای سفر شهروندان هستند. سیاستهای جدیدی در قالب بستههای مشوقی ترکیبی از جمله اعتبارهای جابهجایی، تخفیفهای پویا، پاداشهای نقدی و برنامههای حمایتی برای نوسازی ناوگان شهری به اجرا درآمده است که نهتنها بر کاهش انتشار گازهای گلخانهای تمرکز دارند، بلکه اهداف گستردهتری همچون افزایش عدالت اجتماعی، کاهش هزینههای زندگی و بهبود کیفیت زیست شهری را دنبال میکنند.
افزایش استفاده از وسایل عمومی علاوه بر کاهش ترافیک، به صرفهجویی بلندمدت در هزینههای زیرساختی کمک میکند و از طریق کاهش آلایندهها، سلامت عمومی را بهبود میبخشد. این رویکرد شهرها را به سمت الگوهای جابهجایی هوشمندتر و پایدارتر سوق میدهد و زمینهای برای بازطراحی فضای شهری فراهم میسازد. شهرهایی همچون لوکزامبورگ، تالین، دانکرک و جنوا با اجرای طرحهای حملونقل عمومی رایگان، تغییرات قابلتوجهی در الگوهای جابهجایی شهروندان ایجاد کردهاند. در این شهرها تا ۸۵ درصد افزایش استفاده از وسایل عمومی و کاهش استفاده از خودروهای شخصی گزارش شده است. این تجربیات نشان میدهد که حذف هزینه بلیت میتواند رفتار شهروندان را به سمت استفاده بیشتر از حملونقل عمومی سوق دهد.
این طرحها بهطور معمول از محل مالیات محلی، درآمد پارکینگ و کمکهای دولتی تأمین مالی میشوند. هدف اصلی آنها نهتنها کاهش آلودگی و ترافیک، بلکه بازطراحی فضای شهری، افزایش عدالت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی است. موفقیت این برنامهها به زیرساخت مناسب، مدیریت هزینه و پذیرش عمومی بستگی دارد. تقویت خدمات و زیرساختهای حملونقل باید همچنان اصل اساسی باقی بماند و تصمیمگیران باید اهداف مشخصی را که این طرحها دنبال میکنند، با دقت بررسی کنند تا مطمئن شوند که این روش، بهترین استفاده از منابع عمومی است.
تالین؛ نخستین پایتخت اروپایی با حملونقل عمومی رایگان
شهر تالین، پایتخت استونی از سال ۲۰۱۳ طرح حملونقل عمومی رایگان را برای ساکنان ثبتشده شهر اجرا کرده است. این برنامه با هدف کاهش هزینههای زندگی، کاهش ترافیک و تشویق استفاده از وسایل نقلیه عمومی طراحی شد. ساکنان با داشتن کارت شناسایی استونیایی میتوانند بدون پرداخت هزینه از اتوبوس، تراموا و قطار شهری استفاده کنند، در حالی که گردشگران و غیرساکنان همچنان ملزم به پرداخت بلیت هستند.
این طرح در سال نخست منجر به افزایش ۱۴ درصدی استفاده از حملونقل عمومی شد و به کاهش استفاده از خودروهای شخصی کمک کرد. هزینه سالانه آن حدود ۱۲ میلیون یورو برآورد شده است که از محل مالیات محلی تأمین میشود. بعضی منتقدان معتقدند این برنامه ممکن است فشار مالی بر بودجه شهر ایجاد کند، اما مقامات تالین آن را سرمایهگذاری بلندمدت در کیفیت زندگی و پایداری شهری میدانند.
لوکزامبورگ؛ نخستین کشور جهان با حملونقل عمومی رایگان
لوکزامبورگ در مارس ۲۰۲۰ بهعنوان نخستین کشور شناخته شد که تمام خدمات حملونقل عمومی شامل اتوبوس، قطار و تراموا را در سراسر کشور رایگان اعلام کرد. این طرح توسط دولت مرکزی با همکاری شرکتهای حملونقل دولتی همچون CFL و AVL اجرا شد و هدف اصلی آن کاهش استفاده از خودروهای شخصی، کاهش ترافیک و آلودگی بود. بودجه این برنامه از درآمدهای مالیاتی دولت و صرفهجویی در هزینههای مدیریت بلیت تأمین میشود و سالانه حدود ۴۱ میلیون یورو هزینه دارد. این تصمیم بخشی از سیاست گستردهتر دولت برای کاهش انتشار کربن و بهبود کیفیت زندگی شهری است.
نتایج نشان میدهد استفاده از حملونقل عمومی پس از اجرا حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش و ترافیک جادهای بهویژه در ساعات شلوغی کاهش پیدا کرده است. این اقدام همچنین دسترسی برابر را برای ساکنان مناطق دورافتاده و گروههای کمدرآمد فراهم کرده و بهعنوان الگویی برای کشورهای دیگر مورد توجه قرار گرفته است. با وجود این موفقیتها، بعضی گزارشها نشان میدهد که در ساعات پیک هنوز ازدحام در بعضی خطوط وجود دارد و نیاز به گسترش ناوگان و زیرساختها همچنان احساس میشود.
مونپلیه؛ الگویی از حملونقل عمومی رایگان در فرانسه
مونپلیه در سال ۲۰۲۳ حملونقل عمومی درونشهری را بهطور کامل رایگان اعلام کرد. این تصمیم توسط شهرداری مونپلیه با حمایت شورای منطقه اکسیتانی و وزارت حملونقل فرانسه گرفته شد. هدف اصلی این برنامه کاهش تردد خودروهای شخصی، کاهش آلودگی هوا و افزایش دسترسی عادلانه به خدمات شهری است و بودجه مورد نیاز آن از طریق افزایش مالیات محلی، درآمدهای حاصل از پارکینگهای شهری و کمکهای دولتی تأمین میشود.
این اقدام بخشی از برنامه گستردهتر «شهر بدون خودرو» است که شامل گسترش خطوط تراموا، ایجاد مسیرهای دوچرخه و محدود کردن ورود خودرو به مرکز شهر میشود. نتایج اولیه نشان داده است که تعداد کاربران حملونقل عمومی حدود ۲۰ درصد افزایش یافته و استفاده از خودرو در بسیاری مناطق حدود ۱۵ درصد کاهش داشته است، همچنین این طرح منجر به افزایش استفاده گروههای کمدرآمد و جوانان از حملونقل عمومی و در نتیجه ارتقای عدالت اجتماعی در سطح شهر شده است.
هلسینکی؛ حملونقل عمومی هدفمند و آزمایشی
هلسینکی در فنلاند از سال ۲۰۱۸ چندین طرح آزمایشی حملونقل عمومی رایگان را برای گروههای ویژه همچون دانشآموزان، سالمندان و ساکنان مناطق کمبرخوردار اجرا کرده است. این برنامهها توسط اداره حملونقل منطقهای هلسینکی و با حمایت مالی شهرداری هلسینکی و وزارت حملونقل فنلاند اجرا میشود و بودجه آن از ترکیب درآمدهای مالیاتی محلی و کمکهای دولتی تأمین میشود. هدف اصلی این طرحها، کاهش وابستگی به خودرو، بهبود دسترسی عادلانه به خدمات شهری و کاهش انتشار کربن است.
نتایج این برنامهها نشاندهنده افزایش ۱۲ تا ۱۸ درصدی استفاده از حملونقل عمومی در گروههای هدف و کاهش نسبی استفاده از خودرو در مناطق آزمایشی است. طرح رایگان عمومی برای همه شهروندان اجرا نشده و همچنان بر پایه بلیتهای یارانهدار و سیستم پرداخت یکپارچه استوار است. سیستم پرداخت یکپارچه از طریق اپلیکیشن HSL امکان خرید بلیت، شارژ کارت سفر و برنامهریزی سفر را در تمام شبکه اتوبوس، تراموا، مترو و قطار فراهم میکند و پرداخت را با یک اپلیکیشن ساده و بدون نیاز به بلیت کاغذی انجام میدهد. این رویکرد هزینه را برای کاربران کاهش داده و تجربه سفر را یکپارچه و هوشمند کرده است و به این ترتیب هلسینکی را به الگویی برای توسعه حملونقل عمومی هوشمند و عدالتمحور تبدیل کرده است.
جنوا؛ آزمایش چهارماهه حملونقل عمومی رایگان
شهر جنوا در شمال ایتالیا سال ۲۰۲۱ آزمایشی چهارماهه برای رایگان کردن حملونقل عمومی اجرا کرد تا تأثیر حذف هزینه بلیت را بر الگوهای جابهجایی شهروندان بررسی کند. هدف اصلی این طرح کمک به برنامهریزان شهری برای بازنگری استراتژی تحرک شهری و فهم دقیقتر تغییرات رفتاری مسافران بود. در طول این دوره استفاده از مترو ۱۸ درصد افزایش یافت که معادل اضافه شدن ۳۶ هزار مسافر جدید بود. نظرسنجیها نیز نشان داد که ۲۵ درصد از شهروندان عادت سفر خود را تغییر دادهاند و از این میان، ۲۶ درصد کسانی بودند که پیشتر با خودرو شخصی تردد میکردند و پس از اجرای طرح آزمایشی به حملونقل عمومی روی آوردهاند.
با توجه به نتایج مثبت این آزمایش، جنوا تصمیم گرفت دسترسی رایگان به حملونقل عمومی در بخشهای مرتفع و تپهای شهر را در تمام ساعات روز و مترو را در ساعات مشخصی از روز تمدید کند. این اقدام بخشی از برنامه گستردهتر شهر برای کاهش وابستگی به خودروهای شخصی، کاهش آلودگی و بهبود کیفیت زندگی شهری است که میتواند الگویی برای سایر شهرهای جهان باشد.
اسپانیا؛ سرمایهگذاری گسترده برای حملونقل عمومی رایگان و تخفیفدار
دولت اسپانیا در سال ۲۰۲۵ با اختصاص بودجهای بیش از ۱.۶ میلیارد یورو، برنامه موفق یارانه حملونقل عمومی را برای نیمه نخست سال تمدید کرد. این برنامه شامل ارائه بلیتهای رایگان و تخفیفدار برای خدمات ریلی شرکت و سیستمهای حملونقل شهری منطقهای بود. مسافران دائمی در خطوط سرکانیاس، رودالیس و مدیا دیستانسیا تا پایان ژوئن از این خدمات بهرهمند شدند، همچنین خطوط اتوبوس بینشهری تحت پوشش دولت نیز مشمول این تخفیفها بودند.
از ابتدای ژوئیه، فاز دوم این طرح آغاز شده است که در آن تخفیفها بهصورت هدفمند به گروههای ویژه تعلق میگیرد. در حال حاضر جوانان، دانشجویان، افراد کمدرآمد و کاربران پرتکرار مشمول تخفیفهای ویژه هستند، در حالیکه سایر شهروندان از مدل پرداخت پویا استفاده میکنند. این تغییرات با هدف حفظ عدالت اجتماعی و کاهش فشار مالی بر دولت طراحی شده و در عین حال، انگیزه استفاده از حملونقل عمومی را برای گروههای کلیدی حفظ کرده است.
سفرهای رایگان در جزایر قناری و بالئاریک همچنان ادامه دارد. این تصمیم با توجه به وابستگی شدید این مناطق به خودروهای شخصی و اهمیت گردشگری پایدار گرفته شده و نقش مهمی در کاهش انتشار کربن و ارتقای دسترسی به حملونقل عمومی در مناطق گردشگری ایفا کرده است، علاوهبر این، وزارت حملونقل اسپانیا بخشی از بودجه را به ارتقای سیستمهای اشتراک دوچرخه عمومی و کاهش هزینههای آن اختصاص داده است تا دولتهای محلی بتوانند سیاستهای حملونقل پایدار را در سطح محلی اجرا کنند.
واشنگتن؛ مشوقهای نقدی برای رفتوآمد پایدار در واشنگتن
منطقه کلانشهری واشنگتن در سال ۲۰۲۵ یکی از فعالترین برنامههای تشویقی حملونقل پایدار را اجرا کرده است. این برنامه با عنوان «اتصالات رفتوآمدی» مجموعهای از طرحهای پاداشدهی را شامل میشود که هدف آن کاهش استفاده از خودروهای شخصی، افزایش بهرهگیری از حملونقل عمومی و بهبود کیفیت هوا در منطقه است. این اقدامات در پاسخ به چالشهای زیستمحیطی، تراکم ترافیکی و هزینههای بالای زندگی شهری طراحی شدهاند.
دو طرح اصلی این برنامه با نامهای «پاداش نقدی رفتوآمد» و «پاداش سفر اشتراکی» به شهروندانی که از حملونقل عمومی یا کارپول استفاده میکنند، پاداش نقدی مستقیم ارائه میدهند. بهعنوان مثال، افرادی که بهمدت ۹۰ روز در ساعات اوج با خودروهای اشتراکی تردد کنند، میتوانند تا ۳۲۰ دلار دریافت کنند. این مبلغ با ایجاد انگیزه مالی، به تغییر رفتارهای روزمره در سفرهای شهری منجر شده است.
علاوهبر پاداشهای نقدی، رقابتهایی همچون «چالش تردد دیاموی» نیز برگزار شدهاند که به کاربران فعال حملونقل پایدار جوایز متنوعی اهدا میکنند. این رقابتها با استفاده از اپلیکیشنهای ثبت سفر، امتیازدهی به سفرهای پاک و ارائه جوایز فصلی، فضای تعاملی و انگیزشی برای شهروندان فراهم کردهاند. مشارکت در این رقابتها بهویژه در میان جوانان و کارکنان شرکتهای بزرگ با استقبال چشمگیری روبهرو شده است.
در این رقابت، شرکتکنندگان سفرهای روزانه خود را از طریق اپلیکیشنهای ثبت سفر ثبت میکنند و بر اساس میزان استفاده از حملونقل عمومی، دوچرخه، پیادهروی و سفرهای اشتراکی، امتیاز دریافت میکنند. برنامههای پاداشدهی با همکاری سازمانهای شهری، شرکتهای حملونقل، کارفرمایان و مدارس اجرا میشوند. این همکاری چندجانبه موجب شده است سیاستهای حملونقل پایدار نهتنها در سطح فردی، بلکه در سطح سازمانی نیز نهادینه شوند و بهعنوان الگویی موفق در سایر مناطق ایالات متحده مورد توجه قرار بگیرند.
نظر شما