به گزارش خبرگزاری ایمنا، کرمانشاه از دیرباز یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و تمدنی ایران بوده است. قرار گرفتن در مسیر ارتباطی فلات ایران و بینالنهرین، موجب شده فرهنگ و هنر در این منطقه رونقی ویژه پیدا کند. همین پیشینه تاریخی سبب شده است که صنایعدستی کرمانشاه نیز تنوع چشمگیری داشته باشند و هر یک بازتابی از شیوه زندگی، اقلیم و فرهنگ مردم این خطه باشند.
در میان صنایعدستی کرمانشاه، گیوهبافی را میتوان یکی از شناختهشدهترین و اصیلترین هنرهای این استان دانست. گیوه نوعی پایافزار سنتی سبک و خنک است که بهویژه برای مناطق کوهستانی و گرم کاربرد داشته است. بخش رویی گیوه با نخ بافته میشود و زیره آن به روشهای سنتی ساخته میشود. شهرستان هرسین یکی از مهمترین مراکز تولید گیوه در استان کرمانشاه به شمار میرود و گیوه هرسین شهرتی فراگیر در ایران دارد.
گیوههای کرمانشاهی بهدلیل سبکی، دوام و سازگاری با شرایط اقلیمی، سالها بخشی از پوشش روزمره مردم منطقه بودهاند. هر جفت گیوه حاصل ساعتها تلاش و مهارت دستان هنرمندانی است که این هنر را نسل به نسل حفظ کردهاند.
در کنار گیوه، موجبافی از مهمترین صنایعدستی کرمانشاه محسوب میشود. موج نوعی دستبافته پشمی است که در گذشته برای تهیه رختخوابپیچ، روانداز و پوشش وسایل مورد استفاده قرار میگرفت. این هنر بیشتر در مناطق روستایی و عشایری استان رواج داشته و بهدلیل استفاده از پشم طبیعی و رنگهای سنتی، جلوهای ویژه دارد.
طرحهای راهراه و رنگهای متنوع از ویژگیهای شاخص موجهای کرمانشاهی هستند. هرچند امروزه کاربرد سنتی این محصولات کاهش یافته است، اما همچنان بهعنوان یکی از مهمترین جلوههای هنر بومی استان شناخته میشوند.
یکی دیگر از هنرهای برجسته استان، جاجیمبافی است. جاجیم نوعی بافته سنتی بدون پرز است که از نخهای رنگی تولید میشود. این هنر در میان عشایر و روستاییان منطقه سابقهای طولانی دارد و از آن برای تهیه روانداز، زیرانداز و پوششهای مختلف استفاده میشده است.
بافت جاجیم نیازمند دقت و مهارت فراوان است. رنگهای زنده و نقوش ساده اما چشمنواز، موجب شدهاند جاجیمهای کرمانشاه از جایگاه ویژهای در میان دستبافتههای ایرانی برخوردار باشند.
شاید هیچ هنری به اندازه ساخت سازهای سنتی با روح فرهنگی کرمانشاه پیوند نخورده باشد. این استان یکی از مراکز مهم ساخت تنبور در ایران به شمار میرود. تنبور، سازی کهن و مقدس در فرهنگ آیینی مردم منطقه، بهویژه در میان پیروان آیین یارسان، جایگاه ویژهای دارد.
ساخت تنبور فرایندی تخصصی و ظریف است. استادکاران با انتخاب چوب مناسب و رعایت اصول دقیق ساخت، سازی تولید میکنند که افزون بر ارزش هنری، جایگاهی فرهنگی و معنوی نیز دارد. شهرت تنبورهای ساختهشده در کرمانشاه از مرزهای استان فراتر رفته و در میان نوازندگان موسیقی مقامی ایران شناخته شده است.
نمدمالی نیز از دیگر صنایعدستی قدیمی کرمانشاه است. نمد از فشرده شدن الیاف پشم و بدون نیاز به بافت تولید میشود. این محصول در گذشته کاربردهای فراوانی از جمله تهیه زیرانداز، پوشش و وسایل مورد نیاز زندگی عشایری داشت.
در مناطق مختلف استان، بهویژه نواحی عشایری، نمدمالی بخشی از شیوه سنتی زندگی بوده است. هرچند امروزه تولید آن نسبت به گذشته کاهش یافته، اما همچنان در فهرست صنایعدستی ارزشمند استان قرار دارد.
گلیمبافی نیز از دیگر هنرهای مهم کرمانشاه به شمار میرود. گلیمهای این منطقه با استفاده از پشم طبیعی و رنگهای گوناگون بافته میشوند و نقوش آنها اغلب برگرفته از طبیعت، زندگی عشایری و باورهای محلی است. این دستبافتهها علاوهبر کاربرد روزمره، بهدلیل ارزش هنری بالا مورد توجه علاقهمندان صنایعدستی قرار دارند.
در کنار این هنرها، رشتههایی همچون چیغبافی، سبدبافی، فلزکاری سنتی و فرشبافی نیز در بخشهایی از استان رواج دارند و بخشی از میراث فرهنگی کرمانشاه را تشکیل میدهند.
آنچه صنایعدستی کرمانشاه را متمایز میکند، پیوند عمیق آنها با سبک زندگی مردم منطقه است. بسیاری از این هنرها در پاسخ به نیازهای واقعی زندگی شکل گرفتهاند؛ از گیوهای که برای عبور از مسیرهای کوهستانی ساخته میشد تا موج و جاجیمی که بخشی از زندگی عشایری بودند. به همین دلیل، این آثار تنها کالاهای هنری نیستند، بلکه اسناد زندهای از فرهنگ و تاریخ مردم غرب ایران به شمار میروند.
امروز صنایعدستی کرمانشاه همچنان روایتگر هویت سرزمینی هستند که در طول قرنها فرهنگ، هنر و تاریخ را در کنار یکدیگر حفظ کرده است. در هر تار جاجیم، در هر گره گیوه و در هر نوای تنبور، میتوان صدای مردمانی را شنید که هنر را نه در کتابها، بلکه در متن زندگی خود آفریدهاند. این هنرها همچون رودخانهای جاری، گذشته را به امروز پیوند میدهند و نشان میدهند که میراث فرهنگی، زمانی زنده میماند که در دستان هنرمندان و در زندگی مردم جریان داشته باشد.
نظر شما